40. Жұмыс орнына қойылатын талаптар. Жұмыс орнын бағалаудың тәсілдері

Жұмыс орнына қойылатын талаптар жұмыс орнында өзінің міндеттерін дұрыс атқара алатын адамның біліктілігімен анықталады.

Жұмыс орнына қойылатын талаптарды кадрлар бөліміне жаңа жұмысшының қажеттіліктерін сынағаннан кейін ақпаратты жіберу үшін қолданады. Ұсақ фирмаларда жұмысшылар біліктілігіне қойылатын талаптарды жақсы білетін, жұмыс орнына бөлім басшысының өзі үміткерлерді таңдайтындықтан, жұмыс орнына қойылатын талаптарды жазбаша түрде құру қажеттілігі кадрлар бөліміндегі жұмысшылар әрбір жұмыс орнына қойылатын талаптарды есте сақтай алмағандықтан 300-дей қызметкерлер есептелген ірі компанияларда қолданылады.

Сондықтан да әрбір бөлімшенің басшысы кадрлар бөлімінің жұмысшыларымен бірігіп жазбаша түрде жұмыс орындарына сәйкес талаптар дайындауы қажет. Бұл талаптарды содан кейін бос жұмыс орындарына үміткерді таңдаған кезде кадрлар бөлімінің жұмысшылары қолданады.

Жұмыс орнына қойылатын талаптар олардың сипаттауы негізінде дайындалады. Жұмыс орнын сипаттауда орындалатын жұмыстың функциялары және оның біліктілігіне қойылатын талаптар түсінікті болуы қажет. Жұмыс орнына қойылатын талаптар үш бөлімнен тұрады:

1. жұмыс орнының атауы;

2. талап етілетін кәсіби дағдылар;

3. жұмысшылардың тұлғалық қасиеттері.

Жұмыс орнына жазбаша талаптарды дайындағанда көбіміз оларды шектен тыс жоғарылатуға бейімбіз. Біз өзіміздің бағамызды және талаптарды бекіткенде минималды қажеттілікті жоғарылатуға тырысамыз. Бұл тұрғының кемшілігі берілген жұмысты атқару қабілеттілігі бар тұлғалар олармен сізге әңгімелесуге мүмкіндік бергенше бұрын шектетілуі мүмкін.

Екінші қиыншылық басшылар арасында жұмысшы біліктілігіне қойылатын талаптар төңірегінде келіспеушілік туады. Мұны бірдей жұмыс орындарында әр түрлі басшылар жасаған талаптардан байқауға болады. Тапсырмаы, ұқсас жұмыстарды орындайтын үш қоймалық ауысымдағы бригадирлерге жүк көтеру операторына талаптар құруын тапсырыңыз. Бұл оператор қандай біліктілік иемдену керектігін анықтау үшін және ортақ мәмілеге келу үшін ұзақ уақыт керектігін күмәнсіз айтуға болады.

Кадрлар бөлімінің нұсқаушылары және үміткердің жұмыс орнына талаптар жасаған автор бір терминнің өзін әр түрлі түсінуі мүмкін. Сондықтан талаптарды құрастырар алдында кадрлар бөліміндегі үлгілермен танысу қажет, тапсырмаы, “жұмысты бақылау” және “жауапкершілік” деген екі түсініктің мағынасын олардың қалай түсінетінін біліп алу қажет.

Мұндай қиыншылықтар кейбір компаниялардың жұмыс орнына қойылатын талаптардан бас тартуына әкелуі мүмкін. Оның орнына олар сәйкес жұмыстардың сипатын қолданады және оларды сенімдірек деп есептейді. Бұл компанияларда кадрлар бөлімінің нұсқаушыларымен сызықтық басшылардың жұмыс талаптары жөнінде келісім оңай шешіледі деп күтіледі.

