6 Кесте - Ажыратылатын сырғанау мойынтірегінің жоғарғы астары мен білік мойыншасы арасындағы рұқсат етілетін саңылау көлемі, мм

Мойынтректердің жұмыс істеу шарттары	Бiлiк мойыншасының диаметрі, мм
	50-80	80-120	120-180		180-260
Қалыпты температураларда Жоғары температураларда	0,12-0,18 0,2-0,5	0,14-0,21 0,23-0,58	0,16-0,25 0,26-0,66		0,2-0,3 0,30-0,75
Мойынтректердің жұмыс істеу шарттары	Бiлiк мойыншасының диаметрі, мм
	260-360	360-500	500-700	700-1000
Қалыпты температураларда Жоғары температураларда	0,25-0,35 0,35-0,85	0,3-0,4 0,4-1,0	0,35-0,6 0,45-1,25	0,4-0,7 0,6-1,5

1. Бiлiктің осьтерінiң қиғаштануы және төсемнің қойылған саңылауларға шақтамалары 0,5 аспау керек.

2. Білік галтелінің радиусы астар радиусынан үнемі аз болуы керек.

Жұмыс істеп тұрған сырғанау мойынтіректерінде пайда болатын ақаулар

Жұмыс істеп тұрған сырғанау мойынтірегіндегі ақаудың сыртқы белгісі болып оның температурасының жоғарлауы мен тығыздағыш пен ажыратқыш арқылы майдың ағып кетуі саналады.

Температураның жоғарлауының себептері келесілер болуы мүмкін:

а) мойынтірекке қажет майлаудың аздығы;

Төмен тұтқырлықты немесе лас маймен майлау;

б) машинаның жұмысы кезінде айналмалы маховиктердің, тісті дөңгелек-тердің және буынды біліктердің теңгерімсіздігі салдарынан болатын және астар мен біліктер мойыншаларының беттеріне жарықша түсіретін жоғары вибрациялар мен соққылар;

Жұмыс iстейтiн сырғанау мойынтiректерде себептер, мүмкiнді себептер

Жұмыс iстейтiн сырғанау мойынтiрегiндегi сыртқы белгi оның темпера-турасының жоғарылауы және майдың тамуы төсемдер арқылы және ажарау-ынан болып табылады.

Температураның жоғарылауының себептерi келесi:

а) мойынтірекке майдың жеткiлiксiздігі, ластанған немесе тұтқырлығы төмен;

ә) тербелістер жоғарланған діріл, машиналардың жұмыс істеу кезінде айналатын маховиктердің теңдескенсіздігінен, тісті доңғалақтар және сатылы біліктерді, өйткені бiлiк мойынның және төсемдердің беттерінде сызаттардың пайда болуы мүмкін;

б) біліктің қиғаштануы және төсемдердің теңдескенсіздігі болуынан мойынтіректердің ұяларын центрлеу немесе екі үлесімді жұмыс істейтін машиналардың дәлдігі дұрыс емес;

в) бiлiк мойнағымен және жоғарғы салымның аралығында терiс қойылған саңылаулар және бiлiк және салыммен ойыңдардың арасындағы;

г) бiлiктiң мойының беттерін өңдеуi дөрекі (грубая);

д) киізді немесе сивитанолы тығыздауышты тығыз орналастырған; жұмыс істейтін сырғанау мойынтректі шақталатын температурамен 60ºС қоршаған ортаның температурасынан жоғары болып есептеледі. Температураны жоғарлату кезінде алдымен мойынтрекке майды беруін жақсарту бойынша шара қолдану керек. Майдың тұтқырлығын тексеру сызудың талаптарына және майдың таза күйінде берілетіндігін көз жеткізу керек. Егер қолданылған шаралар жұмыс жағдайын жақсартпаса, онда машинаны тоқтату қажет, мойынтіректердің түйіндерін ашып және себебін анықтап, температураның жоғарлығын анықтап содан кейін қайта жұмысын жүргізу керек.

Біліктің мойынында қоланың немесе баббитiн киізделуін бiлiктi мойын-тректерден шығарып алып және біліктің мойынын мұқият тазалау керек. Шейгiнде және бiлiктiң шейгiне мұқият тазалауға суырып алу керек сонымен бірге төсемдерді де осындай ақаулармен табылуда. Сондай болып мiнi бар салымдардың орыны сонымен бiрге тазалау. Егер мойынтіректердің киiзді немесе севаниті тығыздауларынан болса, онда оларды босатын және қою маймен жақсылап сіңдіру керек. Бiлiктің кедiр-бұдырлығын тығыздауышпен жанасатын жерлерін шкуркамен тазалау керек.

Металл емес төсемдері бар мойынтіректер

Кейбiр машиналарда төсемдері текстолиттен, лигнофолдан және лигностолдан жасалған төсемдерімен мойынтіректерді орнатады. Төсемдерді шақтама бойынша j_s6 жонады және Н9 бойынша жонғылайды.

