3. Сыртқы бағдарлау элементтері

Проекция орталығының жағдайын және жергілікті жерде қабылданған координата жүйесіне қатысты суретке түсіру моментіндегі сурет жазықтығын анықтайтын шамаларды сыртқы бағдарлау элементтері деп атайды

Сыртқы бағдарлау элементінің екі жүйесін қолданады 11-сурет.

Оларға мыналар кіреді::

Х₀, Y₀, Z₀ — проекция центрінің координаталары (суретке түсіру моментіндегі объективтің алдыңғы түйін нүктесі);

ε —суреттің еңіс бұрышы — Z осьі мен басты сәуле арасындағы бұрыш;

t — түсіріс бағытының сызық бұрышы — X осьі мен негізгі вертикалдың жазықтық ізі арасындағы бұрыш;

æ — So басты сәуле айналасында суреттің өз жазықтығында бұрылу бұрышы— у осьі мен vv негізгі вертикал арасындағы бұрыш;

11 – сурет. Сыртқы бағдарлау элементтерінің бірінші жүйесі.

Екінші жүйеде де алты сыртқы бағдарлау элементтері бар. Олардың үшеуі сызықтық, үшеуі бұрыштық. (12 сурет)

Сызықтық шамаларға проекция орталығының координаталары S Х₀, Y_о, Z₀, жатады, ал бұрыштыққа:

α — сурет еңісінің бойлық бұрышы — Z осьі мен XZ жазықтығына негізгі сәуленің проекциясы арасындағы бұрыш ;

ω— сурет еңісінің көлденен бұрышы — негізгі сәле мен оның проекциясымен XZ жазықтығының арасындағы бұрыш, ол Y осьі мен негізгі сәуле арқылы өтетін жазықтықта орналасады;

æ — негізгі сәуле айналасында өзінің жазықтығында суреттің бұрылу бұрышы — у осьі мен У осьі мен негізгі сәуле арқылы өтетін жазықтықтағы іздің бұрышы.

12– сурет. Сыртқы бағдарлау элементтерінің екінші жүйесі.

Сыртқы бағдарлау элементтері ұшу кезінде суретке түсіру моментінде анықталуы мүмкін, бірақ ірі масштабты картаграфиялауға жетіспейтін дәлділікпен. Сондықтан оларды анықтау үшін суретте танылған түсірілген жергілікті жердің бірнеше нүктелерінің геодезиялық координаталры болуы керек.

3. Түсірістерді трансформациялау элементтері

Аэротүсірістерді трансформациялау элементтері – фототрансформаторда аэротүсірістің орналасуын анықтайтын биіктіктер.

Барлық фотограмметриялық есептерді еңіс суреттеріне қарағанда горизонтальды суреттерде шешу оңай.

Горизонтальды суреттерді камералды жағдайда еңіс суреттерін трансформациялау жолымен алуға болады.

Трансформациялауда жергілікті жердің бедерінен шыққан (вызванный) бұрмалануды, трансформацияланатың нүктелердің жағдайына түзетулер еңгізіп кішірейтуге боады. Трансформациялау әр түрлі картографиялық проекцияларда ұсақ масштабты карталарды құруда және арнайы арналған фотодокументтерді құруда негізгі процесстердің бірі болып келеді.

Аэротүсіріс нәтижесінде алынған аэросуреттер суретке түсіру мезгілінде фотокамераның еңіс шартына байланысты бұрмалануы болады. Сондықтан аэросуреттің әр түрлі нүктелерінде масштаб бейнеленуі бірдей емес. Одан басқа ұшу кезінде суретке түсіру биіктігінің өзгеруіне байланысты аэросуреттер өз ара әр түрі масштабты боады. Егер осы себептерден шыққан бұрмалану өлшем мөлшерінен асатын болса онда ондай аэрофотосуреттерді түзету қажет және қажетті масштабқа келтіруді трансформациялаумен орындайды.

Суреттерді трансформациялау деген еңіс суретін горизонтальды суретке берілген масштабта немесе бейнеде құрылатын картаға қатысты проекцияға келтіреді.

Трансформациялаудың бірнеше әдістері бар:

1) аналитикаық

2) графикалық

3) фотомеханикаық

4) оптикалық

5) графомеханикалық

6) электрондық

Осы әдістердің әр біреуі берілген мәліметтерге байланысты трансформациялаудың 2 жағдайымен айырады:

1) сыртқы бағдарлау элементтерімен

2) тірек нүктелерімен