3 Оқушылардың танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру

3.1 Сабақта оқушылардың танымдық іс - әрекеттерін қалыптастыру Сабақта оқушылардың танымдық іс - әрекеттерін қалыптастыру

Танымдық процестің дамуы

Жады Ойлау

Елестету

Қабылдау

Зейін

Танымдық әдіс – тәсілдерді мынадай 2 топқа жинақтайды.

І. Оқукшылардың оқу – таным қызметін ұйымдастыру әдістері.

ІІ. Оқу – таным қызметінің тиімділігін бақылау әдістері.

Әр топ бірнеше әдіс – тәсілдерден тұрады.

1. Ауызша баяндау (әңгіме, түсіндіру, лекция) Ауызша баяндау құр жалаң сөз болмау керек. Сабақты түсіндіргенде шаталов әдісімен тірек сызбаларды сызу, Венн диаграммасы арқылы салыстырмалы сипаттама жазу әдістері. Тақырыптағы негізгі ойды білдіретін сөздерді тауып, сараптама жасауға дағдыланады. Мысалы, «Жер бедері» тақарыбын өткенде сыртқы және ішкі болатын өзгерістерге сызба құрастыру, қорытынды бөлімінде кесте толтыру.

2. Көрнекілік әдісі (көрнекі құралдармен және иллюстрациялармен, картамен жұмыс). Көрнекілік сабақтың танымдық құндылығын арттырады. Көзбен көріп, қолмен ұста дегендей, әр сабақта бетіндегі географиялық атаулардың есте сақталуына ықпал етеді.

«Атағаныңды картадан көрсет, көрсеткеніңді ата» деген географиялық ереже бекер айтылмаған. Коменклатура жаттау үшін «Орныңды тап», «Тізбекпен жүр», «Ендік бойлық» т. б. танымдық ойындар ойнатылады.

3. сарамандық жұмыстар әдісі (тақырыптық карталарды садлыстыру, географиялық әдебиеттермен жұмыс, географиялық дәптермен жұмыс). Мысалы, планды картамен салыстыру кезінде Венн диаграммасын пайдаландым, сол сияқты физикалық картаны тектоникалық картамен, климат картасын зоогеографиялық картамен салыстыруға үйреттім.

Оқу материалын оқып үйрену кезінде оқушылардың танымдық белсенділігі жоғары болатын сабақ қана, білімнің сапалы көрсеткішін береді.

Мұғалімнің білім деңгейі

Сыныптағы оқушылардың саны

Оқудың көрнекілігі

Сынып оқушыларының жеке ерекшеліктері

Оқушы мен мұғалімнің арасындағы қарым – қатынастар

Десе де, жоғарыдағы жағдайлардың бәрі дұрыс талапқа сай болғанның өзінде де сабақтың бәрі мақсатына жете бермейді. Оның негізгі себептері – мұғалімнің дайындығы мен логикалық ұйымдастырушылық қабілетінің бірегей болмауы. Сондықтан сабақтың сапасы мұғалімнің сабаққа дайындалу үрдістерінен тұрады.

Оның жоспары

1. Сабақтың тақырыбы, оның міндеттері мен мақсатын анықтау.

2. Тақырыптың оқу бағдарламасы мен оқулықтағы орны мен мазмұны.

3. Тиісті әдебиеттер мен әдістемелік нұсқаулардағы қажетті материалдарды іріктеу.

4. Көрнекі құралдарды талдау.

5. Сабақтың құрылымы және логикалық берілу жүйесін анықтау

6. Сабақтың жоспары бойынша уақытты мөлшерлеу.

7. Сабақтың жоспраы бойынша мазмұнын жазу.

Сабақтың барысы

- Ұйымдастыру кезеңі. (Сабақтың тақырыбын жариялау, мақсаты мен міндеттері, жоспары, оқушыларды тексеру).

- Өткен сабақты пысықтау (жоспарды пысықтау сұрақтары, тест т. б.).

- Жаңа материалды оқу (жаңа білім беруге оның негізгі, қосымша бөлімдері ерекшеленіп, оның тұсына әдістері, көрнекіліктер, жаңа терминдер т. б. көрсетілуі).

- білімді бекіту кезеңі (сұрақ пен тапсырмалардан тұрады).

- үйге тапсырма (параграфтар мен тапсырмалар анықтап беріледі).