19. Мемлекеттік және жергілікті басқарудың қағидалары

Мемлекеттік басқару қағидасы ТГУ дан окындар

Основные принципы организации и деятельности местного самоуправления в Республике Казахстан

1. Основные принципы развития местного самоуправления в Республике Казахстан

В целях определения организационной, правовой и экономической основы местного самоуправления настоящей Концепцией необходимо определить основные принципы организации и деятельности местного самоуправления в Республике Казахстан, которыми должны стать:

1. жергілікті маңызы бар мәселелерді халықтың өзі шешуі;

2. Заңдылық, жергілікті пункттердегі барлық тұрғындардың заңдық, құқықтық мүдделерінің теңдігі;

3) мәселерді шешуде азаматтардың пікрін ескеру,

4) жергілікті міндеттерді шешуде жалпымемлекеттік мүдделерді қадағалау; соблюдение общегосударственных интересов при решении местных задач;

5) Мемлекеттік маңызы бар сұрақтарды шешуге қатысу,

6) субсидиаландыру принципі, принцип субсидиарности, основанный на том, что вмешательство вышестоящего органа управления в действия нижестоящего допускается лишь в той мере, в какой последний допустил действия, противоречащие Конституции, законам и актам Главы государства и Правительства, проявил свою неспособность к эффективному управлению, и при наличии определенных условий, при которых такое вмешательство может считаться законным и целесообразным;

7)кешенділік, жерг басқару жүйесінің кезеңді дамуы::::

8) мемлекет тарапынан жерг озин озі басқаруды қолдау

9) жерг өзін өзі басқару органдарының қызметінің ашықтылығы, олардың халық алдындағы есептілігі, бақылакуда болуы.

20. Аймақаралық теңсіздік және оның әлеуметтік-экономикалық салдары.

Қазақстан – жер аумағы алып ел. Сондықтан, кейбір аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуы, былайша айтқанда, тұрмыс-тіршілігі біркелкі емес. Айталық, еліміздің «мұнайлы астаналары» саналатын – Атырау мен Ақтаудың халқы Шымкент пен Қызылжар тұрғындарына қарағанда, әлдеқайда бақуатты тұрады. Мұндағы ең бас­ты айырмашылық айлық табыста және өңір тұрғындарының жұмыспен қамтылу деңгейінде жатыр. 

Иә, кейбір өңірлердің индустриалды-өндірістік әлеуеті әжептәуір. Инвесторлар негізінен осындай облыстарға көз тігеді. Мұндай жерде тіршіліктің тамыры бүлкілдеп жатады. Ал кейбір «өлі» аймаққа инвесторды жалынып-жалбарынсаң да шақыра алмайсың. Аттап бас­пайды. Себебі экономикасы тұралаған, өндірістік қуаты әлсіз, содан да инвестицияның құмға сіңу қаупі зор. Соның кесірінен өндіріс орындарын құрып, жаңа жұмыс орнын ашуда түрлі кедергі туындайды. Жұрт екі қолға бір күрек таппай қиналады, тиісінше, тұрақты табыстың жоқтығынан күнкөріс қиындайды.

Аймақтардың экономикалық қауіпсіздігінің маңызды факторы өңірдің өзін өзі қанағаттандыра алуы болып табылады. Бұл мәселе аймақтардың теориялық-практикалық 2 өңірге бөлінуі кезінде басшылықққа алынды:

- рецепиент аймақтар

- донор аймақтар

Күйзелісті аймақ – субъект, басқа аймақтарға қарағанда тұрақты өзгеріссіз артта қалушылығы. Бұл аймақтарда туындаған проблеманы өздігінен реттеу қиын немесе мүлде мүмкін емес, яғни экономикалық, демографиялық және басқа да аймақтық мәселелерді шешу өте қиын.

Экономикалық тұрғыдан қарағанда субъектілердің жартысынан көбі өзін өзі реттей алатындай экономикалық әлеуетке ие. Аймақтарды рецепиент және донор өңірлерге бөлу өте дұрыс. Себебі ол қаржылық, салық-бюджеттік реттеумен байланысты бола тұрып аймақтың экономикалық өсуінің тепе теңдікте болуына мүмкіншіліктер жасайды.

Аймақтық саясат келесі мәселелерді шешуге бағытталған:

- Мемлекеттің аймақтарының арасында даму көрсеткіші бойынша айырмашылығының болуын тежеу.

- Өндірістің территориялық құрылымында тепе теңдікті сақтау.

Күйзелісті айматарды қаржылық ресурстармен қамтамасыз ету көздері:

- экономиканың жеке секторларын қолдау үшін мемлекеттік бюджеттен ресурс бөлу.

- бағдарламаны жүзеге асыру үшін бюджеттік қаржының бір бөлігін қолдану

- халыққа жеңілдетілген несие беру

- қайырымдылық қорларының қаржысы

- жекешелендіру немесе банкрот кәсіпрынды таратудан түскен қаржының бір бөлігі.

Күйзелісті аймақтарда қиындықтарды жеңу үшін келесі іс шараларды жүзеге асыру керек:

- Аймақтық инфрақұрылымға қаржы салымдарын жасау

- Жұмыс орындары жоқ өңірлерде жаңа жұмыс орындарын ашатын кәсіпорындарға салықтық жеңілдіктер жасау

- Жеке территориялардың экономикалық әлеуетінің трансформациясына тікелей көмек көрсету және экологиялық апаттардың немесе қоғамдық текетірестердің себептерін болдырмау.

- Шаруашылықта ерекше заңдық тәртіп орнату, ауыл шарашылығына және кооперативтерге көмек көрсету, көші-қон бағдарламасын жүзеге асыру, өңірде тұрып жатқан адамдар саны мен олардың ресурстық мүмкіндіктерін сәйкестендіру арқылы бағыттандырылмаған өндірісті анықтау.

Аймақтың экономикалық тұрақтылығын бағалау үшін келесі индикатолар ұсынылады:

- қоғамдық (жан басына шаққандағы түсім, кіріске байланысты халықтың жіктелу деңгейі, жұмыссыздық деңгейі)

- ақша-қаражаттық (өңірге капитал құйылуы, инфляция, өңірдің экспорттық және иморттық тепе теңдігі)

- бюджеттік (салық салу деңгейі, салықтың алынуы, трансферттер)

- аймақтың банк жүйесінің жағдайы (жүйенің құрылымы, банктік қиындық, несие базасының жағдайы, банктің капитал базасының жағдайы)

- халық шаруашылығының жағдайы (өндіріс көлемі)

- экономиканың шынайы секторының жағдайы (өңірдің экономикалық тұйықталуының деңгейі)

Аймақтардың тұрақтылық деңгейін жоғарылата отырып, қаржылық жеткіліксіздікті жеңу арқылы экономикалық субъектілерді капиталмен қамтамасыз етеміз. Себебі бұл жеткіліксіздіктер аймақ экономикасының секторына залал келтіруі мүмкін. Жеткіліксіздіктерге мыналар жатады:

- ресурстық

- инфрақұрылымдық

- бағалық

- ішкі экономикалық және басқалар.