1 Кесте: Процедуралар мен функциялар:
Шығару: Біз Паскальдың көбірек тараған функциясы – қосалқы программасын пайдаландық. Оның негізгі қызметі ақпартты экранға жазу.
Оның форматы қарапайым және қолдануы бейімделгіш:
Writeln(элемент, элемент, ...);
Әрбір элемент бұл сіздің экранға шығарғыңыз келген және бүтін немесе нақты сан (3.42 – 1732.3), символ (‘А’ –‘ Z’, ‘A’ – ‘Я’), қатар (‘сәлем адамзат’), бульдік мән (TRUE) сияқты мәндер бола алады. Бұдан басқа ол атаулы тұрақты (тұрақты аты), айнымалы, көрсеткіш функцияның шақырылуы, егер ол бүтін типі мән, нақты сан, символ, қатар немесе бульдік тип қайтарса бола алады. Барлық элементтерге қатарға көрсетілетін реті бойынша басылады. Шығарудан кейін күймеше келесі қатардың басына орнатылады. Егер күймешінің осы қатардағы соңғы элементтен кейін қалуы қажет болса, онда:
Writeln(элемент, элемент, ...);
Пайдаланылады.
Элементтерді шығарғанда олардың арасында автоматты түрде бос орын қойылмайды. Қажеттілік болса, оларды ескере кеткен жөн:
Writeln (элемент, элемент, ...);
Шығару келесі операторлармен сипатталады:
A:=1; B:=2; C:=3;
NAME:=’Murat’;
Writeln (A, B, C); 123
Writeln (A,’ ‘,B,’ ‘,C); 1 2 3
Writeln (‘Ol, – ‘Name’); Ol - Maks
Writeln (‘Ol, ‘,Name,’.’); Ol - Maks
Енгізу: Стандартты Паскальда деректерді пернеліктен оқуға пайдаланылатын ақпаратты енгізудің екі негізгі READ және READELN функциялары бар.
Олардың форматы:
Read(элемент, элемент, ...);
Readln(элемент, элемент, ...);
Мұндағы әрбір элемент бүтін, нақты, символдық типті айнымалы және қатар.
Сандар бір – бірінен бос орынмен немесе Enter – ді басумен бөліну керек.
Төменде көрсетілген программада F1 текстік файлынан 1 – ші курс студентерінің тізімін енгізіледі және ол алфабиті реті бойынша сұрыпталып, терминалдың экранына шығарылады.
Текстік файлдардағы функциялар. Символдық және сандық мәндерді енгізгенде көбінесе EOLN (End – Of – Line жол соңы) стандартты функциясынпайдалану қолайлы болады. Бұл функция мәні жолдың соңы болды немесе мәндер беріліп болды дегенді білдіретін пернесі басылғанда ғана ақиқат (True) болады да, қалған жағдайлардың барлығында жалған (False) болады. Бұл функция көбінесе циклдік операторларда қолданылады.
Ескерту: While Not EOLN Do операторының алдында міндетті түрде Readln операторы тұруы қажет.
Текстік файлда жол (қатар) соңын анықтау үшін бульдік функция EOLN қолданылады. Егер маркер жол соңында тұрса, онда EOLN функциясы TRUE мәнін, ал кері жағдайда False мәнін қабылдайды.
Мән STRING типті болса, Read емес Readln көмегімен оқылады. Алайда, READ және EOLN функциясын қолданып жолды символ бойынша оқуға болады.
WHILE NOT EOLN(RENTALS) DO
BEGIN
READ (RENTALS,ONE_CHAR); (*СИМВОЛҒА ЕНГІЗУ*) IF
WRITE (ONE CHAR) (*ОНЫ БАСПАҒА ШЫҒАРУ*) IF
EOLN және EOF файл көрсетілімінсіз аргумент ретінде қолданылуы мүмкін. Үнсіз келісіммен EOLN және EOF функцияларына INPUT файлы қарастырылған. Сондықтан да келтірілген IF операторы эквивалентті болады:
IF EOLN THEN …
IF EOLN (INPUT) THEN …
Файл ашылысы мен RESET6 REWRITE процедуралары ары қарай файлмен жұмыс істеуде қолданылуы мүмкін.
Текстік файлдарға қолданылатын процедуралар мен функциялар:
Файл дегеніміз
{Файл дегеніміз – сыртқы сақтау құрылымында белгілі бір атпен аталып, жазылатын мәліметтер жиыны.Файл компоненттерін қарастырудың үш жолы бар: компоненттерін біртіндеп қарастыру, белгілі бір компоненттеріне тікелей шығу, компоненттерге реті арқылы өту. Әрбір уақытта файлдың бір компоненті ғана іске қосылады.}Кез келген типтегі деректер тобын файл деп атауға болады. Программаға қажетті деректер немесе программада есептелетін нәтижелер және программаның өзі де файл болып табылады. Практикалық есептерді шығарғанда бкрілгендерді және өңделетін мәліметтерді компьютердің сыртқы құрылысына жазып қоюға тура келеді. Бұл жағжайда деректер сыртқы файл түрінде көрсетіледі. Сыртқы құрылғылар ретінде магниттік дискілерді, дискеттерді т.с.с. қарастыруға болады. Турбо Паскаль тілінде бір типтегі тізбектерді файл деп атайтын болғандықтан файл массивке ұқсас болады.Файлдың массивтен айырмашылығы:Файлда жазылатын ақпараттың саны көрсетілмейді.Әр элементтің өзінің индексі бойынша анықталмайды. Сондықтан қажетті элемент оның алдындағы элементтерді қарастырғаннан кейін ғана алынады.
