Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Көркем шығарманы СТО.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
771.07 Кб
Скачать

25. Ә.Кекілбаев «Ханша-Дария» хикаясы- кейс әдісі арқылы жеткізіңіз.

Әбіштің тариха тақырыпта жазылған баяндарының ең мойны ұзындарының бірі- «Ханша-Дария» хикаясы. Мұнда алып-жұлып бара жатқан қым-қиғаш сюжет те, сол себепті «мені көр, мені көр» деп тұрған қызғарлық оқиғалар да жоқ. Повесть фабуласының ұзын-ырғысын бес-алты ауыз сөзбен тәмәмдауға болады. Жарты әлемді аузына қаратқан әмірші Шыңғыс хан қартайған шағында таңғұттардың астанасынң айран-ботқасын шығарып, бүкіл еркек кіндіктінің барлығын қырып салады. Ең соңғы болып олардың ханы Шидүргінің басы алынады. Таңғұттар отаны қан сасып, қаңырап бос қалады осылайша. Енді бүткіл таңғұт төменетектілері монғол әміршісінің қарауында: ашса-алақанында, жұмса-жұдырығында. Оның ішінде ай десе- аузы, күн десе- көзі бар Шидүргінің әйелі Гүрбелжін ханша да бар. Кәрі Шыңғыстың есіл-дерті осы ханшада.Сұлуды қалайда өзіне қаратып, құмарынан шықпақ. Алайда жүрегін өзінің туған жері мен адал жарына деген махаббат кернеген сұлу ханшаны Шыңғыс ханның қаһары бағындыра алмайды. Гүрбелжін қойнында жатқан әміршіні жарып өлтіреді, сонан соң өзі де мерт болады. Енді қаһарымн жарты дүниені тітіркенткен қатігез қаған да, сұлулығымен жұртты аузына қаратқан ханша да жоқ бұл тіршілікте. Артарында тек аңыз қалды сүйтіп. Жай ғана көп аңыздың бірі емес, тағылымы ғасырдан ғасырға ұласатын әфсана. Сүйтіп жарты әлемнің еркектерінің қолдарынан келмеген әміршінің сазайын тал шыбықтай бұралған бір ару береді. Өктем күшті ауыздықтауға соның ғана шамасы келеді.

Гүрбелжін ханшаға осынша күш дарытқан оның бойындағы өз жұрты мн жарына деген щшексіз сүйспеншілік, махаббат еді. Мұндай асқан тектілік, асқан қайрат пен қайсарлық тек осындай жанның ғана қолынан келетін. Жазушыға осы бір көне аңызды қайта тірілту немене үшін қажет болды деген сауал туатыны анық. Өзіміз өркениетке жеттік деп санайтын мына біз өмір сүріп отырған әлем әлі де сол Шыңғыс хан мен Гүрбелжін заманының көкейкесті сұрауларына кесімді жауаптарын бере алмай отырғанға ұқсайды. Өктемдік, зорлық әлі де тыйылар емес, момындардың көз жасы әлі де төгілуде. Байлық пен барлыққа масаттанған қара күштер жершарының бүгін мына жерінен, ертең ана жерінен бас көрсетіп, азу тісін ақситып қояды. Мен баймын, мен бармын , сондықтан өктеммін, ал қыларыңды қылып көр деп сес көрсетеді. Осыған қарап-мынанда қорытынды шығаруға болады- адамзаттың ақылы әлі әдемілік пен әділеттің , сүйспеншіліктің күшіне толық иланып болмапты, тарих сабақтарының тағылымдары әлі көптің жетегіне жетіп үлгермепті. Ендеше, Әбіштің көне аңызды қайта тірілтуінің мәні бар. Ендеше, уақыт шаңына көміліп, ұмытылып бара жатқан Ханша-дария хикаясының біздің рухани тәжірибемізге, адалдық санамызға оралғаны жөн болған.

Кейс - технология – оқытушылардың дәстүрлі және қашықтықтан кеңес беруін ұйымдастыру кезінде мәтіндік, аудиовизуалдық, мультимедиялық оқу-әдістемелік материалдарды жинау және оларды пайдаланушылардың өз бетінше меңгеруі үшін жіберуге негізделген. Кейс - технологиясы (ағылшынның case – потрфель ) оқытудан жасалынған әдістемелік материалдармен іске асырылады.