Төлкелердi орнына баспақтаумен жүзеге асырады. Баспақталған төлкелерді қосымша бекіту бұралып кетуден корпуста ұсынылмайды. Жоғарғы төсемдерді мойынтректердің аяқталатын планкалармен корпустарда бекітеді. Мойын-тіректерді минералды майлармен немесе майламамен майлайды. Майды мойынтіректің жұмыс режиміне және жағдайларына байланысты таңдайды.

Төсемдер және төлкелер ағашты-қабатты пластиктерден (ДСП) жасалған, мерзіміне оларды сақтау өндеуден кейін парафинмен консервациялауға жұмсалады.

Әдебиет: 1қос.. [158-185 ], 2 нег. [287-298 ].

Бақылау сұрақтары

1. Барлық сырғанау мойынтіректер қандай түрлерге бөлінеді?

2. Неткен тiркеуiш подшипниктердiң құрастыруының жанында талаптар?

3. Температураның жоғарылатуының себептерi қандай болады?

4. Мойынтректер металлдық емес қандай беттермен жанасады?

5. Ажыранды сырғанау мойынтiректерді құрастыру кезінде негiзгi талаптар?

11 - Дәріс. Сырғанау мойынтiректердің түйіндерін құрастыру

Жабдықтарды құрастыру кезінде мойынтректі түйiндердi құрастырумен кездеседi:

а) iрi мойынтректерді құрастыру кезінде;

ә) іске қосу кезінде анықталған мойынтіректі түйіндерінің кемшіліктеріне байланысты жабдықты жөндеу;

б) мойынтректі түйiндерiн реттеу кезінде;

в) жабдықты жөндеу кезінде;

Мойынтректі түйiндерді құрастыру келесi операциялардан тұрады:

а) түйiндердi құрастыруға дайындау;

ә) iшкi сақиналардың біліктер немесе цапфалармен жанасуы;

б) конустары бар сыртқы сақиналардың түйiндесi немесе күпшектермен;

в) мойынтректі түйiндерді реттеу.

Дайындау операциялары

1. Мойынтіректердің бөлшектерін тексеру. Сақиналардың беткі жұмыс қабаттары мен домалау денелерінің сапалық қалпына, сызаттар, уатылған үгінділер, беткі жұмыс қабаттарында, бөлгіште және домалау денелерінде тоттың болмауына назар аудару керек.

2. Радиал мойынтіректерінің астасу жеңілдігін тексеру. Сыртқы және ішкі сақинаны қолмен айналдыру арқылы жүзеге асырылады.

3. Мойынтірек сақиналарында таңба (мойынтірек номері, зауыт және дайындалған жыл) болуын тексеру.

4. Домалау мойынтіректерін ашу. Домалау мойынтіректерін қаптамасынан тек құрастыру алдында ғана шығару керек. Ашылған мойынтірек бензин мен жанғыш минералды май қоспасында немесе тек қана минералды майда жуылуы керек.

5. Мойынтіректерді жуу.

Мойынтіректерді бензиннің жеткілікті мөлшері мен жеңіл минералды майдың 6-8% (бензин көлеміне), мысалы, өндірістік «12» немесе «20», құйылған таза ыдыста немесе бакта жуады, содан кейін мойынтіректерді (орташа және кіші көлемді) қоспаға салып, сақинаны ұстап тұрып, сыртқы сақинаны мойынтіректің сепараторы, жолдары мен домалау денелері майдан толық тазарғанша баяу айналдырады.

Егер мойынтіректер қатты ластанған болса, онда беткі жұмыс қабаттары ластың қатты бөлшектерімен бүлінуіне жол бермес үшін оларды айналдырмай, алдын ала ластың көп бөлігі жойылғанға дейін бензинмен жуу керек. Бір уақытта жуылатын мойынтіректер саны көп болған жағдайда алдын ала және соңғы жууға арналған екі жуатын ванна болу керек. Жуылған мойынтіректерді ваннадан шығарып, бензинді ағызады және таза қағаз жабылған верстакка құрғату үшін жаяды.

Мойынтіректерді ыстық майда электр немесе бумен жылытқышы бар металлды ваннада жуады. Егер қаптамасы бүлінбеген болса, ал майы қатпаған болса, мойынтіректерді жумауға да болады.

6. Орнату орындарын дайындау. Домалау мойынтіректерін білікте және корпуста орнату орындарын дайындап, тексергеннен кейін ғана құрастыруға болады. Мойынтіректерге орнатылатын орындар таза өңделген болу керек. Тексеруді корпустың және біліктің орнату орындарын, галтельдердің иыққа асатын кесіктерін және мойынтірекке жанасатын бөлшектерді (фланецтер, кернегіш және қашықтықтық төлкелерді және т.б.) мұқият тексеру арқылы жүзеге асырады.

Мойынтірек беткі қабаттарында табылған сызаттар мен тот дақтары жойылу керек. Сызаттар мен қылауларды міндетті түрде егеуден түскен таттарды №000 егеуқұм қағазымен тазарту арқылы жеке егеумен алып тастайды. Білік бойынша және корпустағы барлық май арналары тексерілген, тазартылған және қысылған ауамен үрленген болу керек.