Паскаль тілінде жазылған әр файлдың аты жазылады.
Файлдарды баяндау.Программаның type бөлімінде файлдың баяндалуы:
Type N Type=File of TC;
Мұнда N Type файлдың идентификаторы, ТС – базалық тип. Кез — келген қарапайым немесе күрделі тип, файл тілінен басқа барлық типтер.Файлдық типін немесе файлдық типтегі айнымалыны келесі үш әдістің біреуі арқылы анықтауға болады.
N Type= file of TC;
N Type=TEXT
N Type=File
Мұнда текст (TEXT) текстік файлдардың стандартты аты. Баяндау әдісіне байланысты Турбо паскаль тілінде файлдардың үш түрі бар:
типтелген файлдар;
текстік файлдар;
типтелмеген файлдар;
Файлдармен жұмыс жасау.Паскаль тілінде мәліметтер тілінің бірі болып сыртқы жады құрылғысында орналасқан бірдей типті компонентер тізбегін құрайтын файлдық айнымалылар ақпараты енгізу – шығару үшін қолданылады. Енгізу- шығару іс — әрекетін орындамас бұрын фалдық айнымалыны Assign стандартты процедурасы көмегімен нақты қандай да бір сыртқы файлмен байланысу қажет. Мұндай файл ретінде магниттік дискідегі файл сондай – ақ есептеу кешеніндегі құрылғы (клавиатура, десплей экранан принтер және т.с.с.) сосын ол файл оқуға немесе жазуға ашық болуы керек. Осыдан кейін енгізу шығаруды ұйымдастыруға болады. Файлмен жұмыс жасап біткенен кейін соң оны close стандартты процедура арқылы жабу керек.Файлдармен жұмыс жасау үшін келесі жалпы стандартты процедуралар мен функцияларды қолдану кажет.Assign (f, name) – f файлдың айнымалыны name сыртқы файлмен байланыстыру қолданады. Мұнда name файлдың атын немесе логикалық құрылғыны анықтайтын текстік өрнек. Егер текстік өрнек бос болса, онда енгізу немесе шығарудың стандартты файлмен байланысты орнатылады.Reset (f) – файлдан ақпараттан оқу үшін бос файлды ашу. Мұнда f файлдық айнымалысы бұрын assign процедурасы арқылы бар сақтаулы файлмен байланысқан.Rewrite (f) – файлға ақпаратты жазу үшін жаңа бос файлды ашу. Мұнда f файл айнымалысы бұрын assign программасының көлемімен жаңа файлмен байланысқан. Егер бұрыннан бар файлдың аты көрсетілген болса, онда ол жабылады.Append (f) – текстік файлды соңына ақпарат қосу үшін ашу. Мұнда f файлдың айнымалысы. Assign процедурасы арқылы бір текстік файлмен байланысқан.Eof (f) – файлдың соңын анықтайды. Файл соңы кездессе Eof ақиқатты қайтарады. Қарсы жағдайда Felse.Close (f) – ашылған файлды жабу үшін қолданады.
File Edit Search Run Compiler Debug Tools Options Window Help Экранның төменгі жағында функционалдық клавишалар Негізгі менюдің керекті нұсқауын таңдау Егер де меню нұсқауларының жазылуы Ал орындалып жатқан әрекетті тоқтату Турбо Паскаль программалау ортасында көрініп, жабу батырмасы; скролинг жолы; масштаб батырмасы; терезе нөмірі; терезенің мөлшерін өзгертетін бұрыш. Бұл элементтердің терезеде орналасуын 2-суреттен 1-кесте Клавиша Меню элементі Функция F1 Help Жәрдем терезесін экранға F2 File/Save Ағымдық терезедегі F3 File/Open Файл ашу диалогтық
F4 Run/Go to Cursor Курсор F5 Window/Zoom Ағымдық терезені масштабтау F6 Window/Next Келесі ашық терезеге F7 Run/Trace Into Программаның орындалуын F8 Run/Step Over Процедуралардың орындалуын F9 Compile/Make Ағымдық терезедегі программаны F10 (none) Меню жолына қайту
Статус жолында клавишалардың негізгі қисындасуы әрекеттің ең тиімді орындалу жолын қандай функция орындалып жатқаны туралы таңдалған команда немесе диалогтық терезе ағымдық терезеде, осы мезгілде рұқсат Паскаль тіліндегі программаны теру және Программаны теріп оны редакциялауды Турбо Жаңа программаны жазу үшін File 2-кесте. клавишалардыңарнайы қисындасуы Клавишалар функциялар Ctrl+ K және W Ctrl+ K және R Ctrl+ K және кез Ctrl+ K және Т Ctrl+ K және В Ctrl+ K және К Ctrl+ Q және кез Ctrl+ Q және А Ctrl+ Q және Р Ctrl+ Q және L Ctrl+ Q және Ү Ctrl+ Q және W Ctrl+ Q және [ Ctrl+ Q және ] Ctrl+ Y Тізбекті жою Ctrl+ Home (немесе Ctrl+ End) Ctrl+ PgUp Файлдың басына өту Ctrl+ PgDn Файлдың соңына өту Shift+ курсоды басқару клавишалары Блокты Программаның текстін терген кезде әр Енді осы текстік редактордың жүйелі Егер Edit командасының менюін ашып Edit командасының менюі Edit менюінің нұсқауларын орындау алдында Бұл тізімде көрсетілген нұсқаулар аса aлдыңғы орындалған әрекетті жою (Undo), aлдыңғы орындалған әрекетті қайта тұрғызу жойылған