2. Прогресс құбылысының классификациясы. Биотехникалық (физико-математикалық) прогресс. Бұл табиғаттың техникалық жақсы жетілуінің пайда болуымен түсіндіріледі. Эволюция барысында диференсация мүшелер мен функциялардың орталықтануы байқалады. Оның нәтижесінде кез-келен функцияны тиімді орындау жүзеге асырылады. Бұл кезде ежелгі бір түрдің мүшесі қазіргі топтардың сәйкес мүшесіне қарағанда жақсы жетілген болуы мүмкін. Мыс: Субстрат тербелісін сезу балық, қосмекенділер мен жорғалаушыларда морфофункцияналдық жағынан құстар мен сүтқоректілердің дәл осы мүшелеріне қарағанда жақсы жетілген. Дәл осылай буынаяқтылардың сипап сезу мүшесі омыртқалыларға қарағанда жақсы жетілген.

3. Аналогты органдар, оларға мысал келтір.

4. Физиологиялық адаптацияға мысал келтір.

Әрбір организмде өзінің тіршілік ортасына сәйкес зат алмасу процесінде едәуір бейімделушілік белгілер мен қасиеттер қалыптасады. Ылғалды немесе қуаңшылық жерлерде өсетін өсімдіктер жәндіктердің белгілі бір түрімен ғана тозаңданады. Жануарлардың (әсіресе сүйекті балықтардың) паразитті құрттардың өте көп ұрпақ қалдыруға ұмтылуы да, олардың бейімделушілігінің бір көрінісі болып саналады

5. Сұрыпталудың интенсивтілігі нені көрсетеді?

6. Жыныстық сұрыпталу – Шағылысу алдында жануарлардың еркектерінің арасындағы ұрғашы үшін активті таласу немесе ұрғашылардың еркектерді таңдап үйірге түсуі нәтижесінде екінші жыныстық белгілердің сұрыпталуы жыныстық сұрыпталу делінеді.Табиғи сұрыптауының жекеленген түрі ретінде Дарвин жыныстық сұрыптауды өз алдына бөліп көрсетті сұрыптаудың бұл түрі . Жануарлар арасында айқын байқалды Мыс: Құстардың қораздарының көбеюі үшін бәсекеге түсуі бұл кезде жыныстық деморфизм басты роль атқарады әрі организмнің мінез-құлқы да өзгереді (этиология).

№ 6ЕМТИХАН БИЛЕТІ

1. Адаптация – табиғи сұрыптаудың салдары. Адаптацияның классификациясы. Эссе жазыңыз.

Бейімделгіштің түрі.Жануарлардың сыртқы және ішкі құрылысы, инстениктері,мінез-қылықтары олардың тіршілік жағдайларына бейімделгіштігімен сипатталады.Бір ғана ортадағы әр түрлі жануарлардын түрлі-түрлі бейімділік байқалады. Көртышқан топырақты аяқтарымен,алсоқырақ жерастыжолды басының және қуатты күрек тісінің жәрдемімен жасайды.Түлен ескек аяқтарымен, ал дельфинқұйрық қанаттары арқылыжүзеді.Өсімдіктер әртүрлі бейімделулер арқылы айқас тозаңданады.Желайдар мен көгілдір қамекгүлдің көктемгі нәзік өскіндері клетка шырынындағы концентрациясы қант ерітіндісім нәтижесінде нолден төмен температураға төзеді.Ағаштармен бұталардың тырбық,жапырақтарының ұсақ болып, тамырларының жер бетіне жақын орналасуы, көктеммен жазда өсімдіктердің тез дамуы –осының барлығы тундра тіршілігіне бейімделушіліктен туған әрекет.

2. Дизруптивті (бөлшектегіш) сұрыпталудың механизмі.

Сұрыпталудың бұл түрі орта жағдайларына кенеттен күрт өзгеруі кезінде байқалады. Ағылшынша дизрупт- бөліп тастау деген ұғымды білдіреді. Папуляциядағы генотип топтардың бір-бірінен артықшылығы болмайды бұл кезде бірнеше белгінің қалыпты жағдайдан ауытқуы байқалады да түр жекелеген топтарға, жекелеген топтар жеке дараларға бөлінеді.Сұрыптаудың бұл түрі өсімдіктерде жиі кездеседі.

3. Күрделі адаптацияға мысал келтір.

Күрделі адаптациялардың мысалына тропикалық жерлерде тіршілік ететін шыбынжегі өсімдігін келтіруге болады. Ол шыбын-шіркейлермен қоректенеді. Қоректену аппараты күрделі дамыған. Қорегін ұстап қалу үшін арнайы сұйықтығын бөліп, шыбын өсімдіктің гүліне қонғанда, жабысып қалады, күлте жапырақшалары ине тәрізді болғандықтан шайнау қызметін атқарады.