Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
тарих.гос.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
215.7 Кб
Скачать

2 Сұрақ . Хүі – хүіі ғғ. Қазақстан мәдениеті.

ХҮІ-ХҮІІ ғғ. Қазақ шаруашылығындағы жетістіктердегі орын алған мал шаруашылығы болды. Ол қазақтардың тұрмысына қолайлы еді. Сауда айырбас түрінде жүрді. Қазақстанның оңтүстігі мен Жетісуда егіншілік дамыды. ХҮІ-ХҮІІ ғғ.Отырар, Түркістан, Сауран маңында еггістік жерлерге құбыр арқылы су жіберген. Дақылдары: тары, бидай, арап т.б. Ресей мемлекеті мен сауда жүргізген Сыр маңындағы қалалар. Сығанақ, Түркістан, Сауран, Отырар, Сайрам т.б қалалар өркендеді. Мәдениеттің дамуы әр жерде әр түрлі жүрді. Жәнібек Қасымның Сарайшықтағы Қазанқаптың Ұлытау ауданындағы кесенесі ХҮІ-ХҮІІ ғғ. Халық кәсібінде зергерлік, ұсталық бұйымдар, кен өндіру, тері илеу, етікшілік, тігіншілік, үй салу, т.б қолөнер басым болды. Олар наурыз тойын тойлады. Ислам діні кеңінен тарады. Отты қастерледі. Ол кезде ауыз әдебиеті орын алды, ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін адамдар ақын сал сері, жыраулар еді. Жыраулардың орны ерекше еді. Батырлар жырын туғызған аса ірі тұлғалар Шалкиіз, Доспамбет Жиембет. Қазақтардың батырлар жыры эпосқа дайын. Ауызша болған олардың барлығы тарихи оқиғаларға құрылған. Қобыланды, Алпамыс, Ер Сайын, Қамбар. Қазақтардың феодалдық өмірін суреттейтін Қозы Көрпеш Баян Сұлу, Қыз Жібек. Араб әліпбиін тұтынды. ХҮ – ХҮІІ ғғ. Қазақ хандығында шаруашылықтың, мәдениеттің дамуында игерушілік болды. Оның себебі қазақ халқының біртұтас мемлекет болып бірге ұмтылуы еді. 3 сұрақ .

3.Қазақстан азамат соғысы жылдарында. (1918-1920)

Азамат соғысымемлекет ішіндегі әлеуметтік топтар мен таптар, діни ағымдар мен кландар арасындағы өкімет билігі жолында жүргізетін қарулы күрес. Қазақстанда Кеңес өкіметіне қарсы қарулы күрестің негізгі күштері Орынбор, Сібір, Орал, Жетісу казак әскерлері, өнеркәсіп орындарының бұрынғы қожалары, кезінде Ресейден қоныс аударып келушілердің ауқатты топтары, қазақ ауылының бай-шонжарлары және солардың мүдделерін қорғайтын саяси партиялар мен ұйымдар болды (кадеттер, эсерлер, ұлттық және діни саяси ұйымдар). Алашорда үкіметі азамат соғысының алғашқы кезінде Кеңес өкіметіне қарсы күштермен байланысып, қазақ халқының мүддесін қорғауға тырысты. Үкімет мүшелері Қазақстанға жақын қалаларға орналасқан Кеңес үкіметіне қарсы құрылған үкіметтермен — Самарадағы құрылтай жиналысы мүшелерінің комитетімен (Комуч), Омбыдағы Уақытша Сібір үкіметімен, одан кейін Колчак диктатурасымен, Орынбор және Орал казак әскерлерінің басшылығымен келісімге келуге ұмтылды. 1918 жылы жазда төңкеріске қарсы күштер Орал, Торғай, Ақмола, Семей облыстарының көптеген аудандарын, соңынан Жетісу облысының бірқатар аудандарын басып алып, Кеңес өкіметін құлатты. Кеңес өкіметі Батыс Қазақстанның кейбір аудандары мен оңт. өлкесінде сақталды. Қазақстанда азамат соғысының Ақтөбе (немесе Солтүстік Түркістан), Орал және Жетісу майдандары құрылды, олардағы соғыс әрекеттері А.с-ның ірі майдандарындағы, ең алдымен Колчак әскерлеріне қарсы құрылған Шығыс майдандағы қимылдарға тығыз байланысты жүргізілді. Сондықтан Қазақстандағы азамат соғысының тағдыры негізінен Қызыл Армияның Шығыс майданындағы күресіне тәуелді болды. Қазақстан жеріндегі соғыс қимылдары өз кезегінде Кеңес еліндегі жалпы жағдайға әсер етті. Қазақстан азаматтары Қызыл Армия қатарында да, “ақтар” басып алған аудандарда жасақталған партизандық жасақтар құрамында да азамат соғсына қатысуға мәжбүр болды. Қазақстандағы шешуші соғыс қимылдарына “қызылдар” жағынан М.В. Фрунзе, В.В. Куйбышев, В.И. Чапаев, И.П. Белов, И.С. Кутяков т.б., ал “ақтар” жағына А.И. Дутов, С.П. Толстов, Б.В.Анненков т.б. басшылық етті. Торғай далаларында “ақтарға” қарсы күресте А. Иманов, Батыс Қазақстанда Хамит Чурин, Бейсен Жәнекешев т.б. көзге түсті. Ал Әліби Жангелдин азамат соғысы қызу жүріп жатқан кезде (1918 ж. күзі) Мәскеуде жасақталған қару-жарақ керуенін Түркістан майданына жеткізді. 1920 жылдың көктемінде Қазақстандағы азамат соғысы Кеңес өкіметінің жеңісімен аяқталды.