информацияны буферге орналастыру (Cut), белгіленген информацияның көшірмесін буферге сақтау буфердегі информацияны экранда курсормен белгіленген белгіленген информацияны жою (Clear). Функциялдың оң жағында осы функциялармен Егер программаныредакциялау кезінде алдыңғы Соңғы Show clipboard функциясы буферде Турбо Паскальдағы текстік редакторының негізгі Клавишалар Меню нұсқаулары Функциялары Ctrl + Del Edit► Clear Ctrl + Ins Edit► Copy Shift + Del Edit► Cut Shift + Ins Edit ►Paste Ctrl + L Search► Search F2 File► Save Терезедегі файлды F3 File► Open Файлды ашу Редакциялаумен байланысты болатын негізгі жүйелі Search нұсқауының менюі Search нұсқауы бойынша орындалатын іс-
Find Replace Search again Go to line number Show last compiler error Find error Find procedure Іздеу процедурасын орындау үшін алдымен Өте маңызды жай: Tab және Run (іске қосу) менюі. Бұл Run нұсқауы (немесе Ctrl+ F2) Program reset (Ctrl+ F2) нұсқауы Go to cursor (немесе F4) Trace into (немесе F7) Step over (немесе F8) нұсқау Программаны компиляциялау және компиляция қателерін Программаны теріп болғаннан кейін оны Сонымен қатар компиляция кезінде программадағы Хабарламада аталған қателерді жою үшін Компиляция нәтижесі туралы Турбо Паскаль программалау ортасының анықтама “Compile successful” деген хабарламаға жауап Егер де программаны атқарушы файл Турбо Паскаль программалау тілін осы кезге дейін оқып Файл негізінен екі мәселені шешеді: Берілген мәліметерді және программа нәтижесін жинақтауға және оның Программаны басқа сыртқы енгізу щығару құралдармен (дисплей,баспа) байланыстырады. Файлға тізбекті ену тәсілінде файл элементтерін шығару, олармен Файлды өңдеу үшін көптеген процедуралар мен функциялар қолданылады. Олар: Assign, Close, Rewrite, Reset,Read, Write, Blockread, Blockwrite, Программаның орындалу кезеңінде файл элементтерімен файлға тізбекті және Файлға тізбекті ену тәсілінде файл элементтерін шығару, олармен Файлдар 1.1.Файлдар туралы жалпы түсінік Файл- берілгендердің іргелі құрылымы (структура) Компьютерді File (ағылшын тілінен аударылғанда) бума, іс қағаздар жинағы.
Файлдар деп жад құрылғыларына( дискеттер, винчестер, оның белгілі бір аты болады, бұл бір мезгілде оның компоненттері бір типті болады, мысалы жазулардан немесе қатарлардан тұратын файлдар жасауға болады; - бір файлдың ішінде екінші файл жасауға файл жасауға болмайды. файлды жасаған кезде оның бастапқы көлемі берілмейді, ол Шартты түрде файлды жолақ (лента) түрінде қарастыруға Мұнда м.о – маркер( курсор) орыны Turbo Pascal-да файлдарды екі негізгі белгісі бойынша а) файлдық типі бойынша (оның логикалық құрылымына); б) файл элементтеріне катынау тәсілі бойынша. Типтері бойынша файлдар шартты түрде үш түрге Мәтіндік файл; типтік файл; Біз көбінесе мәтіндік және типтік файлдармен жұмыс істейміз. Қатынау тәсілі бойынша файлдар келесідей бөлінеді: Біртіндеп ( кезекпен ) қатынау файлдары. -Тікелей қатынау файлдары. Мұнда Турбо Паскальда біртіндеп қатынау файлдарын текстік, (не последовательные Программа бұрын бар файлды өңдей алады немесе жаңадан 1) файлды ашу; 2) оқу Программаның кезкелген айнымалысы сияқты файл программаның 1.2.Файлдардың түрлері Осыған дейін ,біз мәліметтерді пернетақтадан енгізіп, оларды экранға Мәтіндік файлға мәліметтер жазу. Бір өлшемді массив Ең қарапайым файл типі мәтіндік файл болып табылады. Келесі есепті шешіп көрейік: Пернетақтадан бірнеше сандар енгізіп, Есепті кезеңдерге бөлейік: 1) Пернетақтадан мәліметерді енгізу. 2) Оларды «myfile.in» атты файлға жазу керек. Бірінші кезеңді орындау үшін: пернетақтадан енгізілетін сандардың мөлшерін (массив өлшемін) көрсету керек. Сан мөлшерін білген соң , параметрлі циклді қолдану Осы әрекеттерді орындау үшін қолданылатын айнымалыларды сипаттаймыз. Айталық санымыз 100-ден көп емес және олар басқа
Program
