- •Құрлықтар мен мұхиттардың физикалық географиясы
- •Жердің географиялық қабығының пайда болуы мен дамуындағы планетарлы космостық факторларды қарастырыңыз.
- •Құрлықтар мен мұхиттар құрылысының жалпы ерекшеліктерін сипаттаңыз. Құрлықтар мен мұхиттардың физгеографиялық аудандастыруының негізгі принциптеріне баға беріңіз.
- •Құрлықтар мен мұхиттардағы географиялық зоналылықтың айқындалуындағы планетарлы, аймақтық және провинциалық ерекшеліктерін қарастырыңыз.
- •Евразия табиғатының ерекшеліктері – оның ауқымды көлемі мен Солтүстік жартышардағы барлық географиялық ендік бойынша созылып жатуын анықтаңыз.
- •Еуропа территориясының қалыптасу ерекшеліктері мен жер бедеріне баға беріңіз. Еуропа платформасы мен оның бөліктері: Балтық қалқаны мен плитасының қалыптасуын сипаттаңыз.
- •Еуропаның климат құрушы факторларын анықтаңыз. Маусымдық жыл бойынша ауа массаларының циркуляциясы, климаттық белдеулер мен климат типтеріне баға беріңіз.
- •Өзендер жүйесінің қалыптасуына жер бедері мен климаттың әсерін сипаттаңыз. Су ресурстары. Су ресурстарын шаруашылықта пайдалануына баға беріңіз.
- •Арктикалық шөл, тундра, субарктикалық шалғындар, тайга, аралас және жалпақ жапырақты ормандар, дала және орманды дала ландшафттарының сипаттамасына шолу жасаңыз.
- •Табиғи ландшафттардың антропогендік модификациясын сипаттаңыз, жерді пайдаланудың жағымды, жағымсыз салдарына баға беріңіз.
- •Азияның геологиялық құрылымы мен дамуы және жер бедеріне сипаттама беріңіз. Аравия, Үндістан, Қытай, Сібір платформалары, олардың даму тарихы, тектоникалық белсенділігін көрсетіңіз.
- •Шетелдік Азияның климат құрушы факторлары мен ішкі суларын қарастырыңыз.
- •Азияның аса ылғалды және қуаңды облыстарына сипаттама беріңіз.
- •Солтүстік Шығыс Сібір мен Батыс және Орталық Азия шөлді аймақтарындағы көлдердің шоғырлану себептеріне баға беріңіз.
- •Каспий, Арал және Балқаш көлдерінің мәселелерін қарастырыңыз. Гидроресурстарды пайдалануына баға беріңіз.
- •Қазіргі кезде ландшафттарды пайдалану, әртүрлі табиғат зоналарындағы жер және орман ресурстарын шаруашылықта игеруне сипаттама жасаңыз.
Құрлықтар мен мұхиттардағы географиялық зоналылықтың айқындалуындағы планетарлы, аймақтық және провинциалық ерекшеліктерін қарастырыңыз.
Физгеографиялық аудандастыру дегеніміз объективті түрде өмір сүретін табиғи және өзгерген географиялық кешендерді анықтау, картаға түсіру, жіктеу, олардың заттық құрамымен, құрылымымен, байланысымен және олардың қалыптасуына әсер етуші процестермен танысу. Нақтылы айтқанда аудандастырудың негізгі объектісі – алып жатқан территориясы мен күрделілігі әртүрлі деңгейдегі жекелеген кешендер: планетарлық, регионалдақ және топологиялық /В.Б.Сочава бойынша/.
Кейбір, ғылыми әдебиеттерде «табиғи аудандастыру» терминін «физгеографиялық аудандастыру» терминінің синонимі ретінде қолданады, бірақ бұл екі түсініктің ортасына теңдік белгісін қоюға болмайды. /А.Е.Федина/ «Табиғи аудандастыру» ұғымы кең мағынада қолданылады, өйткені ол аудандастырудың барлық түрін: жеклеген компоненттерді де, физгеографиялық кешендерді де қамтиды. Ал физгеографиялық аудандастыру, шын мәнісінде, табиғи аудандастырудың бір бөлігі болса да жеке ғылыми бағыт деп есептеледі. Өйткені ол табиғи ортаның жеке компонеттерімен емес кешендерді зерттеумен айналасады.
Салалық табиғи аудандастырудың бірнеше түрлері бар: геоморфологиялық, климаттық, геоботаникалық, зоогеографиялық т.б. Ал ландшафтану ғылымының негізгі танып-білу объектісі комплекстік физгеографиялық немесе ландшафтық аудандастыру, яғни регионалдық деңгейдегі нақтылы геосистемалар немесе физгеографиялық аймақтар. Сонымен физгеографиялық аудандастыру мынадай мәселелерді қамтиды:
Объективті түрде өмір сүретін жекелеген физгеорафиялық кешендерді анықау;
Оларды картаға түсіріп, физгеографиялық аудандастырудың картасын құрастыру;
Кешендердің заттық құрамымен танысу;
Кешендердің пайда болуы мен жіктелуіндегі физгеографиялық процестер мен факторларды анықтау;
Оларды белгілі бір жүйеге келтіру;
Компоненттер мен кешендердің арасындағы система құрушы байланыстармен танысып, оларды ажырата білу;
Кешендердің құрылымымен танысып, олардың моделін құрастыру;
Табиғи процестер мен адам әрекетінен кешендердің өзгеру деңгейін көрсете білу;
Физгеографиялық аудандастыруда пайдаланылатын әдістерді өңдеу. Жоғарыда атап өткен мәселелердің кез келгені ғылыми ізденістердің объектісі бола алады.
Сонымен, аудандастыруды ландшафтар систематикасының бір түрі деп те қарауға болады, өткені ол жіктеумен ұқсас. Олай дейтініміз бірінші және екінші жағдайда да әңгіме топтастыру туралы болып отыр. Бірақ ландшафтарды типологиялық топтастыруда біз олардың бір-бірінен алыс, жақын орналасқанына, араларында территориялық байланыс бар ма, жоқ па қарамастан, ең алдымен, олардың сапалық ұқсастығына көңіл бөлеміз. Ал, регионалдық топтастыруда керісінше сапалық ұқсастығы емес, олардың территориясының ортақтығына, генетикалық біртектілігіне назао аударамыз. Сондықтан, физгеографиялық аймақтар картада бір контурмен беріліп, тұтас территорияны қамтиды да өзіне сәйкес атау алады. Ал, жіктеуде бір топқа (тип, класс, түр) территориясы бойынша бытырап орналасқан ландшафтар енеді де олардың контурлары үзіліп беріледі. Сонымен, ландшафтарды жіктеуде олардың әрқайсысының жекелеген ерекшеліктеріне емес ортақ белгілеріне көңіл бөлінеді, ал аудандастыруда керісінше.