Механикалық өңдеу кемшіліктерін түзеткен соң орнату орындары мен оларға жанасатын бөлшектерді жоңқалардан, үгінділерден, құмнан тазартады, керосинмен жуады, құрғағанша таза сүлгімен сүртеді және біліктің тік сызықтылығын, біліктің орнату орындарының сопақтығын және конустығын, корпустағы орнату саңылауларын (штихмаспен немесе калибрмен), тірек иыққа галтели (асқыштың) беткі қабатының айналу осіне перпендикулярлығын және білік иыққа галтели (асқышының) галтелінің мойынтірек радиусынан кіші болу қажет радиусын тексереді.

Орнату орындары және олармен жанасатын бөлшектері дұрыс өңделмеген, конустығы мен сопақтығы бар, берілген шектен асатын мойынтіректерді құрастыруға болмайды.

7. Білік пен корпустың орнату орындарына, сонымен қатар, мойынтірекпен жанасатын бөлшектерге майдың жұқа қабатын жағу. Біліктің орнату орындарын немесе корпус жонылған жерлерін графит майымен немесе минералды май мен ұсақ қабыршақты күміс графит қоспасымен майлау.

8. Мойынтіректерді баспақтау. Мойынтіректердің ішкі сақиналары білік иықтарына нық жанасу керек. Баспақталынбаған мойынтірек суық күйінде мыс жалғамалы балғамен ұру арқылы баспақталанады. Дұрыс орнатылған мойынтірек остік бағытта жақсы бекітілген болу керек. Осьтік бекітудің сенімділігін ең жұқа қуыс бұрғымен тексереді – қуыс болмау керек.

9. Домалау мойынтіректерінің түйінде бөліктерге бөлу корпусқа созу, білікке және корпусқа созу арқылы жүзеге асырылады.

Құрастыруды жеңілдету және біліктегі орнату орындарының бүлінуін болдырмау мақсатында тікелей білікке орнату алдында баспақтаудан саңылаусыз кез- келген орнатудағы барлық ұсақ және орташа мойынтіректер мен орнатудағы барлық ірі көлемді мойынтіректерді температурасы 100°С аспауға тиіс минералды майда қыздырады.

Мойынтректер, отырғызылатын орындар және түйiндестiрiлетiн бөлшектің дұрыс өңделмегені, конустықтығы және сопақтықтығы болуынан, шеттен тыс шығатындардан мойынтректерді жинақтауға рұқсат етiлмейдi.

7. Отырғызылатын орындардың біліктің және корпустың жұқа қабатпен жабылған майларды, сонымен бірге түйiндестiрiлетiн мойынтректермен бөлшектер. Күмiсті графитпен немесе минерал майды қоспамен майлау.

8. Мойынтіректерді баспақтау. Мойынтіректердің ішкі сақиналары білік иықтарына нық жанасу керек. Баспақталынбаған мойынтірек суық күйінде мыс жалғамалы балғамен ұру арқылы баспақталынады.

7 кесте

Мойынтрек бiлiктiң иықтарына ішкi сақинаның тiрелуiнің

шақтамалы ауытқулары

Біліктің диаметрі, мм	Максималды шақтамалы саңылау, мм	Шақтамалы соғу, мм
		Радиалды және радиалды-треуішті	Треуішті мойынтректер
50 дейін 100 дейін 250 дейін 600 дейін	0,03 0,04 0,05 0,07	0,01 0,016 0,02 0,035	0,004 0,006 0,01 0,012

Дұрыс орнатылған мойынтірек остік бағытта жақсы бекітілген болу керек. Осьтік бекітудің сенімділігін ең жұқа қуыс бұрғымен тексереді – қуыс болмау керек.

9. Домалау мойынтіректерінің түйінде бөліктерге бөлу корпусқа созу, білікке және корпусқа созу арқылы жүзеге асырылады.

Құрастыруды жеңілдету және біліктегі орнату орындарының бүлінуін болдырмау мақсатында тікелей білікке орнату алдында баспақтаудан саңылаусыз кез- келген орнатудағы барлық ұсақ және орташа мойынтіректер мен орнатудағы барлық ірі көлемді мойынтіректерді температурасы 100°С аспауға тиіс минералды майда қыздырады.

Мойынтіректерді білікке орнату әдістері

1. Мойынтіректерді білікке дәлірек орнатылуын қамтамасыз ететін әдіс баспақтау көмегімен қысу болып табылады. Біліктің габаритті көлемдері шағын болған жағдайда, мойынтіректерді баспақтау көмегімен келесі әдістер бойынша құрастырады:

1. Білікті жылжымастай орнатады және оған мойынтіректі баспақтайды;

2. Мойынтіректі жылжымастай орнатады және оған білікті баспақтайды (44а,сурет). Баспақтау кезінде мойынтіректер мен біліктің орналасу осьтестігін қамтамасыз ету керек, себебі ішкі сақинаның білікке қатысты ауытқуы орнатуды қиындатады, сызаттардың пайда болуына және орнату мойынының пішінінің өзгеруіне, кейбір жағдайда мойынтіректердің ішкі сақиналарының ажырауына алып келеді.

