14.2 Капитал салымдары

Энергетикалық нысаналарды жобалау кезінде техникалық және экономикалық көрсеткіштерді жан-жақты талдау негізінде ең тиімді нұсқасы таңдалады.

Техникалық көрсеткіштерге: сенімділік, пайдалану ыңғайлылығы, ағымдық және күрделі жөндеулер көлемі, механизация деңгейі және процестер автоматизациясы жатады.

Негізгі экономикалық көрсеткіштер – күрделі салынымдар және жылдық (ағымдық) шығындар.

Капитал салымдары – негізгі өндірістік фондыларының өндіру аймағын кеңейтуге кететің шығындар. Капитал салымдары – негізгі экономикалық көрсеткіш. Себебі, ол – электрмен жабдықтаудың жаңа құрылымдауына неше қаржы керек екенің тікелей сипаттайды.

Капитал салымдары негізгі көрсеткіш болып табылатындықтан құрылыс-жөндеу жұмыстарына; қондырғылар мен тасымалдау құралдарын сатып алуға және құрылыспен байланысты басқа да дайындық жұмыстарына кететің құрылыс обьектісінің сметасына сәйкес шығындар.

Ең пайдалы және қолайлы жағын анықтау үшін бірнеше вариантарды салыстырған жөн.

Вариантарды таңдау кезінде және электрлік режимдерді талдау кезінде торап сенімділігінің критериі, сондай-ақ тұтынушыларға берілетін электроэнергия сапасы ескеріледі.

Оптималды вариантты анықтайтын экономикалық критерий: келтірілген технико-экономикалық шығындардың минимумы.

Экономикалық есептеулердің мақсаты – схеманың оптималды вариантын, электр тораптарының параметрлерін және оның элементтерін анықтау.

Осы дипломдық жобада қарастырылып отарған кернеуі 10/0,4кВ трансформаторлы қосалқы станцияда жабдықтау қарастырылған. Трансформатор қосалқы станциясы «Қазақстан» спорт сарайын электр энергиясымен қамтамасыз етеді. Спорт сарайы бірінші категориялы тұиынушы болғандықтан трансформтор қосалқы станцияда екі дербес желілер арасында резервілеу орындалады.

Экономикалық тұрғысынан резервілеу ең тиімді ажыратқыш арқылы орындалады. Оны таңдау шарттарын тексері ушін параллель басқа ажыратқыштарды таңдап салыстыру төменгіде қарастырылады.

Негізгі құрылыс – жөндеу жұмыстарының басталуына дейін ұйымдастыру шараларын және дайындық жұмыстарын қамтитің құрылыс өндірісін даындау керек.

Техника – экономикалық есептеулер - негізгі көрсеткіштер бойынша энергетикалық эфектісі бір, екі немесе одан да көп вариантарды салыстыру нәтижесінде электрмен жабдықтаудың оптималды вариантын таңдауға мүмкіндік береді.

Варианттарды келтірілген жылдық шығындар бойынша салыстырамыз [18]:

Мұндағы =0,12 – нормативті коэффициент,

К – вариант бойынша капитал шығындар,

И – жылдық қызмет етуге кететің шығындар.

Қосалқы станцияға майлы, вакумды ажыратқыштарды қондыруға кететін шығындар есептелінеді.

Қондырғыны ауыстыруға кететін жалпы шығындар келесі құраушыдан тұрады.

жаңа қондырғының құны және оны орнатуға кететің шығындар (ол – қондырғы бағасының 10 %-ын құрайды);

тасымалдауға кететің шығын және қойма шығындары (қондырғы бағасының 2,5 %-ын құрайды);

ыдысқа (қорапқа) салу және оны жинауға кететін шығын (қондырғы бағасының 0,5 %-ын құрайды)

Бірінші вариант – Құрамында май аз ажыратқыштарға ауыстыру

Монтаж құны –

мың. тг

Мұндағы С – жаңа қондырғыларының бағасы, мың.тг

.

Тасымалдау шығыны:

мың. тг

Жинауға, қорапқа кететің шығын:

мың.тг

2-ші және 3-ші варианттар үшін есептеуді дәл осылай өткіземіз және олардың нәтижелерін 11.2.1, 11.2.2, 11.2.3 – кестелерге енгіземіз.

14.2.1–кесте

Құрамында майы аз ажыратқыш үшін капитал салымдар

Шығындар түрі	Құны, мың. тг	Капитал салымдарының құрылымы, %
Қондырғының бағасы	3300	88,5
Монтажға кететің шығындар	330	8,85
Тасымалдау шығыны	82,5	2,2
Қорап, жинауға кететін шығындар	16,5	0,45
Барлығы	3729	100

Екінші вариант: Дәстүрлі вакуумды ажыратқышқа ауыстыру

14.2.2–кесте

Вакуумды ажыратқыштарға қажет капитал салымдары

Шығындар түрі	Құны, мың. тг	Капитал салымдары %
Қондырғының бағасы	4950	88,5
Монтажға кететін шығындар	495	8,85
Тасымалдау шығыны	123,75	2,2
Қорап, жинауға кететін шығындар	24,75	0,45
Барлығы	5593,5	100

Үшінші вариант:

14.2.3-кесте

S1-145 сериялы вакумды ажыратқыш үшін қажет капитал салымдар

Шығындар түрі	Құны, мың. тг	Капитал салымдарының құрылымы, %
Қондырғының бағасы	5500	88,5
Монтажға кететің шығындар	550	8,5
Тасымалдау шығыны	137,5	2,2
Қорап, жинауға кететің шығындар	27,5	0,45
Барлығы	6215	100

Жылдық пайдалану шығындары физикалық және моральдық ескіру салдарынан амортизация деп аталынатың фондық бағасы (құны) төмендей бастайды.

Амортизация шығындар негізгі фондыларды толық қалпына келтіруге және капитал жөндеу жұмыстарына жұмсалады. Пайдалану шығындары келесі құраушылардан тұрады:

еңбек ақы фонды;

әлеуметтік салық;

амортизация алынымдар;

материалдарға және құрал-саймандар мен бөлшектерге кететің

шығындар;

басқа да өндірістік және әкімшілік-шаруашылық заттарына кететің шығындар