14.1.1.2. Strерtососсасеае түқымдастығы

Stерtососсасеае түқымдастығына 7 туыстастық кіреді, оның ішінде адамға патогендісі - 6: Streptососсus, Еntеrососсus, Аеrососсus, Реdіососсus, Lасtососсus, Lеісоnоstос. Клиникалық мағынасы бар Streptососсus, Еntеrососсus.

Strерtососсасеае түқымдастығының өкілдері әртүрлі жүйелер мен ағзаларда іріңді-қабыну ауруларын рады, және де әрбір өкілі өзіне тән үрдіс тудырады.

_______________________________________________________________________________________288

14.1.1.2.1. Стрептококтар

Стрептококтарды әртүрлі жүйелер мен ағзалардан бөліп, таза дақылын алған ғалымдар: Билрот (1874 Л.Пастер (1879), Оғстон (1881), Филяйзен (1883), Розенбах (1884). Стрептококтар Strерtососсасеae түқымдастығына, Strерtососсus туыстастығына жатады. 20-дан астам түрі бар. Олардың ішінде адам ағзасының қалыпты микрофлорасына кіретін өкілдері және де адамдарда ауыр түрде өтетін эпидемиялық ауру қоздырғыштары кездеседі.

Таксоном иясы.

Тұқымдастығы: Strерtососсасеае.

Туыстастығы: Strерtососсus.

Түрі- Str.руоgеnеs, Str.рnеumоnіае, Str.faеса1іs, Str.аgа1асtіае

Морфологиясы. Стрептококтар ұсақ, шар тәрізді жасушалар, тізбектеліп немесе жұптас орналасады, грам оң, спора түзбейді, қозғалмайды (21,22- сурет). Стрептококтардың көптеғен штамдары ғиалурон қышқылынан түратын капсула түзеді. Жасуша қабырғасы ақуыздан, (М-, Т- және К- антигені көмірсудан (топтық спецификалық) және пептидоғликаннан түрады. Олар L-пішініне жеңіл түрде ауысады Стрептококтардың беткейлі фимбрияларында орналасатын негізгі адгезині - липотейхой қышқылы бар

Пневмококтар - сопақша немесе ланцет тәрізді коктар, клиникалық материалдан дайындаған жағындыда жүптасып орналасады, айналасында өте қалың капсула пайда болады. Қапсуланың түзілуін қан, сарысулар, асциттік сүйықтықтар белсендіреді. Қозғалмайды, спора түзбейді (23- сурет).

Дақылдандыру. Факультативті анаэробтар, капнофилдер, кейбір түрлері микроаэрофилдер. Көптеге түрлері анаэробты жағдайды талғайды. Көмірсу, қан, сарысу, асцит сүйықтығымен байытылған қорек орталарда өседі. Тығыз қоректік ортада үсақ, сұр түсті колониялар түзеді. Сұйық қоректік орта стрептококтар түбінде тұнба беріп өседі. Стрептококтар - факультативті анаэробтар. Қанды агарда альфа гемолиз (жасылдану) және бетта-гемолиз (толық), гамма-гемолиз (көзге көрінбейді) береді (21- сурет Адамның негізгі аурулар қоздырғыштары А тобына жататын бетта-гемолиз беретін түрлері.

Пневмококтар 0,1 % глюкозамен байытылған қанды немесе сарысулық ортада жақсы оседі. Сүйық қоректік ортаны біркелкі лайландырады және жапалақ қар секілді тұнбаға түседі; түрып қалған дақылда түнбасы қалыңдайды. Тығыз қоректік орталарда нәзік жартылай мөлдір, шеттері тегіс диаметрі 1мм колониялар түзеді; кейбір жағдайларда ортасы шұнқыр жазық колониялар пайда болады; стрептококтардың колониялары бір-бірімен қосылмайды. Қанды агарда пневмококтардың колониялары альфа-гемолиз түзе, де, түссізденген жасылтым аймақпен қоршалады. Стафилококтармен салыстырғанда ферментті белсенділігі томен. Хемоорганотрофтар; метаболизмі ашу арқылы жүреді; клиникалық маңызы бартүрл глюкозаны сүт қышқылына дейін ыдыратады. Каталазасы жоқ.