Баспақтау кезінде мойынтректің және біліктің орналасу остестігін қамтама-сыз ету қажет, өткені iшкi сақинаның қиғаштанулары білікті отырғызу-ды қиындатады, отырғызу мойынының формасына қажамаларды-(задиров) алып келедi, ал кейде мойынтректердің iшкi сақиналарын үзiлуiне алып келеді.

33 - сурет. Домалау мойынтiректердi бiлiкке орнату тәсілдері

2. Бiлiкке мойынтректерді арнайы монтаждық құбыр көмегiмен баспақ-тайды (33ә, сурет).

Сақиналардың қиғаштанудан сақтау үшiн, сынған шариктерді немесе арналардың қирауы мойынтректерді соғумен баспақтауға рұқсат етілмейді.

3) Мойынтіректерді білікке арнайы құрастыру құбырының көмегімен баспақтайды (44 ә, сурет). Сақиналар ауытқуын, кішкене шарлардың сынуын немесе жырашықтардың бүлінуін болдырмау үшін мойынтіректерді тікелей сақинаны ұру арқылы баспақтауға тыйым салынады.

4) Баспақтың (пресса) болмаған жағдайда немесе оны қолдану мүмкін емес болса, мойынтіректерді бұқтырмасымен (заглушкой) 44 б, сурет) балғасы бар арнайы құрастыру құбырының көмегімен құрастыруға болады.

Мойынтіректі білікке тескіш көмегімен құрастыру кезінде оның сепараторға немесе сыртқы сақинаға тимей, ішкі сақинаның бүйіріне тығыз жанасуын қадағалау керек. Тескішті балғамен тегіс және ішкі сақина бүйірінің доғасындағы қарама-қарсы нүктелерге диаметральды түрде кезекпен ұру керек.

Егер мойынтірек корпусқа жылжымайтындай орнатылса (білікке жылжитындай орнату кезінде), онда жоғарыда аталған барлық құрастыру әдістері қолданылуы мүмкін. Көп жағдайларда мойынтіректерді корпусқа орнату үшін мойынтіректерді білікке құрастыру кезінде қолданылатын құрастыру құбырларының құрылымы бойынша ұқсас, сәйкес өзгертілген өлшемдері бар арнайы құрастыру құбырлары немесе құралбіліктерді (оправки) қолданылады.

Мойынтіректі білік пен корпусқа тарту арқылы құрастыру қажет болған жағдайда құрастыру құбырының күшін бір уақытта мойынтірек сақинасының қос ұшына жеткізу үшін құбыр бүйіріне фланецті дәнекерлейді (44 в,сурет).

Мойынтіректің білікке жанасуын қалыңдығы 0,03 мм сүңгіш (щупа) көмегімен тексереді. Дұрыс баспақталған кезде сүңгіш білік пен корпустың мойынтіректері мен иық арасындағы жазықтықтардан өтпеуі тиіс. Егер мойынтірек жеткілікті баспақталмаған болса, оны суық күйінде мыс жалғамалы балғамен ұрып, баспақтау керек.

Мойынтіректері корпусқа жанасқан білікті орнатқаннан кейін және оларға жанасатын бөлшектерді құрастырған соң айналатын бөлшектер жылжымайтын бөлшектерге тимейтіндігін және мойынтіректерге май жеткілікті жағылған-дығын тексеру қажет. Баспақтайтын құрылғылардың жиналуын, әсіресе, лабиринттік баспақталған жерлердегі қуыстарды мұқият тексеру қажет.

Мойынтіректің жұмысын тексеру

Дұрыс құрастырылған мойынтірек тегіс, артық дыбыс пен дірілсіз жұмыс істеу керек. Қатаң үздікті дыбыс мойынтіректің ластанғанын, ал ысқырықты секілді дыбыс - мойынтірек жеткілікті түрде майланбағанын немесе мойын-тіректі түйіннің қандай да бір бөлшектері арасында үйкеліс барын білдіреді, сықырлауы және жиі өткір тықылдауы сепаратор немесе домалау денелерінің бүлінгенін көрсетеді. Дұрыс құрастырылмаған мойынтірек жұмыс істегенде көп жағдайда температура жоғарылайды. Мойынтірек температурасы қоршаған орта температурасынан 60°С – тан артық аспау керек және 90°С – ден жоғары болмау тиіс. Температураның шамадан тыс жоғарылауы әдетте мойынтіректің босауына әкеп соқтырады, оның салдарынан оның қызмет ету мерзімі кенет кемиді.

Әдебиет: 2 нег.[287-298 ], қос.[148-153 ]

Бақылау сұрақтары

1. Барлық сырғанау мойынтiректерi қандай типтерге бөлінеді ?

2. Ажырансыз сырғанау мойынтiректерiн құрастыруда маңызы немен қорытындыланады?

3. Негізгі талаптарды келтіріңіз, ажырансыз сырғанау мойынтiректерiн құрастыруға?

4. Сырғанау мойынтiректердің жұмыс істеуінде қандай кемшіліктер болуы мүмкін ?