Misal_F1; Var San: array [1..100] of integer; I, sanMolcheri: integer; Мәліметтерді енгізу процедурасы келесі түрде болады: procedura init; begin readln (sanmolcheri): for I:=1 to sanmolcheri do begin write (“san[“,I,”]=’); readln (san[1]); end; Мәліметтерді өңдеу процедурасы әзірге бізге қажет емес ,сондықтан procedura work; begin end; Енді екінші кезеңді қарастырайық, яғни мәліметтерді “myfile.in”атты мәтіндік Алдымен өз файлымызды байланыстыратын, айнымалының атауын беру керек.Айталық, var fileOut:text; Одан кейін біз программаға, «мәтіндік» типтегі FileOut атты Файл аты мен оның кеңейтілуінен басқа орналасқан орнына Енді сіз берілген файлды ашып , оған Мұндағы, NameVar-бұл файлды белгілеу үшін берілген айнымалы аты, Енді мәліметтерді файлға жазуға бәрі дайын.Ол үшін бұрыннан Close(NameVar) процедурасы- файлдың соңына, файл соңы белгісін жазып, Мәліметтерді файлға жазу процедурасы қандай болатынын қарастырып көрелік: Procedura exi; Var FileOut : text; Begin Assign (FileOut,’mayFile.in’); Rewrite (FileOut); Write(FileOut,SanMolcheri); For I:=1 to SanMolcheri do Write (FileOut,San[i]); Close (FileOut); End; Негізгі программаның мәтіні өзгеріссіз қалады begin init; work; exi; end. Осы программаны «Misal_F1» атымен дискіге жазып, оны орындауға Ол үшін, сандары бір бірінен дәл ажыратудың екі а) әрбір мәнді бос орын (‘ ’) b) әрбір мәнді жаңа жолға жазу (баған бойынша). Бірінші жағдайда енгізілетін айнымалы атауынан кейін бос орын write(FileOut,SanMolcheri, ‘’); for i:=1 to SanMolcheri do write(FileOyt,San[i], ‘’); Екінші жағдай үшін,writeln ( ) процедурасын қолданамыз: Writeln (FileOut,SanMolcheri); for i:=1 to SanMolcheri); writeln(FileOut,San[i]); Типті файл-барлық элементтері бір типті мәліметтер болып келетін Әр элементті файлға жазу үшін, мәліметтердің типіне байланысты,міндетті <файл атауы>:File of< мәліметтер типі> Біздің жағдайымызда: FileOut:File of integer; Бұл жазу, берілген файлдағы мәліметтер-32768-ден 32767 аралығында жататын Сонымен қатар, типті файлдармен жұмыс істегенде де, assign( Assign(<файл атауы>¸<файлдың нақты атауы>) Біздің жағдайымызда: Assign (FileOut,’may.dat’); Типті файлдармен жұмыс жасағанда мәтіндік файлдардағы секілді оларды Rewrite(<файл атауы>) – процедурасын файлды жазуға ашады және Типті файлдарға мәліметерді жазу write( ) процедурасы арқылы Типті файлдарға writeln( ) процедурасын қолдануға болмайды. Типті файлдармен жұмыс аяқталған соң Close(<файл атауы>)-процедурасы көмегімен Reset(<файл атауы>)-процедурасы файлды оқуға ашады және көрсеткішті файлдың Типті файлдан мәліметтерді оқу үшін read( ) процедурасын Бұл қиындықтан шығу үшін FileSize( ) функциясын FileSize(<файл атауы> ):longint-функциясы файлдағы компоненттер санын анықтайды. Яғни, II Файлдармен жұмыс 2.1.Файлдардың жалпы сипатталуы Программада файлдар FILE OF қызметші сөздері арқылы сипатталады. а) бірден айнымалылар бөлімінде: VAR <файлдық айнымалы> : <файл элементтерінің типтері>;. ә) типтер бөлімінде: TYPE< типі>=<файл элементтерінің типтері>; VAR <файлдық айнымалы>: <типі>; Файлдарды сипаттау мысалдары: TYPE A=File Of Char; VAR X:А; {символдардан түратын Х файлы FC-типті); Y:File Of Real; {нақты TYPE Dosye=RECORD A: String; B: lnteger; C: Char; VAR X; Dosye; {Dosye-типті X жазуы) Y: File Of Dosye 1. Әртүрлі символдардан құралған қатарлар тізбегінен тұратын файлдарды VAR X: Text; Y: String; Текстік файлдар әртүрлі текстік немесе сандык шамалардан тұратын 2. Құрамындағы элементтер типтері алдын-ала типтер бөлімінде сипатталатын файлдарды жатқызуға болады: TYPE Karta=RECORD A,B: lnteger; C: Real; D: String; End; VAR X: File Of Karta; Y: Array [1..10] Of Karta; Типтері анықталған файлдарды көбінесе деректер қорын жасайтын программаларда 3. Құрамындағы элементтер типтері көрсетілмей, тек қана сипатталу мысалы: VAR X:File; Y :integer; Типтері анықталмаған файлдарды символдар мен байттардың жиынтығы ретінде 2.2. Файлды өңдеудің негізгі процедуралары мен функциялары. ASSIGN және СlOSЕ процедуралары. Файлмен жұмыс алдында оның атын файлды айнымалымен байланыстырып Assіgn(X,N); мұндағы: X файлдық айнымалы, N Жоғарыдағы процедураның орындалу нәтижесінде компьютер жұмыс істеу үшін Файлды жабу үшін CLOSE процедурасы қолданылады. CLOSE(X); мұндағы: X – файлдық айнымалы ASSIGN және CLOSE процедураларын қолдану мысалдары. а) бірінші ашылған файлды жауып, екінші файлдың Ciose(X); {X файлын жабу} Assign(X.M); аХ-ке келесі ашылатын М файлының атын беру ә) бірінші ашылған файлды жаппай-ақ екінші файлдың атын Assign(X,N); Assign(X1 ,М); //Х1 -кe Close(X); ASSIGN процедурасының көмегімен файлдың атын файлдык, айнымалымен байланыстырғаннан Дискіге жаңа файл жазу; Дискіде бар файлдың мәліметтерін өшіріп, басқа мәліметтер жазу; Файлды дискіден оқу; Файлдың атын өзгерту; Файлды дискіден өшіру; Файлдан берілген элементті іздеп табу; Файл элементтерін өзгерту; Файлға жаңа элемент қосу; 9.