Басқа стрептококтардан пневмококтарды ажыратып-анықтау үшін оптохинмен сынама қояды (олардың өсуін тежейді); жасыл стрептококтардан айырмашылығы пневмококтар инулинді ыдырата және өтке сезімтал (дезоксихолат сынамасы).

Антигендік қасиеті. Жасуша қабаты полисахарид тектес субстанция болуына байланысты (193 жылы Лэнсфилдтің ұсынысы бойынша) стрептококтар 20 серологиялық топтарға бөлінеді (А -дан V- дейін). Альфа және гамма гемолитикалық стрептококтардың ешқайсысы ешқандай серотопқа кірген жоқ Адам патологиясында А тобындағы стрептококтардың алатын орны жоғары. А-тобындағы стрепто- коктардың жасуша беткейінде ақуызды М-антиген орналасады, олар вируленттік қасиеттерімен (фагоцитозға кедергі жасайды) тығыз байланысты. Бүл ақуыз стрептококтың түрлік спецификалығын анықтайды. А тобына жататын стрептококтар 20-дан астам антигендік белсенділікке ие жасушаішілік заттар бөледі.

М ақуызы суперантиген қасиетіне ие, яғни лимфоциттердің поликлондық белсендігін күшейтеді, аффинитеті томен антиденелерді түзуге жұмылдырады және ағзаның өзіндік тіндеріне толеранттылығын бұзады (иммунды патология дамытады).

Strерtососсus рnеuтmоnіае - грам оң диплококтар, ланцет пішінді, көбінесе қосарланып немесе тізбектеліп орналасады, полисахаридтік капсулаға ие. Оларды арнайы сарысулар арқылы ажырату оңай.,

_____________________________________________________________________________________289

Пневмококтар қозғалмайды, спора түзбейді, факультативті анаэроб. Жасанды қоректік ортада капсуласын жоғалтады, колониялары S-пішіннен R-пішінғе ауысады. Қанды және сарысу қосылған қоректік ортада жақсы өседі. Пневмококтың топтық антигендері жоқ, бірақ капсулалық антигендерінің 80-нен астам серологиялық топтары анықталды. Ақ тышқандарға жоғарғы вируленттік қасиетке ие (сепсис). Дегенмен, |шкст-инфекция кезінде клебсиеллалардан биологиялық сынама арқылы ажырату мүмкін емес.

Патогенділік факторлары. Стрептококтар - шартты-патогенді микроорганизмдер. Патогенділік '"акторлары - микрокапсула, жасуша қабырғасының компоненттері, агрессия ферменттері және |оксиндер.Фимбрия ақуызы немесе М ақуыз - негізгі патогенділік фактор. Оның антифагоцитарлық әсері фибриногенді, фибринді және олардың деградация өнімдерін байланыстырады; оларды өз беткейіне быстырып, комплемент компоненттері мен опсониндерге рецепторды бетперделеп өзгертіп отырады. рулентті, М антигені бар науқастан жаңа бөлінген штамдары адамның қанында өсіп-көбейе алады, ал лгені жоқ стрептококтардың дақылдары авирулентті болып келеді және адам қанында фагоцитозға ұшырайды.

Маңыздылығы бойынша стрептококтардың екінші патогенділік факторы - капсула, ол фагоцитоздан қорғайды және эпителиге жабысуын жеңілдетеді; капсула гиалурон қышқылынан қүралғандықтан оның ногенді белсенділігі төмен. Ескере кету керек, бактериялар тіндерге инвазиясын жүргізгенде гиалурон

шн түзу арқылы өздігінен капсуласын ыдыратады. Фагоциттердің белсенділігін тежейтін үшінші патогенділік фактор - бүл С_5а-пептидаза, күшті оаттрактант болып есептелетін фермент, комплементтің С_5а-компонентін ыдыратады.