5. Қандай жағдайларда домалау мойынтiректердi шаюға болмайды?

6. Домалау мойынтiректерi қандай бейнемен қайтадан баспақталынады ?

12 - Дәріс. Таспалы (ленталы) конвейерлер мен нәрлендіргіштердің монтажы

Ленталы конвейерлер үзіліссіз әсерлі көтергіш тасымалдаушы механизм-дерге жатады. Құрылымының қарапайымдылығына, жылдамдықтың маңызды диапазонына (0,1÷4м/с), қарапайымдылығына байланысты ленталық конвейер-лер көмірді, коксты, жыныстарды және басқа материалдарды тасымалдауда кең қолданылады. Көбінесе стационарлы ленталы конвейерлерді қолданады, олардың көмегімен көмірді, коксты және басқа материалдарды бәр бөлімнен (цехтан) екіншіге тасымалдайды. Бір қатарда орналасқан бірнеше бункерлерді тиеу үшін қозғалысты ленталы конвкйерлерді қолданады. Олардың стационарлы конвейерлерден айырмашылығы – доңғалақтарда орналасуы және бункер үстінен жүргізілген рельсті бағыт бойынша жүруі табылады. Ленталы нәрлендіргіштер әр түрлі өнімдерді конвейерлерге бірқалыпты беру мақсатында бункердің астына орнатылады. Нәрлендіргіштер тек винтті созбасы бар лентасы горизонталь орналасқан және қозғалу жылдамдығы аз (0,1÷0,4 м/с) ленталы тасымалдаушының бір түрі болып табылады.

Стационарлы ленталы конвейер (34-сурет) келесі негізгі бөліктерден тұрады: металл тіректі конструкциядан, жетекті барабаны бар жетекті станциядан, редуктордан және электрқозғалтқыштан, созылымды соңғы барабаны және созылымды құрылғысы бар созылымды станциядан, лентаның жұмыстық және соңғы бұтақтарында орналасқан ұстап тұрушы роликтерден, қабылдамайтын барабандардан, шексіз лента түріндегі иілімді тартқыш органнан тұрады.

1- станина, 2 - ажыратқыш, 3 - созылымды станцияның металл конструкциясы, 4 - созылмалы барабан, 5 - қабылдамайтын барабандар, 6 - жетектегі барабан, 7 - жетектегі станцияның металл конструкциясы, 8 - редуктор, 9 - электр қозғалтқыш , 10 - желоб түріндегі роликті тиек, 11- резиналы лента, 12 - бос бұтақтың тік роликті тірегі

34-сурет. Стационарлы ленталы конвейер

Өндірістің жобаларын өндіруде және келісімінде генподрядчигі бар жұмыстармен жұмыс істеу барысында жабдықтарды жүк көтергіш механизмдердің жобаларымен қарастырылған конвейерлер көмегімен беру тәсілдерін, сонымен қатар генподрядчиктің крандарының тәсілдерімен танысқан жөн.

Фундаментпен созылымды және жетектегі станцияларды монтаждауға қабылдауда, сонымен қатар галареялық жабқыштарды мерзім аралық секциялар астына монтаждауға қабылдау кезінде біріншіден фундаменттер осінің салмақтан асатын станциялар мен галереялардың осьтеріне байланыстыр-ғышын тексеріп алу керек. Сонымен қатар, әкелінген жабдықтарға орындалған фундаменттердің сәйкестілігін тексеру керек, себебі орындалған жабдықтың сыртқыт өлшемдері жобада қарастырылғандардан өзгеше болуы мүмкін.

Конвейерлердің монтажынан бұрын алдымен жетектегі және слзылымды станциялардың үстіне монорельстер орнатылып, техникалық дайындығының акты бойынша берілуі тиіс. Бұл монорельстерге жобамен қарастырылған жүк көтергіш механизмдер орнатылады және олар жетектегі және созылымды станциялардың монтажы кезінде қолданылады. Станциялар мен галереялардың салмақтан асатын жабылымдарындағы саңылаулар берік жабылғанына назар аудару керек.

Конвейерді монтаждау алдында бірнеше дайындау жұмыстарын өткізу керек. Комплексті жабдықты тексеруден басқа, оның жобаға сәйкестігін және сыртқы көрсетілім нәтижесінде мүмкін ақауларды тексеруді, пропорцияларды, редуктордың барабанмен және электр қозғалтқышпен қосуға арналған муфталардың дұрыс орналасқандығын, сонымен қатар электр қозғалтқыштың жұмыс істейтін ортаға сәйкес маркасые тексеруден өткізген жөн.