Бір файлдың элементтерін екінші бір файлға көшіріп жазу REWRITE процедурасы Дискіден бос орын ашып, жаңа файл жазуға дайындау REWRITE(X); мұндағы: X - дискіге жазылатын файл аты. Жаңа файлдың ішіне мәліметтер READ және WRITE енгізу-шығару WRITE('Teкст'); //файлға жазылатын текст мәлімет Read(Y) //У - файлға жазылатын айнымалы Ендірілген мәліметтер файлда сақталып жазылып қалуы үшін WRITE WRITE(X,Y); //Y айнымалысынын, мәні X файлында сақталады Дискіге файл жазу мысалы: VAR BEGIN WRITE('файл атын енгіз:'}; Readln(N); {жазылатын файлдын, атын енгізу) Asaign(X,N); {файлдың атын файлдық айнымалымен байланыстыру] Rewrite(X); (дискіден X файлын жаңа файл жазу үшін Write('Y қатарын енгіз:'); Readln(Y); {Y айнымалысының мәнін енгізу} Write{X,Y}; {X файлында Y айнымалысынын, мәнін RESET процедурасы. Дискідегі бар файлды ашу үшін стандартты RESET процедурасы RESET(X); файлдары айнымалылар мәндерін оқу READ процедурасы қолданылады, жалпы READ(X,Y); //X ашылған файл, Файлдағы айнымалылардың мәндерін экранға шығару үшін WRITE процедурасы WRITE(Y); Ашылған файлға қайтадан жаңа мәліметтер READ және WRITE Дискідегі файлды оқу мысалы: VAR X:Text; Y,N:String; BEGIN Readln(N), {оқылатын файлдың атын енгізу) Assign(X,M), {файлдың атын файлдық ResetfX); {дискіден X файлын оқу үшін ашу} Read(X.Y); (X файлындағы Ү айнымалысының мәнін оқу) Write('Y=',Y); {Ү - айнымалысының мәнін экранға Close(X); Readln END. BLOCKREAD процедурасы. File-типті файлдардың элементтерін BLOCKREAD(X, Y, B, N); мұндағы: X - файлдық айнымалы, Ү - оқылатын айнымалы, В - дискіден оқылатын мәліметтер көлемі(байт), N - процедура орындалып болғандағы өңделген мәліметтер көлемі(бұл параметрді көрсету міндетті емес). BLOCKWRITE процедурасы. File-типті файлдардың енгізілген элементтері дискіге жазылып сақталуын BLOCKWRITE(X,Y.B,N); APPEND процедурасы. Текстік файлдың соңына жаңа мәліметтер ендіру үшін APPEND APPEND(X); мұндағы: X - Text-типті файлдық айнымалы FLUSH процедурасы. Файлдың ішкі буферін тазалап, соңғы енгізілген мәліметтердің FLUSH(X); мұндағы: X - Техt-типті файлдық айнымалы TRUNCATE процедурасы. Файлдың көрсетілген компонентінен бастап соңына дейін eндipy үшін TRUNCATE(X); мұндағы: X - типі анықталған файлдық айнымалы RENAME процедурасы. Дискідегі кез-келген ашылмаған файлдың атын өзгерту үшін RENAME RENAME(X.New); мұндагы: X файлдық айнымалы, New - ERASE процедурасы. Дискідегі кез-келген ашылмаған файлды өшіру үшін ERASE(X); //дискіден X файлын FILESIZE функциясы. FILESIZE(X) - X файлының элементтерін, санын аныктау функциясы. FILEPOS функциясы. FILEPOS(X) X файлының орындалайын деп жатқан элементтін реттік SEEK процедурасы. SEEK(X,N) - файлдық сілтеме-керсеткішті N нөмірлі элементіне апаратын EOLN, EOF және IORESULT логикалық функциялары. EOLN(X) - Егер файлдық сілтеме-керсеткіштік позициясы қатардың соңында IORESULT - Егер файл қатесіз дұрыс ашылса. онда SEEKEOLN, SEEKEOF логикалык функциялары. SEEKEOLN(X) - Егер файлдық сілтеме-көрсеткіш қатарда кездесетін барлық SEEKEOF(X) - Егер файлдық сілтемелер- көрсеткіш тексте кездесетін 2.3. Файлдармен жұмыс. Программаның орындалу кезеңінде файл элементтерімен файлға тізбекті және Файлға тізбекті ену тәсілінде файл элементтерін шығару, олармен Тікелей ену тәсілінде файл элементтерімен амалдар олардың файлдағы Турбо-Паскаль да өзге программалау тілдеріндегі сияқты сыртқы жадқа Жедел жадтағы файл компоненттерін (жазуларын) дискіге сақтау; Сыртқы жадтағы файл компоненттерін жедел жадқа жүктеу. Пайдаланушылар күнделікті жұмыс барысында бұл іс-әрекеттерді жиі орындайтындықтан, Жедел жадтағы файл компоненттерін (жазулардың) дискіге сақтаудың келесі 1) файлды сақтау үшін ашу.Нәтижедегі жүйе сыртқы жадты 2)Жедел жадтағы файл компоненттерін сыртқы жадқа сақтау. Файл 3) Файл компоненттері дискіге жазылғаннан кейін файлды жабу. Сыртқы жадтағы файл компоненттерін жедел жадқа жүктеу жолы Файлды жедел жадқа жүктеу үшін ашу.