Стрептококтар агрессия ферменттері (О және 8-стрептолизиндер, гиалуронидаза, ДНҚ-аза, НАД - және стрептокиназа) мен эритрогенді токсиндер түзеді. О стрептолизині оттегіге сезімтал; иммуногенді еті басым және эритроциттерді гемолизге үшыратады; S стрептолизині керісінше оттегіге түрақты, ендік қасиеті жоқ және қанды агарда беткейлік гемолиз береді. Екі фермент эритроциттерді ғана г, апаның басқа жасушаларын да бүзады, мысалы S-стрептолизин өнімдері оларды жүтқан фагоциттерді ратады. Стрептокиназа (фибринолизин) - прогеолитикалық фермент, басқа ақуыздармен бірге фибринді гады. ДНҚ-аза-ДНҚ деполимерлеуші фермент. ДНҚ-аза мен фибринолизин қоспасы экссудаттарды гады, көктамырлы тромбыларды ыдырату қабілетіне ие. Сондықтан, жарадағы некроздалған тіндерді е іріңді жою үшін қолдануға болады. Гиалуринидаза («өткізгіштік фактор») - агрессия ферменті, птококтардың дәнекер тіндерінде таралуына ықпал жасайды, гиалурон қышқылын бүзады.

огенин - скарлатина тудыратын А тобына кіретін бетта-гемолитикалық стрептококтардың токсині. лизогенді дақылдармен бөлінеді. Эритрогенді токсиннің пирогенді белсенділігі бар (гипоталамусқа бірден әсер ете алады) және иммунды механизмдермен байланысты терідегі бөртпелердің пайда болуын ласыз етеді. Эритрогенді токсин - суперантиген, яғни Т-лимфоциттерге митогенді әсер етеді және рофагтар бөлетін, ісіктердің некроздық факторы мен интерлейкин-1 медиаторлардың түзілуін "сендіреді (сепсистік шок тудырады).

Токсинді бейтараптауға қабілеттілігін анықтау үшін (скарлатинаға сезімталдығы) тері ішілік сынама қоюға (Дик сынамасы) арналған стандартгы ерітілген эритрогенин қолданылады. Кардиогепатитгік токсин - А тобының стрептококтары түзеді, токсин миокард пен диафрагманы шдайды және бауырда гранулемалардың түзілуін қамтамасыз етеді. Пневмококтардың негізгі вирулентті факторы - капсула, бактерияны фагоцитоздан және опсониндер ерінен қорғайды. Капсуласыз штамдары көбінде вирулентті емес және сирек кездеседі.

Резистенттілігі. Қыздыруға түрақсыз (56°- 30 минут), қайнатқанда тез өледі. Ақуызды ортада кептіруге түрақты, дегенмен вируленттік қасиеті жойылады. Кеңінен қолданатын антисептиктер мен "инфектанттарға сезімтал. Стрептококтардың көбісі В - лактамды антибиотиктерге және макролидтерге імтал; А серологиялық топтарының стрептококтары пенициллин қатарындағы антибиотиктерге жоғары імтал, оларға деген түрақтылықты байқатпайды.

Эпидемиологиясы. Стрептококтар адамдар мен жануарлардың қалыпты микрофлорасының өкілі. тобының стрептококтары адамдарда тері және шырышты қабықта; В тобы мүрын - жүтқыншақ, асқазан иек жолдары және қынапта мекендейді.

_______________________________________________________________________________290

Инфекция көзі - науқас адамдар немесе тасымалдаушылар, өте сирек жағдайда ауру жану пневмококты инфекция кезінде - науқас адамдар мен тасымалдаушылар. Стрептококгар, басқа ШПМ иммунитеті төмен науқастарда, мысалы жоғары тыныс алу жолдарының инфекциялынан кейін, стрептококтық инфекция тудырады.

Патогенезі және клиникасы. Стрептококтар басқа ШПМ сияқты оппортунистік инфек тудырады. Патогенезі бактерияның көптеген патогенді факторлар әсерімен байланысты.

Стрептококтық инфекциялар келесі топтарға болінеді: жедел стрептококтық аурулар (скрал^- тілме, баспа, импетиго, жедел гломерулонефрит, жедел және жеделдеу бактериялық эндокардит,і кейінгі сепсис), бұл кезде негізгі қоздырғыш стрептококк; созылмалы стрептококтық аурулар (ревм және созылмалы тонзилит), бұл кезде негізгі қоздырғыш стрептококк; жедел және созылмалы іріңді-қа аурулары, бұл кезде стрептококк көптеген қоздырғыштардың біреуі болуы мүмкін.

Пневмококк - ауруханадан тыс кездесетін бактериялық пневмонияның негізгі қоздырғышыты табылады.

Иммунитеті. Басқа оппортунистік инфекциялар кезіндегідей иммунитет қалыптасады, тұрақты қарқынды емес.