Ұстаханалық жағдайларда түскен жабдықтың өлшемдеріне сай жасалған конвейердің рамадағы жетегін агрегаттайды. Сонымен қатар конвейердің үстелінің секцияларын жасап, оған желобты роликті тіректерді орнатып бекіту керек. Төменгі роликті тіректерді монтаждау кезінде орнатады, алайда оларды бекітуге арналған саңылауларды ұстаханларда жасайды. Бұл роликті тіректер секцияларды галереяларға беруде және қозғалтқанда бөгет болмауы үшін жасалған. Секциялардың ұзындығы нақты талаптарға сәйкес болу керек. Ең ыңғайлы ұзындық – 6м-ден көп болмауы керек, себебі, мұндай ұзындыққа оларды жасауға арналған прокат(швеллер) ие. Сонымен қатар, секцияларды беруге арналған саңылаулардың ұзындығы жапқыш стандартты темір бетонды плиталардың ұзындығына сәйкес келеді, оларды тексертін ұйыммен сәйкес етіп орнатпайды. Монтаждаудың ыңғайлылығы үшін секциялар өзара ауыстырылымды болуы керек: секциялардың орны ауысқан кезде немесе 180⁰-қа бұрылу кезінде секциялардың біріктірілуі жеріндегі роликті тіректердің арақашықтығы жобадағыға сәйкес келу керек.

Конвейерлердің жабдықтарын монтаждауға әдетте автотасмалдаушы көмегімен апарады. Жетектегі станцияның жабдықтарын(әкелуші және әкетуші барабандар, сегрегирленген жетек, барабан астына арналған металл конструкциялар) және созылымды станцияның жабдықтарын(созылымды және әкетуші барабандар, созылымды құрылғы, созылымды станцияның металл конструкциясы) жүктемелік станцияларға крандардың, жобалық жүк көтергіш механизмдердің немесе монтаждық электр лебедкалардың көмегімен жобалық монтаждау саңылауларына өткізеді. Мерзімаралық секцияларды галерея төбесіндегі саңылаулар арқылы беріп, содан кейін бекіту орнына электролебедка көмегімен орнын ауыстырған жөн. Монтаждау орнына жабдықтарды бергеннен кейін конвейердің бөлу осін және жетектегі барабанның осін созады. Үлкен ұзындықты конвейерлерді монтаждау кезінде галереяның металл конструкцияларына теодолиттің көмегімен конвейердің бөлу осіне сәйкес келетін рискаларды және конвейердің мерзімаралық секцияларын тексеретін биіктік белгілерді жағады. Жетектегі станцияны монтаждау жетектегі барабанның астына раманың металл конструкциясын орнатудан бастайды. Ось бойынша және биіктікбелгілер бойынша алдын ала тексеруден кейін раманың тіректерін уақытша электр ұстағыш көмегімен жапқыштарға орнатады. Жетектегі барабанды бекіту алдында ағудың төменгі жағын жөндеп, оны рама тіректеріне немесе жапқышқа орнату керек. Содан кейін рамаға жетектегі барабанды орнатып, оның тексеруден өткізеді. Ол үшін деңгейді және отвесті қолданады. Жетектігі барабанды тексергеннен кейін раманың металл конструкцияларын жобаға сай закладнойларга бекітеді, ал фундаментке бекітілген жетекті (рамадағы редуктор мен электр қозғалтқыш) жетектегі барабанға центрлейді. Ол үшін редуктор білігіндегі жартылай муфтаны барабан білігіндегі жартылай муфтамен центрлейді. Центрлеу кезіндегі өлшеуді индикаторлар немесе скобалар көмегімен жүргізеді. Центрлеуді домкраттар мен клиньялар көмегімен орындайды. Центрлеу кезіндегі рұқсат етілетін ауытқу біріктірілетін біліктер мен муфталар кұрылымының айналу жылдамдығына байланысты (35-сур.).

35-сурет. Таспалы (ленталы) конвейерге қойылатын формуляр

Муфталар			М1	М2	Муфталар			М1	М2
Жарты-айырым өлшемдер, «В», мм	I және III жағдай	Шақ-тама	0,2	0,4	Өлшем-дердің айырымы «С», мм	I және III жағдай	Шақ-тама	0,1	0,2
	II IV жағдай	Шақ-тама	0,2	0,4		II IV жағдай	Шақ-тама	0,1	0,2

Бұл операция орындалғаннан кейін жетектің рамасын уақытша бекітілуін әлсіздендіріп, анкерлік болттарды орнатқаннан кейін жетектегі станцияның құйылымын орындайды. Құйылымның бетоны қатқаннан кейін біріктірілім-дердің центрленуін қайта тексеріп, жетектегі раманың бекітілімді анкерлі болттарының гайкаларын қаптауды жүргізеді.