Программалау тілінде компоненттерімен жұмыс істеу әдісіне қатысты файлдардың n-ші компонентіне тек саны (n1) компоненттерден кейін ғана Ал nші компонентін бірден табуға болатын файлдар- тікелей Турбо-Паскаль тілінде берілгендер файлымен жұмыс істеу барысында келесі 1.Файл ретінде қандай да бір атқа ие берілгендер 2. Файлдың әрбір компоненті құрамына енетін берілгендердің типтері 3.Файл компоненттері санына шек қойылмайды, тек сыртқы жадтың 4.Берілгендер файлын құруда келесі іс-әрекеттер ретімен орындалуы тиіс: а) файлды дискіге сақтау үшін ашу; b) файл компоненттерін (жазуларын) енгізу; c) файлды жабу . 2) файлды жедел жадқа жүктеу жолы: a) Файлды жедел жадқа жүктеу үшін ашу; b) файл компоненттерін оқу; c) файлды жабу. Турбо-Паскаль тілінде программа түрлі типті файлдармен жұмыс істеуі 1.Файлдық айнымалыны дискідегі файл атымен байланыстыру. Ол assign Assign(<файл айнымалының аты>, <дискідегі файл аты>) Мысалы, Assign(ƒ,bƒ). 2. Мәлімет алмасу бағытын, яғни файлдың жедел жадқа Турбо-Паскаль тілінде файлдың үш түрімен жұмыс істеуге мүмкіндік 1.Типтелмеген файлдар; 2.Мәтіндік файлдар; 3.Типтелмеген файлдар. Түрлі типті файлдарды сақтауда арнайы қызметші сөздер қолданылады.Типтелген Type ƒil=ƒile oƒ Түрінде көрсетіледі. Мұндағы, ƒil-пайдаланушы берген тип аты, oƒ Мәтіндік файл типін Var ƒ:text арқылы сипаттауға болады. Типтелмеген файлдарды сипатауда Type Tbƒ=ƒile; Var F:Tbƒ; Немесе var ƒ:ƒile қатарын қолдануға болады. Файл түрі файлда берілгендерді сақтау жолын анықтайды. Дискіде типтелген файлды құру және оны жедел жадқа Дискіде жаңадан файл құру жолы (Біздің мысалымыздағы kuru) Текстер мен программалардан тұратын мәліметтер тұрақты күйде дискідегі файлдарда сақталады. Файл ( - бума, десте) белгілі бір атпен магаиттік дискіде жазылған біртектес информациялар жиыны. ОС жұмысы үшін керекті алғашқы деректер және нәтижелік соңғы мәліметтер рөлін де әртүрлі типтегі файлдар атқарады. Файл программадан, не оларға қажетті берілген сандар тобынан, текстен түруы мүмкін. әрбір файлдың файлдар каталогында — мазмүнында тіркелген өзіндік аты болуы керек. Дискіде аттары әртүрлі көптеген файлдар болады. Файлдың толық атауы екі бөліктен құралады: аты, заты (түрі не типі). Файлдың аты — 8 таңбаға дейінгі өріптен басталатын сандар мен әріптер жиыны, ал оның 3 таңбадан аспайтын екінші бөлігі оның заты, типі не атының кеңейтілуі (тіркеуі) деп те айтылады. Бір каталогта аттары бірдей файлдар болмауы тиіс. Файлдың заты кейде болмауы да мүмкін. Файлдың аты мен заты нүктемен бөлінеді. Файлдың толық аты латынның бас не кіші әріптерінен (цифрлар да кіреді) тұрады.Файлды дискіге жазғанда не өзгерткенде, оның көлемі, құрылған уақыты, мерзімі де тіркеледі. Файлдың аты, заты, символмен берілген (байт) көлемі, операциялық жүйенің календары мен сағатынан алынып жазылған күні, айы, сағаты файлдың атрибуттары (көрсеткіштері) деп аталады. Олар файл жазылғанда, өзгертілгенде немесе көшірілгенде тіркеліп отырады. Дискіде сақталатын файлдар өте көп болып, олар бірнеше мындаған сандарға жетуі мүмкін. Мұндай мәліметпен жұмыс істейтін адам қандай информация қай жерде орналасқанын жөне ол файлдар аттарын есте сақтауы тиіс. Файлдарды дискілерде сақтауды оңайлатып, белгілі бір жүйеге келтіру мақсатында оларды каталогтарға (директорийларға) біріктіріп қояды.
Мәтіндік файл (текстовый файл; text file) — құрамында құрылымдалмаған түрдегі ақпарат мәтіні бар файл; әріптерден, цифрлардан және тыныс белгілері мен арнайы символдардан құрастырылған қарапайым мәтіндік файл; онда каретканы қайтару мен келесі жолға ауысудан өзге басқару (пішімдеу) таңбалары болмайды. Көбінесе ASCII кодындағы файлдар деп аталады. Microsoft Excel бағдарламасын пайдаланып, деректерді мәтіндік файлдан импорттаудың екі жолы бар: мәтіндік файлды Excel бағдарламасында ашу немесе оны сыртқы деректер ауқымы ретінде импорттау. Деректерді Excel бағдарламасынан мәтіндік файлға экспорттау үшін, Басқаша сақтау пәрмені пайдаланылады.
Командалық файл (командный файл; command file) — 1) қолданбалы программаның кірістік тіліндегі командалар (процедуралар) тізбегінен түратын файл; дербес Ӏвм-дерде — үйлесімді компьютерлерде командалық файлдың bat кеқейтуі бар және әрбір жолы операциялық жүйеге қатысы жоқ операциялық жүйенің командасы немесе программа атауы болып келетін мәтіндік файл болып табылады; 2) операциялық жүйенің командаларынан түратын және оның жұмысын өзінің ортасында автоматтандыра алатын мәтіндік файл; 3) операциялық жүйеде жұмысты автоматгандыруға мүмкіндік беретін файл.
Атқарылатын файл (Исполняемый файл; executable (EXE) file) — машина кодына аударылған және біртұтас етіп жинақталған программалық файл. MS-DOS, Windows,Windows операциялық жүйелерінде атқарылатын файлдарды белгілеу үшін ЕХЕ кеңейтуі пайдаланылады. Мысалы : command.exe.