Микробиологиялық диагноз қою. Зертханалық диагноз қою үшін экспресс әдіс, бактериология және серологиялық әдістер қолданады, ал пневмококтық инфекцияға күмәнданғанда қосып бактериоскопиялық пен биологиялық әдістер жүргізу қажет.

Жеделдетілген әдіс: ИФТ, КоАР, ПТР.

Бактериологиялық әдіс: Науқастың клиникалық белгілеріне байланысты алынатын зерттеу материалдары: 1) эндокардитке және сепсиске күмәнданған кезде - қан; 2) баспа мен скарлатина кезінде бадамша бездері мен мұрын - жұтқыншақ кілегей қабығынан сүрінді және сілекей; 3) жарақаттар тері зақымданған кезде - жарақат бөліндісі; 4) зақымданған жерлерден ірің; 5) жүкті әйелдердің қынаб бөлінді; 6) төменгі тыныс алу жолдары зақымданғанда - қақырық, бронхылардың шайындысы, абсцессінің іріңін және плевра сұйықтығын пункция жасап алады.

Стрептококтың таза дақылын бөліп алу үшін тампонмен алынған зерттеу материалын қойдың тамшысы қосылған жартылай сұйық агары бар пробирканың тереңдігіне батырады, 3-4 сагат температурада инкубациялағаннан кейін қанды агарға себеді. бетга гемолитикалық стрептококтар гем" дік аймақ береді. Серотоптарын анықтау үшін стрептококтардан алынған тұз қышқылды экстрактг және диагностикалық топтық сарысуларды пайдалана отырып сұйық ортада преципитациялық ретінде қояды, сонымен бірге А ақуызы бар стафилококпен Ғс - фрагментінің көмегімен байланысатын спе калық антиденелердің көмегімен стрептококтарды коагглютинациялайды. Эпидемиологиялық т жасағанда А тобының стрептококтарының Т- және М антигендері бойыншатиптеу жүргізеді. Т - антигенін типтеу Т - антисарысумен әйнекше бетіне қойылатын агглютинациялық реакция арқылы анықтал (Гриффитс әд ісі), М - антигені сұйық қоректік ортада типтік спецификалық адсорбцияланған М - антисары суларымен преципитациялық реакция көмегімен анықталады (Лэнсфилд әдісі).

Стрептококтарды энтерококтардан ажырату үшін келесі ерекше белгілерге назар аудару қ 10-45 °С температурада өсу қабілеттілігі, NаСІ-дың жоғары мөлшеріне тұрақтылығы, пеницилл тұрақтылығы, сілтілі ортаға тұрақтылығы (рН 9,6).

Серологиялық әдіс созылмалы инфекциялық процесс кезінде немесе науқас антибиотиктермен емделгенде қоздырғыш бөлінуі қиындаған жағдайда қолданылады. КБР қанда стрептококтық антигенді және токсиндерге спецификалық стрептококтық антиденелерді (көбінде стрептолизин О немесе стрептокиназа) табу мақсатында қояды. Сонымен бірге серологиялық реакциялардың көмегімен тасымалдаушыларда анықтайды.

Пневмококтық инфекция кезінде таза дақыл бөліп алу үшін биосынама қояды, яғни науқастан алынған материалды ақ тышқандардың көк етінің астына жұқтырады. Бірақ аралас инфекция кезінде пневмоко басқа да ШПМ қосылғанда, мысалы клебсиеллаға ақ тышқандардың сезімталдылығы жоғары, сонды таза дақылды биологиялық әдіспен бөліп алу қиындайды.

_______________________________________________________________________________291

Емдеуі. А тобының стрептококтары бөлінгенде емдеу препараты - пеннцнллин. Пснициллинге зистентгі штамдарын басқа сезімтал антибиотикгермен емдейді (левомицетин, цефтриаксон, ванкомицин, ифампицин және басқалары). Стрептококтарға қарсы емдік иммундыбиологиялық препараттар жоқ.

Алдын алуы. Арнайы сақтандыру шаралары жоқ, себебі иммунитет типтік спецификалық. невмоктық инфекцияның алдын алуы үшін әртүрлі 23 полисахаридті антигендердің серологиялық врианттары кіретін поливалентті вакцина үсынылған.

Егу сезімталдылықтары жоғары топтарға, 5-10 жыл аралығынды жасалып отырады.