57. Б.Нұржекеев туындыларындағы әйел тағдыры эссе жазу әдісі бойынша түсіндіріңіз.

«Бексұлтан Нұржекеев – қазақ қарасөзінің «беласқан» толқынының арасында өзіндік стилімен, ешкімді қайталамас ой-өрнегімен танылған тегеурінді тұлға. Сөз өнері атты киелі өлкеге саф тазалығымен келіп, өз өнерін өзгелер мойындайтын өремен шыңдаған жазушы».

 

Бексұлтан Нұржекеев шығармаларындағы өмір көріністері тірі сурет күйінде көз алдыңнан өтіп жатады. Адамдардың ішкі жан толқындарының иірімдері өзіңді де бірге үйіріп алып, сол оқиғаны өзің бастан кешіргендей сезінесің. Асып-төгіліп, лықсып жатқан көпірме сөзсіз, қарапайым қазақ сөздері өзінің бар қадір-қасиеттерімен шым-шымдап сіңіп жатқанын аңдайсың.

 

Бексұлтан Нұржекеевтің барлық көркем туындыларына, мейлі роман, мейлі хикаят, мейлі әңгіме болсын, бар-баршасына, дәлірек дәйектесек, тоқсан тоғыз пайызына айрықша арналы арқау боп өрілетін өзгеше нәрсе, әрине, махаббат дейтұғын дүрри гауһар дүние. «Күтумен кешкен ғұмырдағы» Әтіке мен Қайныкешті, «Бір өкініш, бір үміттегі» Шеген мен Бүбішті, Шеген мен Шәзияны, «Кінәлі махаббат» повесіндегі Зерен мен Нұржанды ғана келтіріп қоя салғанның өзінде бір жазушыға жетіп-артылып жатыр. Махаббат мәселесі. Мәңгілік махаббат мәнісі. Жазушыны «Махаббат жыршысы», «Сезім суреткері», «Әйел жанының зерлі зергері», «Әйел құпиясының терең білгірі» деп халықтың атау беруі де тегін емес деп ойлаймын.

 

Жалпы қаламгер өз туындыларында әйел тұрмысындағы күйбең тірлік, күйкі мінездерін зерттеу, іздестіру, тану үдерісі барысында әйел танымының, ой санасының дамуын, пісіп-жетілуін шебер әдістермен бере білген. Прозада да өзіндік қолтаңбасын қалдырған Бексұлтан Нұржекеев шығармаларындағы шынайылық, табиғилық оқырманды өзіне бірден баурайды. Қаламгер проза саласындағы «Бір өкініш, бір үміт», «Күтумен кешкен ғұмыр», «Күнәлі махаббат» деген туындылары арқылы айналадағы әр проблеманы әйел әлемінсіз, ана дауысынсыз, ана әлдиінсіз ашу мүмкін емес екендігін дәлелдегендей.

 

Қаламгер бұрынғы қазақ әйелі, қазақ әйелінің табиғаты, қазақ әйелінің бас бостандығы, оның қоғамымыздағы орны, ішкі жан әлемі туралы қозғай келе, өзінің қазіргі қыз балалардың тағдыры жайлы берген бір сұхбатында: « - Бүгінде қыздар туралы тіптен жеңіл сөздерге барып жүрміз. Анау Саин мен Сейфуллин көшесіндегі қыздарды сөгіп жатамыз. Жаным-ау, сол қыздардың «көшеде» тұруына өзіміз кінәліміз. Бірінші – азаматтар кінәлі. Егер сол қыздардың қорғаушысы, сүйеніші болса, ол жерде тұрып неғылады? Тағы да сол! Қыздарымызды айыптайтын азаматымыз өзі. Қыздармен жиі сөйлесемін: «- Аға, қазір арқа сүйейтін жігіт бар ма? Сіздердің тұстарыңыздағыдай жігітті іздесеңіз де таппаймыз. Бүгінгі жігіттің қылығы, да әңгімесі де еш айырмасы жоқ», - дейді. Ал, жігіттер өздерінің осалдығын бүркемелеу үшін қыздарды кінәлайды. Мұны ер-азаматтардың да, мемлекеттің де ортақ кінәсі деп білгеніміз жөн» - деп, бүгінгі қазақ қыздарының тағдырына, оның өміріне біздің қоғамымыз және қазақтың атпал азаматтары жауапты деген ой түйеді. Меніңше, жазушы дұрыс айтты, дұрыс пайымдады, болашақ жастар да осы қағиданы алға тартуы керек деп ойлаймын. 

 

Әйел, әйелге байланысты әсемдік әлемі – әдебиеттің мәңгілік тақырыбы. Қазақ әдебиетінде, қазіргі әлемімізде «Бексұлтан Нұржекеев жасаған әйелдер образы» жан тебірентер сырбаз, сұлу образдар галереясын жасады. Жазушы өз оқырмандарына әйелді күйкі халде күң ғып ұстау мен арын таптау тек бір адамға ғана емес, барлық қоғамға жасалған қиянат пен қорлау екенін Зерен, Қайныкеш арқылы көңілге түйіп айтқандай. Бұл әйелдер басындағы тағдыр қанша жылдар өтсе де, қандай заман келсе де қайталанып жатқан сан мыңдаған қаракөздер тағдыры екендігі айқын. Бексұлтан Нұржекеев әйелдері – өз заманында тағдырдың тауқыметін тартқан жандар. 

 

Бексұлтан Нұржекеев қазақ әйелдерінің жан дүниесіне тереңінен үңіледі, өз кейіпкерлерін оқырмандарының жақын адамына айналдырып, нәзік те әсем әйел әлемін әр алуан қырынан аша түседі. Басқа прозашылар жасаған шығарма кейіпкерлеріне ұқсамайды. Жазушы әлеміндегі әйелдің сырт келбеті көбіне сипатталмайды. Бұл аса төзімді, шыдамды, берік жан. Бірақ әйел бейнесін типтендіруді дұрыс түсінбеуден әдебиетте етек алған көп синтезді қоспа емес. Әркімнің басындағы жылтырағанды жұлмалап, қолдан соға салған қола мүсіннен бөлек. Кейіпкерді қайтсе жағымды етуге автор тіпті жан салмайды. Әйел әлемінің жүрегіне үңіледі. Әйел затына тіл бітіріп, әйел сезімін сөйлетеді. Бексұлтан Нұржекеев өрнектеген қазақтың әйел-Ана бейнелері 20-30 жылдары қазақ әдебиетінде С.Көбеев, С. Торайғыров, М. Дулатов сомдаған әйел бейнелерінің қатарын толықтырып, жалғастыра түсуде. Аталған шығармалары әйелдің нәзік жанын, оның иірім сезімі мен қасиеттерін, биік рухын, жан дүниесіндегі түрлі өзгерістерді, психологиялық құбылыстарды ыждаһаттылықпен зерделеп, көркем тәсілмен аша білген іргелі еңбектері болып табылады. Жазушының өзге әріптестерінен ең басты ерекшелігі – қоршаған ортаға әйел көзімен қарап, әйел сезімімен суреттеуі. «Біздің әйелдерден шыққан Нұржекеев - бол!» дейді жазушыға келген бір хаттарда.