14.1 Коктар

Коктар - морфологиясы ұқсас микробтардың өте үлкен тобын қүрайды: коктардың пішіндері шар тәрізді болып келеді.

Коктарға қатаң анаэробтар (пептококтар, пептострептококтар, вейлонеллалар), факультативті анаэробтар, (стафилококтар, стрептококтар, нейссериялар) аэробтар және микроаэрофилдер жатады. Коктардың арасында грам оң және грам теріс бактериялар бар. Олардың барлығы адамда ауырлығымен және орналасуымен ерекшеленетін іріңді қабыну үрдістерін туғызады.

Стафилококтар Stарhуlососсus туыстастығына жатады, оған медицинада маңызды үш түрін ажыратады: Stарhуlососсus аurеus, S.еріdеrmіdіs және S.sарrорhуtісus. Бүл грам оң факультативті - анаэробты коктар (14.1-кесте).

Кесте 14.1.

г Стафилококтардың медициналық маңызы бар негізгі дифференциациялық белгілері

Белгілері		S.аurеus	S.ерidermidis	Sарrорhіtiсus
Құрамында 10% NаСl ортада өсуі		+	+/- (әлсіз)	+
Анаэробты жагдайда өсу кабілеті		+	+	+/-
(тиогликодді орта)
Кератиноидты пигменті бар		+/-	-	+
өсуі	15 °С	+	- (әлсіз)	+
	45 °С	+	+	+/-
Аэробты	- ксилоза	-	-	-
жағдаида	- арабиноза	-	-	-
көмірсуларды	- раффиноза	-	-	-
қышқылға	- сахароза	+	+	+
деиін	- маннит	+	-	+/-
ыдыратуы	-манноза	+	+/-	-
	- трегалоза	+	-	+
	- лактоза	+	+/-	+/-
	- галактоза	+	+/-	-
	- фруктоза	+	+	+
	-ксилит	-	-	+/-
Нитратты қалпына келтіруі		+	+ (әлсіз)	-
Гиалуронидаза		+	+/-	7
Сілтілі фосфатаза		+	+	-
Уреаза		+/-	+	+
Коагулаза (орқоянның сарысуымен)		+	-	-
Фибринолизин		+/-	+/-	?
ДНҚ-аза		+	- (әлсіз)	-
Гемолитикалық белсеңдігі		+	- (әлсіз)	-
Новобиоцинге сезімтаддығы		+	+	-
(минималды тежеу мөлшері- > 1.6 мкг/мл)

________________________________________________________________________________284

Стрептококтар 8ігерІососсиз туыстастығына жатады, маңызды жеті түрі бар: Stарhуlососсus руоgеnеs, S.рnеumоnіае, S.sаnguis, S.sаlivarius, S.mіtіs, S.mutаns, S.аgаlаtіае. Бұл грам оң факультативті-анаэробты коктар, таза дақылдан дайындаған жагындыда тізбектеліп орналасады.

Энтерококтар Еntеrососсus туыстастығына жатады, бірнеше түрден түрады: Еntеrососсus fаесаlіs, Е.durаns, Е.zіgоmеnеs, Е.fаесіеs. Олар грам оң факультативті-анаэробты коктар, таза дақылдан дайындаған жағындыда тізбектеліп орналасады. Энтерококтар жеке туыстастыққа туыстастығынан бөлінген, факультативті анаэробтар.

Пептококтар мен пептострептококтар Рерtососсus және Рерtоstrерtососсus туыстастықгарына жатады. Рерtососсus туыстастығына бір ғана Рерtососcus nіgеr түрі кіреді, ал Рерtоstrерtососсus туыстастық бірнеше түрден түрады: Рерtоstrерtососсus аnаеrоbіus, Р.mаgnus, Р.mісrоs, Р.іndоlісus, Р.аsассhаrоlуtісus, Р.рrеvоtіі, Р.tеtrаdus, Р.рrоduсtus. Пептококтар стафилококтарға үқсас, қатал анаэробты грам оң коктар. Пептострептококтар стрептококтарға ұқсас, қатал анаэробтар.

Аэробты грам теріс коктарға Nеіssеrіа туыстастығына кіретін нейссериялар жатады: Nеіssеrіа mеnіngitіdіs, N.gоnоrrhоеае, N.flаvа, N.subflаvа, N.реrflаvа, N.sісса, N.muсоsа, N.flаvеsсеns.

Коктар бір-біріне морфологиялық қасиеті бойынша ғана емес, адам патологиясында іріңді-қабыну процестерін тудыру қабілеттіліктері бойынша да ұқсас (25 - 50%).

Коктар арасында патогенді (менингококтар, гонококтар, пневмококтар), шартты-патогенді және сапрофитті түрлері кездеседі.