Регистрлік файл (Регистровый файл; register file) — процессордың программашыға қолайлы регистрлер жиынтығы.
Файл түрі (ағылш. File type) файл сипаттамасының белгісі. Файл түрі осы файлды ашу үшін пайдаланылатын бағдарламаны, мысалы, Microsoft Word бағдарламасын айқындайды. Файл түрлері файл атауының кеңейтімімен сәйкес келеді. Мысалы, .txt немесе .log деген кеңейтімі бар файлдардың түрі «мәтіндік құжат» болады да, оларды кез келген мәтін өңдегішті пайдалану арқылы ашуға болады.
Қорытынды
Бұл курсытық жұмысты жазу барысында компьютер деген сөз – есептеуіш деген мағынаны білдіретінін, сонымен қатар мыңдаған жылдар бұрын санау үшін, санағыш таяқшалар, тастар т.б қолданылған. 1500 жыл бұрын шот қолданыла басталғанан білдім.
1642 жылы Блез Паскаль сандарды қатарымен санайтын механикалық құрылғы ойлап тапты, ал 1673 жылы Готфрид Вильгельм Лейбнец арифметкалық төрт амалды механикамен орындайтын арифмометрді жоспарлады.
Microsoft фирмасы үшін ЭВМ тәрізді компьютерлерге арналған көп мақсатты операциялық жүйелер даярлау жұмысын қолға алды, солардың бірі windows жүйесі болатын.
80286 сериялы микропроцесорлардың пайда болуы мен қатар іске қосыла бастаған Windows графикалық ортасының жаңа версиясы Windows 3.1 бірте-бірте бұрынғы мәтіндік программалық қоршаулары қатардан ығыстырып шығара бастады.
Программалау тілін үйренудің оңай не қиын екені туралы сұрақты жалпылама түрде қоюда мағына жоқ. Бәрі де кімнің үйренетініне , нендей мақсатпен және қандай жағдайда, қалай үйрететініне байланысты.
Болашақта білікті маман болатын әрбір жан ең алдымен алдына мақсат қоя, қызығушылықпен, бар ынта жігерін салып, байыппен, программалаудың қыр сырын меңгерсе, болашаққа сенімді көзбен қарап , өз еңбегінің жемісін көрері анық .
Паскаль тілі программалауға үйретуші тілдердің бірі болғандықтан, әрбір болашақ программист басқа программалау тілін жетік меңгеру үшін ең алдымен осы тілді меңгеруден бастайды.
Кіріспе бөлімінде тақырыптың өзектілігі, зеріттеудің мақсат-міндеттері және зеріттеу әдістер, зеріттеу ғылыми обьектісі мен зеріттеу әдістері қарастырдым.
Курстық жұмыстың бірінші бөлімінде TURBO PASCAL ортасындағы файл ұғымына анықтама бере отырып, текстік және типтелмеген файлдарды қысқаша таныстырып өту қарастырылған.
Курстық жұмыстың негізгі бөлімінде курстық жұмыстың тақырыбы – типтелген файлдар, олармен жұмыс жасау жөнінде айтылады. Бұл бөлімде типтелген файлға толық мәлімет беріле отырып, оларға қолданылатын функциялармен процедуралар таныстырылады және типтелген файлға мысал келтіріледі. Сонымен қатар, бұл бөлімде типтелген типті файл айнымалылары пайдаланылатын енгізіп – шығару операторын сипаттадым.
Кез – келген файлдың өлшемін өзгертіп отыруға болады. Арнайы процедуралар арқылы файлдарды шақыруға, өзгертуге, қайта жазуға болады. Файлдың үш түрі бар: текстік, типтелген, типтелмеген.
Бұл курстық жұмыстың практикалық бөлімінде Паскаль тілін қолданып көптеген жаттығулар жасалады. Есеп шығару барысында қызметші сөздерді есептер түрлеріне қолданып, барлық мүмкіндіктері пайдаланылады.
Курстық жұмысымды аяқтай келе, файл туралы ұғымды, оның түрлерін кең көлемде түсіндім деп ойлаймын. Келешекте бұл ұғымдар программамен жұмыс жасау кезінде көп көмегі тиеді деп оилаймын және жалпы курстық жұмыс жазу барысында алдыма қойған міндеттеріме толық көз жеткізе білдім деп сенемін.