Жетектегі станцияның тексерілімін әдетте лентаны жүргізуден бұрын, жетектегі барабан мен редуктор мойынтіректерінің ревизиясын жүргізіп алып, яғни оған құжатқа сәйкес майды құйып бастау керек. Электр қозғалтқыштың тексерілуі және ревизиясы оны монтажға беруден бұрын тапсырыс берушімен орындалуы тиіс. Жетектегі станцияның монтажымен қатар мерзім аралық секциялардың (станиналардың) металл конструкцияларын бекітуді жүргізеді. Олардың тексерілуін отвестердің және бөлгіш осьтің созылым деңгейінен және алдында белгіленген биіктік деңгейлері бойынша жүргізеді. Содан кейін станиналардың тіректерін жабылымдағы закладкаларға бекітеді. Станиналарды бекітеннен кейін жоғарғы ролкті тіректерге роликтерлі орнатып, роликтері бекітілген төменгі роликті тіректерді орнатады.созылымды станцияның монтажын бір уақытта орындайды. Тасымалдаушы лента жұмыс кезінде созылатындығына байланысты созылымды станцияның барабанын конвейердің ең аз ұзындығынына сәйкес келетін қалыпқа орналастыру керек.лентаны созуға барлық құрылыстық және монтаждық (әсіресе электрсваркалық) жұмысиар біткеннен кейін ғана кірісу керек, себебі тасымалдаушы лента тез жану қасиетіне ие, ал оны сөндіру өте қиын. Лентаның рулондарын оны беруге арналған арнайы саңылаулары қарастырылған салмақты станцияларға әкеледі. Берілісті ППР көмегімен әдетте электр лебедкалар немесе трос арқылы жүргізеді. Лентаны роликті тіректерге жетектегі және созылымды барабан арқылы жүргізеді. Оның соңын рычагты лебедкалар көмегімен созады, ал оны бөлуге және вулканизациялауда ыңғайлылық үшін стыкты конвейердің жоғарғы бұтағында орналастырады.

Лентаны созғаннан кейін муфтаны жетектегі барабанмен және редуктордан ажырату керек, себебі барабан лентаны созу кезінде бұрылмауы тиіс. Сонымен қатар, созылымнан кейін конвейердің жұмысы кезінде лентаның жұмыстық беті тасымалданатын материалды өткізуі керек.

Лентаның жұмыстық беті болып өлшемі жағынан резинаның көп қабатымен қапталған бетті айтады.

Тасымалдаушы лента ұзындығы 50÷70 м болатын бухталарда әкелінетіндігінен, ал конвейерлердің көбіне ұзындығы үлкен ленталар қажет болғандықтан, монтаж алдында арнайы ұстаханада барлық мерзім аралық стыктардың вулканизациясын жүргізу керек.

Жинақтаудың дұрыстығын, байқауын таспанығ қоректендіргішін реттеу, стационарлы таспалы конвейрлер сияқты жинақтау. Ерекше көңіл бөлу аунақшалардың дұрыс орнатылуына назар аудару керек. Аунақшалардың осьтері перпендикулярлы болу керек таспалы ковейрлер сияқты

Әдебиет: 4нег. [28-37 ]

Бақылау сұрақтары

1. Таспалы (ленеталы) конвейер қандай негізгі түйіндерден тұрады?

2. Нені ең алдымен жинақтауға іргетастарды қабылдау кезінде тарқышты және жетекті станцияларды тексеру керек ?

3. Қандай мерзімде, ереже бойынша, жетекті станцияларды байқауға жүргізеді?

4. Таспалы конвейердiң қандай түйiнің ұсталық жағдайларда агрегаттайды?

5.Таспалы конвейердi үстелдiң секцияларының өте қолайлы ұзындығы қандай болуы керек?

13 - Дәріс. Құбырлы жүйелер және оларды жинау

Құбырлар жоғары және төмен қысымды болып келеді. Құбырлардың барлық түрлеріне қойылатын жалпы талап ретінде өтпелі саңылаудың тазалығы, толық өткізбеушілігі, ұзақ мерзімділігі және қызмет көрсетудің қарапайымдылығы саналады.

Құбырлық жүйенің арналуына байланысты шойын, болат, жез, латун және алюминий құбырларын қолданады. Болат құбырларын қолдану кең тараған. Дайындау тәсіліне байланысты толық созылымды және дәнекерленген құбырларды ажыратады.

Құбырлардың біріктірілуі қозғалматын ажыратылмалы және қозғалмайтын ажыратылмайтын (алайда кей жағдайда құбырлар элементтерінің қозғалмалы біріктірмелерді қолданады) болуы мүмкін. Қозғалмайтын ажыратылмалы біріктірмелерге фитингтер (36-сур.а...ж) және фланецтер (36-сур.з...к) көмегі-мен бұрандада орындалатын біріктірмелер кірсе, қозғалмайтын ажыратылмай-тын біріктірмелерге дәнекерлеумен, вальцтеумен орындалған біріктірмелер кіреді

а – бұрыштық; б – үштік; в – крестті өткізгіштік;г – өтілімді муфта; д,е – контр гайкалар; ж – футорка; з,к – фланцпен біріктірулер

36-сурет. Құбырлық біріктірулердің фитингтері және фланцтері

Құбырлық арқау бу, газ немесе сұйық ағынын қосуға, өшіруге және реттеуге арналған. Арналуына байланысты құбырлық арқаулардың келесі түрлерін ажыратады:

- тиекті - бу, газ немесе сұйық ағынын өшіруге не қосуға арналған (крандар, вентельдер,);

- сақтандарғыш – қысымның қауіпті жоғарлауы жағдайында құбырларды сақтауға арналған (қақпақщалар);

- берілетін сұйық пен газдың және қысымның қөлемін реттеуге арналған;

- сұйықтың деңгейін көрсеткіштер.