41. АҚШ-тық басқарушылық құрылымына түсініктеме беріңіз

70-ші жылдары АҚШ фирмаларының басым бөлігі кадрлық бөлімдерді «адамдық ресурстар» бөліміне өзгертіп, қызметтік құжаттарға жаңа терминалогияны енгізді. Қызметкерлерді даярлау қызмет орындары «адамдық ресурстардың» даму бөлімдеріне өзгертілген. Американдық корпарацияларда 70-ші жылдардың өзінде кадрлық қызмет саны мен жұмысбастылардың жалпы санының қатынасы 1:100. алайда соңғы онжылдықта кадрлық қызметтің сапалық құрамы өзгерген. Әр 10 жұмысшының 6-7-сі мамандар, техникалық жұмыскерлер емес. Сонымен қатар ірі корпарацияларда мамандардың 30%-і магистр атағына ие, бұл жоғарғы даярлықты көрсетеді. Мамандық қатынаста басым бөлігі психологтар, педагогикалық жоғарғы оқу түлектері, бизнес мектептерінің түлектері. Кадр тандаудың жалпы көрсеткіштері болып: білім, жұмыс тәжірибесі,психологиялық сәйкес келу, ұжымда жұмыс істей алу.

Американдық фирмалардың басым көпшілігінде жұмысқа қабылдау келесі кезендерден өтуді білдіреді:

- жұмыскерді мүмкін жұмыс қызметімен, құқұқтары мен жауапкершіліктерімен таныстыру,

- егер жұмыскер қабылданып отырған жұмыс жылдық жоспарға негізделмесе, оны негіздеу қажет, сәйкесінше бұндай қызмет кадрлар бөлімімен бөлініп оны еңбек төлеу жүйесіне енгізу қажет, кадр таңдау ұсынылған жаңа қызмет жайында жоғары басшылық бекіткеннен кейін жүргізіледі;

- кадрлар бөлімі бос жұмыс орны белгіленген бөлімнің басшысына жұмысқа үміткерлерді таңдауға көмек көрсетеді; әдетте ол берілген қызметке біліктілік деңгейі бойынша сәйкес келетін үміткерлер тізімін даярлайды. Кейбір фирмаларда үміткерлер қатарына өз бөлімшелерінің жұмысшыларын да қосу міндетті болып табылады;

- басқа үміткерлер жарнама арқылы, жалдау бойынша агенттіктер қызметі негізінде, электрондық мәліметтер арқасында жиналады;

- тізімге кірген үміткерлер болашақ жетекшісімен, керек болған жағдайда әріптестерімен және бағынушыларымен сұхбат алысады.

АҚШ-тағы білікті менеджерлерді даярлаумен 1500 жоғары оқу орындары айналысады. 80-жылдар соңында бизнес саласында 240 мың бакалавр (барлық түлектердің 24 % -і) және кәсіби әкімшіліктің 70 мың магистрі (магистр атағы бойынша түлектердің 25 %-і) шықты. Корпорацияда оқытудың келесі түрлері бөлінеді: басшыларды сонымен қатар жоғары басшыларды оқыту (51%), орта деңгейдегі басшылар (91%), төмен деңгей басшыларды оқыту (93%), өткізу бойынша агенттерді оқыту (75%), кеңсе қызметкерлерін және хатшыларды оқыту (54%) және техникалық оқыту. Техникалық оқыту маңызды рөл ойнауда. Мамандардың бағалауы бойынша, оның үлесіне осы 500 компанияның оқу қызметінің көлемің 44%-ы құрайды. Еңбекақы төлеу жүйесі

АҚШ-та ол келесілерді ескереді:

- жұмысшылар еңбекақыны уақыт бойынша алады ол еңбек механизациясының жоғары деңгейлігімен байланысты, мұнда

өнім көлемі жұмысшыға мүлде байланысты емес;

- ең төменгі еңбекақы ( сағат б/ша) заңмен реттеледі;

- еңбекақының абсолютті деңгейі жұмысшының мамандану деңгейі мен берілген жерде өмір сүру бағасына байланысты;

- еңбекақының орта деңгейін анықтағанда, берілген географикалық аудандағы фирмалады төмен болмауын қадағалайды;

- еңбекақы әдетте жұмыстары оң деп бағаланған бар жұмыскерлерге жыл сайын жоғарылатады; жұмысшылардың аттестациясы жыл сайын өткізіледі;

- еңбекті тікелей басшының ақпараттары арқылы жоғары басшы бағалайды;

- инженер-техникалық жұмыскерлер мен басшылардың еңбек ақысы жарияланбайды, олар әкімшілік пен жұмыскер арасындағы жеке келісімде көрсетіледі.