47. Агрегатталған баланс, оның құрамы

Агрегатталған баланс - құндық түрде мүліктің, ақша қаражаттарының, қарыздар мен кәсіпорын міндеттемелерін көрсетеді

Агрегатталған баланс құрамына мыналар жатады:

- Активтер:

I. Айналымнан тыс активтер, бұған материалды емес активтер және өндірістік және өндірістік емес мақсаттағы негізгі қорлар жатады.

Материалдық емес активтер, бұл – қаржылық салымдар, ұйымның табысты активтеріне деген инвестициялар, яғни ақша қаражаттарын басқа ұйымдардың жарғылық кпиталына, құнды қағаздарына салу және басқа ұйымдарға қарыз беру. Уақыт белгілері бойынша қаржылық салымдарды ұзақ мерзімді (бір жылдан көп) және қысқа мерзімді (бір жылдан аз) деп бөледі.

Өндірістік және өндірістік емес мақсаттағы негізгі қорлар, бұл –– бір жылдан көп уақыт пайдаланылатын кәсіпорынға тиесілі жер, ғимарат, жабдықтар т.б.

II. Айналым активтері, бұған айналым активтері, дебиторлық қарыздар жатады.

Айналым активтері (шикізаттың, дайын өнімнің қоймалық қорлары, ақша қаражаттар) - ұйымның ағымдағы өндірісінде бір жылдан аз уақыт пайдаланылады және өз құнын толықтай жаңа айналым құралдарына ауыстырады.

Дебиторлық қарыз (дебит - қарастырылып отырған кәсіпорынға қарыз, ал несие - қарастырылып отырған кәсіпорын қарыз) – осы ұйымға деген басқа заңды және жеке тұлғалардың есептері бойынша қарыздары. Мысалы: тұтынушылардың алынған, бірақ төленбеген тауарлар бойынша қарыздары; есеп беруші тұлғалардың оларға есеп беруге берілген ақша қаражаттары үшін қарыздары; алынған вексельдер, берілген аванстар және т.б. бойынша қарыз.

• Пассивтер:

III. Капитал және резервтер, бұған жарғылық капитал, қосымша капитал, резервтік капитал, пайда және арнайы қорлар жатады.

Жарғылық капитал – ұйымды құрған кездегі құрылтайшылық құжаттарымен анықталған, ұйымның керекті деңгейде қызмет атқаруы үшін қажет құрылтайшылардың (меншік иелерінің) мүлікке қосқан салымдарының ақшалай түрдегі жиынтығы.

Қосымша капитал - негізгі құралдарды үкімет шешімі бойынша құнын өсіру бағытында қайта бағалау және меншіктік акциялардың бағасын олардың атаулы құнынан арттыру есебінен құрылады.

Резервтік капитал кәсіпорын пайдасынан жасаған аударымдар есебінен құралады және күтпеген жоғалтулар мен шығындарды жабу үшін, сонымен қатар пайда жеткіліксіз болған кезде артықшылыққа ие акциялар бойынша дивидендтерді төлеу үшін арналған.

Пайда – есептік кезең ішінде барлық қызмет түрлерінен алынған табыстардың ұйым шығындарынан арту сомасы.

Арнайы қорлар – жиналған ақша қаражаттарының жиынтығы. Пайдадан аударымдар жасау есебінен құрылады және төмендегідей мақсаттарда қолданылады:

• өндірісті кеңейту, яғни жаңа айналымнан тыс активтерді иелену - жинақтау қоры;

• тұтыну, яғни, кәсіпорын иегерлеріне дивиденд төлеуге арналған тұтыну қоры;

• әлеуметтік саланы кеңейту – әлеуметтік сала қоры.

IV. Ұзақ мерзімді пассивтер құрамына банк несиелерінен басқа да ұзақ мерзімді пассивтер жатады.

Қарыздар – басқа ұйымдардан вексельдермен алынған ақша қаражаттар және басқа да міндеттемелер, акцияларды, облигацияларды шығару және сатудан түскен қаражаттар.

V. Қысқа мерзімді пассивтер құрамына қарыз қаражат, борышкерлік қарыз, басқа да пассивтер (бюджет алдындағы қарыздар, жұмыскерлермен есептесу міндеттемелері және т.б.) жатады.