26 Сурет. Цилиндрлi тiстi берiлiстi сапалы (а )
және (ә...в ) сапасыз құрастыру кезінде байланыс дақтардың орналасуы
1. Байланыс дағы тістің бір жағынан орналасқан (37 ә, сурет). Бұл тістерді кескен кезде доңғалақтардың ауытқуын немесе корпустағы мойынтіректерге арналған тесіктердің ауытқуын білдіреді. Егер байланыс дағының орналасуы тісті доңғалақтың 180°- қа бұрған кезінде өзгермесе, корпустағы тесіктер осі ауытқыған; бұл жағдайда берілісті бөлшектеп, тесіктерді қайта кеңейтіп, оларға төлкелерді нығыздау керек.
Байланыс дағы тістің жоғарғы жағында орналасқан (37 сурет, в). Мұның себебі тым үлкен радиал саңылау, сонымен қатар, осьаралық қашықтықтың сызбада көрсетілген корпустағы мойынтіректерге сәйкес келмеуі мүмкін. Берілісті бөлшектеп, тесіктерді кеңейтіп, төлкелерді нығыздау қажет.
Байланыс дағы тістің аяғында орналасқан (37 в, сурет).
Бұл тістің қалыңдығы техникалық талаптарға сәйкес келмеу нәтижесінде радиал саңылау жеткіліксіз екендігін білдіреді. Мұндай жағдайда бір немесе қос тісті доңғалақты ауыстыру қажет болады.
Конусты тiстi берiлiстердi құрастыру
Конусты тiстi берiлiстерді екi бiлiктердiң арасындағы қозғалыстың берiлуiн iске асыруға әдеттегiдей геометриялық осьтермен кеңiстiкте қиылысатын 900 бұрышта қолданады.
Конусты берiлістерді аса жиі түзу доңғалақтармен, қиғашты және айналмалы тістермен қолданады. Қиғашты және айналмалы тістермен доңғалақтар қисық және айналма тістермен, түзулерi бар доңғалақтардың алдында түбегейлi артықшылығы болады - олар байсалды жұмыстан астам берiлістерді қамтамасыз етедi және үлкенiрек берiктiкпен ие болады, осыған байланысты машинажасауда кең таралуы жеткiлiктi. Конусты тiстi берiлiстер қиғашты және айналмалы тістермен жоғары шеңберлі жылдамдықтар кезінде үлкен қуаттарды беру үшiн қолданады.
Негiзгi
параметрлермен, конусты тiстi берiлiсті
сипаттайтын келесi болып табылады (27
сурет): осьаралық бұрыш берiлiстері δ;
әрібір доңғалақ беріліс үшін бастапқы
конустың бұрышы
;
тiстi iлiністі модуль; тiстi доңғалақтардың
тістер саны; пайда болатын бастапқы
конустың l
ұзындығы; доңғалақтармен берiлетiн
берілістерді күштерден анықтайды.
27 Сурет. Конусты тiстi берiлiстiң iлiніс элементтерi
Конусты тiстi берiлiстер цилиндрлiмен салыстыру бойынша бірнеше кемшiлiктері болады: (шамамен 15%-ке) кiшi берiлістердің бiрдей габариттi өлшемдерiнде жүктеме қабiлеттiлiгi; аса күрделi және жасауы қымбат; құрастыру кезінде корпусқа жинақтау аса күрделі; қашықтықтардың ортааралық ауытқуына үлкен сезгiштiк; үлкен жүктемелер; біліктердің тiректеріне жұмыс iстейтiн.
Конусты тiстi берiлiстi құрастыру кезінде технологиялық процесс
Келесi жұмыстарды орындау ескерiледi:
- біліктерде тiстi доңғалақтарды қондыру және бекіту;
- корпусқа тiстi доңғалақтармен біліктерді қондыру;
- тісті іліністі оның жұмысын байсалдылығын қамтамасыз ету мақсатпен реттеу.
Конусты беріліс тiстi доңғалақтарды бiлiкке цилиндрлi берiліс тiстi доңғалақтар сияқты тiзбекті бойынша сол әдiстерді пайдалана отырып қондырады. Конусты тiстi доңғалақты бiлiкте дұрыстығын және радиалды соғуын дақтардың байланысын орналасуы бойынша анықтайды (28, а...в сурет ) қабылдалған басқа сондай доңғалақпен байланысуға конусты тiстi доңғалақты енгізумен эталонды деп айтуға болады.
а – дұрыс ілініс кезінде; ә – жеткіліксіз саңылау кезінде берілістер;
б, в – ортааралық қашықтық дұрыс емес кезінде
28- сурет. Конусты тiстi берiлiстi бояуға бақылау кезінде
байланыс дақтардың орналасуы
Корпусқа тiстi доңғалақтарымен біліктерді қондырудың алдында, оның біліктегі тесіктерінің орналасуын тексеру керек. Бұл тексерудi калибрлер 1 және 2 көмегiмен корпустың тесіктерінде центрлеп жүзеге асырады (29,а сурет). Егер осьтер тесіктері салыстырмалы перпендикулярлы болса, онда калибр 1 калибр 2 саңылауына еркін кiредi. Остердiң перпендикулярлығын бақылау үшiн басқа әдiсті қолданады (29,ә сурет). Осьтердің тесіктерін өзара перпендикулярлы деп санауға болады, егер калибрдың табаны нығыздалған, саңылаусыз, барлық ұзындық бойынша жасаушы калибр 2 тiреледi. Осьтердің перпендикулярлығын
сонымен қатар оправками (жиекқұрсаулармен) қиылған соңғы осьтерге дейін (осьтер өзара перпендикулярлы және бiр жазықтықта жатыр, егер оправалардың жартысы қиылған болса бір-біріне тығыз тiреледі; олардың арасындағы саңылауды щупом (сүңгiмен) тексереді).
.
а- саңылауы бар калибрмен; ә - табаншасы бар калибрмен; 1, 2 - калибрлер