Соңғы жылдары компьютер біздің өмірімізде елеулі Адамдарға ана тілінде сөйлеу тән қасиет Файл дегеніміз не? Файл – атыҚұжат бағдарламаға бағынышты, себебі ол неӘр файлдың аты болады. Оның аты:Файлдың типі бойынша компьютер оның бағдарлама1.Файлдармен жұмыс істеу Қазіргі кезде қолданылатын операциялық жүйелердің бәрі1.1.Орындау командасы Тәжірибелі адамдар Программа Диспетчеріне өздері үнемі - Windows 3.х үшін – Программа - Windows 98 үшін – Іске Экранға Орындау сұхбат терезесі шығады. Оны 1.2.Парақтау – шолу (Пролистать-Обзор) терезесі Арнайы сұхбат терезесін шақыру үшін Орындау Файлды іздестіру мен таңдау үшін “Парақтау” - экранға шығатын Құрылғылар тізімінде файл файл сақталған каталогты Каталогтар тізімнен тауып, Файл аты тізімінде программалық файлдың атын “ОК” батырмасын басу. Осы әрекеттерден соң, Орындау терезесі қайтадан Файлдар аттарынан төменде сол сәтте пайда Жоғарғы деңгейдегі каталогтардың (түпкі каталог) мазмұнын Қандай-да бір каталогтың барлық ішкі каталогтары 1.2.Файлдарды ашу және сақтау терезелері Windows жүйесінің көптеген программалары дискіден информацияны 1.3.Сұхбаттасу терезелерінің стандартты элементтері Сұхбаттасу терезелері жүктелген программалармен жұмыс істеудің Тізімдер екі түрлі болып келеді, олар: парақталатын, мысалы Парақтау терезесіндегі Файлдар тізімі; шашырап шығатын (пайда болатын), мысалы, Парақтау Сұхбат терезелерінде тізімдерден басқа тағы бірнеше тексеру жалаушалары; ауыстырып қосу топтары; басқару батырмалары. 1.4. Бумалар мен жарлықтарды даярлау және Windows 98 жүйесінде барлық файлдар, құжаттар Терезе ішінде бума ашу қажет болғанда, Қоржынға түскен объектілерді кері қайтарып, бастапқы “Қоржынды” курсормен көрсетіп тұрып тышқанды екі қалпына келтірілетін объектілерді белгілеу; Файл →Қалпына келтіру командаларын орындау. Осының нәтижесінде белгіленген объектілер бұрынғы өздері 1.5.Файлдарды, каталогтарды жою және қалпына Каталогтарды немесе файлдарды дискіден жою тек Сонымен файлдар мен каталогтарды жою үшін: терезелердің бірінен сол каталогты немесе файлды Delete пернесін басу қажет немесе Файл Сұхбаттасу терезесінде жою әрекетінің орындалатынын тағы Осы мақсатта Drag&Drop технологиясында қолдану мүмкіндігі Мәліметтерді жоюды қолданбалы программалармен жұмыс істеу Қоржын бөлек программа рөлін атқарады, ол Кейбір мәліметтерді бірден қоржынға салмай жою Кейбір арнаулы қызмет атқаратын файлдар экранда 1.6.Файлдар шарт белгісі Бір негізгі программа арқылы жасалған файлдардың Файл шартбелгісінде тышқанды екі рет шертсек 1.7.Файлдарды іздеу. Файлды іздеу ісі программалық жүйелерде жиі Windows 98 жүйесінде қажетті файлдарды іздеудің соңғы пайдаланылған файлдар Іске қосу →Құжаттар Әдетте соңғы жұмыс істеген 4-5 файлыңыз Егер файл ертеректе жазылып қайда тұрғанын Іздеу кезінде сұхбат терезесіне: файлдар типін; файл атындағы (* және ? сияқты) диск, каталог аттарын; файл көлемін (көрсетілген мөлшерден артық оның жасалған мерзімін (көрсетілген мерзімнен ерте Табылған файлдар тізімі тұрған терезеде жоғарыда Іздеу мүмкіндігін компьютерлер желісінде де пайдалана 2. Қолданбалы программалармен байланыс Windows 98 жүйесінде әрбір файл типіне Дискіні қарап шығу мүмкіндігін беретін кез Оны Файл типтері (Типы файлов) парағына Керекті типті таңдап алып, оған сәйкес Бұрын кездеспеген жаңа тип енгізсек, оған 2.1.Файлдармен басқа операциялар орындау Сілтеу терезесінде файлдың атын өзгерту, дискетті Кез келген файл атын өзгерту үшін: файлды каталогтар тақтасынан таңдап алу керек; Файл→Атын өзгерту командасын орындау керек; Пайда болған сұхбаттасу терезесінде жаңа атты Қолданбалы программаларды іске қосу Сілтеу програмасынан қолданбалы программаларды іске қосу програманың командалық (негізгі) файлын таңдап алып, Өңделуге тиіс құжаттық файл шарт белгісін Құжаттық файл шартбелгісін тышқанмен іліп алып, 3. Файлдарды архивтеу Дискідегі орынды үнемдеп файлдың көлемін азайту Архиваторлар дискідегі орынды үнемдеу үшін көлемін Архиваторлар файл көлемін 10-70 процентке дейін 3.2.Архивтік файл. Архивтік файл – қысылған күйде бір файлдың аты; файл орналасқан каталог туралы мағлұмат; файлдың соңғы рет өзгертілген мерзімі; архив бүтіндігін тексеруге арналған әр файлдың Қорытынды Менің жұмысым кіріспеден және 3 бөлімнен Бірінші бөлім файлдармен жұмыс істеу. Мұнда Екінші бөлімге файлдың қолданбалы программалармен байланысы Үшінші бөлімде файлдарды архивтеу. Мұнда архиваторлардың Қолданылған әдебиеттер:
Файл – сыртқы сақтау құралында орналасқан, бір типтес элементтердің атауландырылған, реттелген тізбегі. Файлдармен жұмыс жасау үшін программистер файлдық айнымалыларды пайдаланады немесе логикалық файлдар. Файлдық айнымалы – дисктегі нақты файлға сәйкес келетін айнымалы. Бұл айнымалымен жүргізілген барлық операциялар дисктегі орналасқан файлғада жүргізіледі.
Файлдар құрамындағы элементтерге байланысты түрлі типті болып келеді. Олар мәтіндік, типтелген, типсіз файлдар болып бөлінеді.
Мәтіндік файлдар ұзындығы өзгермелі жолдардан тұрады. Мұндай файлдар TextFile сөзі арқылы сипатталады.
Типтелген файлдар типі анықталған (көрсетілген) мәліметтерден тұратын файл. Мұндай файлдар File of typeData құрлымы арқылы сипатталады.
Типсіз файлдар типі көрсетілмеген элементтерден тұруы мүмкін. Мұндай файлдар жай File сөзі арқылы анықталады.