Құбырлы жүйелерді жинау

Құбырларды жинау кезінде жасалатын барлық операциялар дайындалатын және жинайтын болып екіге бөлінеді.

Дайындайтын операцияларға жинағыш бірліктерге бөлшектерді өлшеу, кесу, тазалау, құбырларды майыстыру, вальцтеу, дәнекерлеу және жинау; өлшем, қалып және сыртқы келбеті бойынша тексеру мен реттеу; гидравлика-лық сынау мен маркілеу жатады.

Ең қиын және еңбекті қажет ететін операция болып құбырларды майыс-тыру саналады. Ол қолдан немесе толтырғышпен не олсыз механикалық түрде жасалуы мүмкін. Ең маңыздысы болып майыстырудың радиусын таңдау саналады, себебі ол құбырдың жұмысына үлкен әсерін тигізеді. Майыстырудың радиусын құбырдың диаметріне және оның қабырғаларының қалыңдығына байланысты таңдайды.

Майыстыру процесінің механизациясы үшін электрлік, пневматикалық немесе гидравликалық жетегі бар құбыр майыстыратын станоктарды қолда-нады.

Жинау операциялары

Құбырлық жүйелердің арналуына байланысты оларды жинаудың техно-логиялық процесстері әр түрлі болып келеді.

Құрылымы стандартталған фитингтерде, яғни фасонды біріктірілетін бөлшектерде жинау құбырларды әр түрлі бұрышпен қосуға, бұтақтандыруды орындауға, бір диаметрден екіншіге өтуге мүмкіндік береді. Фитингтерде біріктірудің беріктілігі мен сенімділігі оның сәйкес тартпалары арқасында іске асады. Біріктірудің герметикалығы жинау алдында біріктірілетін бөлшектердің бұрандалық бөліктерін немесе ағартқышпен майлау әрекетімен жеткізіледі.

Герметикалық жалғауды берік ұстайтын май ол зығыр және жоса майлары. Магистралды құбырларды тікелей жалғау муфта арқылы жалғайды. Құбыр кілтін басып алу үшін муфтаның сыртқы жағында қабырға орналасқан.

Құбырлар қыска және ұзын бұрандалы бола алады. Қысқа бұрандамен жалғағанда (37, а сурет) құбыр соңында бұранданы 2 муфтаның 1 ұзындығының жатрысынан 2-3 орамға кіші болатындай қылып қиылады. Бұранданың соңындағы тістері құрастырылғанда муфтаға тығыз бекітіледі. Қысқа бұранданы тек ажырамайтын құбырларды құастыруда қолданады, себебі мұндай құрастырудан соң оларды ажырату мүмкін емес. Егер пайдалану кезінде құбыр жүйелерін жұмыс жағдайына байланысты қайта ажырату керек болса, онда сгоном (жалғастырғышпен) деп аталатын құрастырғышты қолданады (37,ә сурет). Бұл жағдайда құрастырыла-тын құбырлардың біреуі қысқа бұрандалы, ал екіншісі-ұзын бұрандалы болады.

Құбырдың ұзын бұрандалы бөлігі сгон (жалғастырғыш) деп аталады. Оның ұзындығы муфта мен сомын сиятындай және бұранданың екі тісінен кем емес орын қалатындай етіп тағайындайды.

Жалғастырғыштағы құбырларды құрастыру реті мынадай:

• ұзын бұрандаға қосалқы сомын 3 мен муфтаны 1 тығындаусыз және жоса мен ақ сырларсыз бұрап кигізеді;

• қысқа бұрандаға жоса мен ақ сырларды жағып тығындайды;

• муфтаны 1 ұзын бұрандамен бұрап және қысқа бұранданың соңына тірелгенше бұрайды;

• ұзын бұрандаға муфта 1 мен косалкы сомынның 3 ортасына жоса майы сіңірілген зығыр жібін орналастырады;

• қосалқы сомынды 3 қысады;

а - қысқа бұрандамамен; ә - сгон (жалғастырғыш);

1 - жалғастырғыш; 2 - құбыр; 3 - қосалқы сомын

37- сурет. Құбырларды жалғастырғыштармен қосу

Фланецтегі құрастыру кезінде соңғысы пісіру (38, а сурет), шырық-айналдырумен (38,ә сурет) немесе бұрандада (38,б сурет) арқылы құбырға бекітеді. Шырықайналдырумен арқылы құрастыру келесідей іске асады. Фланецті құбырға киілгеннен кейін арнайы құрылғы - айналмасумен - фланецті ойыққа нығыздай отырып құбырдың кабырғысына ішкі жағынан басады. Фланецтердің арасына төсеніш қойып, фланецтерді бұрандамалармен немесе ұстастырмалар арқылы жалғайды (39 сурет). Фланецті құбырларды құрастыру кезіндегі негізгі киындығы жалғанатын кұбыр жүйелерінің сәйкестігі және фланецтік құрастырулардың кесік беттігінің параллель орналасуы болып табылады.

а – пісіру арқылы; ә - шырқыайналдыру; б- бұрандада