Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
bilety_9_kl.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
270.34 Кб
Скачать

1 С. Торайғыров.

С. Торайғыров 1893 ж. 28 қазанда Баянауыл ауданында дүниеге келді. Әріп тануды әкесінен үйренді, кейін молдада оқыды. 1908-1910 жылдары медреседе оқыды.

1912 жылдың аяғында Сұлтанмахмұт Троицк қаласына көшіп келеді. Онда ол орыс тілін меңгереді.

С. Торайғыровтың әдебиетпен айналысуы қиын жылдарға келді. (бірінші орыс революциясы) 1913 – 1914 жылдары «Айқап» журналында жұмыс істейді. Сол жылдары ол алғашқы «Қамар сұлу» романын жазып бітіреді. С. Торайғыровтың шығармашылығы адамгершілік идеалын бекітеді.

2. Бейтаныс мәтінмен жұмыс. (работа с незнакомым текстом)

3. Үстеу – сөздер қимыл, іс-әрекеттің (етістіктің) әр түрлі сындық, бейнелік, мекендік, мезгілдік, шарттық, мөлшерлік күй –жайларын көрсетіп тұрады.

Түрлері (типы)

Мысалдар (примеры)

1.Тұлғасына қарай (по способу образования)

1.Негізгі (непроизводные)

кейін (потом) , жоғары (высоко), төмен (низко).

2.Туынды (производные)

Сөз тудырушы жұрнақтар арқылы (с помощью суффиксов):

-ша, -ше: қазақша (по-казахски), немісше (по-немецки)

-лай, -лей: ақшалай (деньгами), тікелей (впрямую)

-дай, -дей: жаздай (все лето), күздей (всю осень)

-тай, -тей: қыстай (всю зиму), теректей (как тополь)

-шалық: соншалық (настолько, слишком)

-шама: мұншама (столько)

-ын, ін: астыртын (тайно), үстіртін (поверхностно)

Септік жалғаулар арқылы (с помощью падежных окончаний)

-да,-де; жазда(летом), күзде (осенью)

-қа, -ке; артқа(назад), ішке (внутрь)

-ға, -ге; жоғарыға(вверх), төменге(вниз)

-на, не; айына (в месяц), күніне (в день)

-нан, -нен; қырынан(с краю), етбетінен(навзничь)

-дан, -ден; лажсыздан(безысходно)

-тан, -тен; кенеттен(вдруг, неожиданно)

-мен; шынымен (и вправду)

2.Құрамына қарай (по составу)

1.Дара (простые)

кеше (вчера), бүгін (сегодня), таңертең (утром), бұрын (давно), кешке (вечером).

2.Күрделі (сложные)

күні-түні (днем и ночью), бір-бірден, аз-аздан, көп-көптен

3.Мағынасына қарай (по значению)

1. мезгіл үстеу (наречия времени). Сұрақтары: қашан? (когда?), қашаннан бері? (с каких пор?).

кеше (вчера), бүгін (сегодня), таңертең (утром), бұрын (давно), күні-түні (днем и ночью), кешке (вечером).

2. мекен үстеу (наречия места) қайда (где, куда), қайдан (откуда)

алда (впереди), алға (вперед), алыста (далеко), жақын (близко), қаладан (из города), оңға (направо), солға (налево).

3. мөлшер үстеу (наречия меры) Сұрақтары: қанша (сколько?) қаншама

(на сколько?), қаншалық

(в какой степени?)

сонша (столько), әжептеуір (приличный, достаточный), азғантай (мало), қыруар (множество), бірталай (несколько).

4. бейнелік үстеу (наречия образа действия) Сұрақтары: қалай? (как?), қалайша (каким образом?).

тез, қолма-қол (быстро), жақсы (хорошо), әрең-әрең (еле-еле), қазақша (по-казахски), емін-еркін (свободно), бетпе-бет (лицом к лицу), дәл (в точку).

5. күшейткіш үстеулер (наречия степени), Сұрақтары: қалай? (как?), қандай? (какой).

ең (самый), аса (сверх), тым, өте (очень), тіпті (весьма), әбден (вполне), нағыз (настоящий), дәл (точно), мүлде (совсем).

6. мақсат-себеп үстеуі (наречия цели и причины) Сұрақтары: неге? (зачем), неліктен (почему, из-за чего?)

әдейі (специально), бекерге (понапрасну), босқа (напрасно), амалсыздан, лажсыздан, шарасыздан(поневоле, безысходно).

18

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]