14.3.4. Легионеллез қоздыргышы

Легионеллез (легионерлер ауруы, син. питтсбург пневмониясы, Понтиак қызбасы, Форт-Бр қызбасы) - Lеgіоnеllа рnеumорhlіа туғызатын жүқпалы ауру, қызбамен, қарқынды жалпы интоксикациям өкпе, орталық жүйке жүйесі мен бүйректің, тағы басқа да ағзалардың зақымдалуымен сипатталады.

Таксономиясы.

Тұқымдастыгы: Lеgіоnеllасеае.

Туыстастыгы: Lеgіоnеllа:.

Түрі Lеgіоnеllа рnеumорhlіа

Легионеллез қоздырғышын 1977 жылы Д. Мак-Дейд пен С. Шепард ашқан. Филадельфияда (АҚШ) 1976 жылы «Америкалық легион» үйымның съезіне қатысқан адамдар арасында осы ауру таралғандығынан легионеллез деп аталады.

Морфологиясы және тинкториалды қасиеттері. Легионеллалар - грам теріс таяқшалар, кейде жіпше тәрізді пішіндері кездеседі. Спора, капсула түзбейді, бір немесе екі талшығы бар.

Дақылдандыру. Легионеллалар - аэробтар, 5% көмірқышқыл газы бар ортада жақсы өседі, өсіру жағдайларына талғамды: тек арнайы күрделі қоректік орталарда (L-цистеин және ерігіш пирофосфат темір (Ғе³⁺) қосылған буферлі көмір-ашытқы агары) ғана өседі. 3-5 тәулікте тығыз қоректік ортада агарга е отырып, қоңыр пигментті ерекше колониялар түзеді. Легионеллалар факультативті жасушаішілік паразитгер, сондықтан оларды тауық әмбрионының сарыуызды қабығында және жасуша дақылында өсіруге болады.

Ферменттік белсенділігі. Легионеллалардың биохимиялық белсенділігі күрделі: протеолиттік ферменттер кешені, эстеразалар, гликолитикалық ферменттері бар, көмірсуларды ферменттемейді желатинді сүйылтпайды, уреаза түзбейді, нитратты қалыпқа келтіреді. Ферментгік белсенділігі бактерияның қоректік ортада дақылдандыру және өсіру жағдайына байланысты. Каталазаға қойылған сынама оң оксидазаға - әлсіз оң немесе теріс нәтижелі болады.

Антигендік қасиеті. L. рnеumорhlіа -ның 16 серологиялық тобын бөледі. Lеgіоnеllа рnеumорhlіа Сіатусііа рзіііасі-мен бірге туыстастық антигенге ие.

Патогенділік факторлары: 1. Факультативті жасушаішілік паразит - альвеолярлы макрофагтар мен моноциттерді зақымдайды; фагоцитоз кезіндегі фаголизосомды бірігуін басады. 2. Сыртқы мембрананың басты ақуызы (порин) - түрлі спецификалық ақуыз макрофагтардың СЗ рецепторын байланыстыру үшін иммуногендік қасиетке ие. 3. Цитолизин немесе басты секреторлы ақуыз - цитотоксикалық жәк гемолитикалық белсенділігі бар Zn-металлопротеаза. 4. Липополисахарид - эндотоксин. 5. Цитопла матикалық мембрананың басты ақуызы - ыстық шокты тудыратын ақуыз. 6. Протеолитикалық ферментгер; фосфатаза, липаза, нуклеаза - иесінің жасушаларының бүзылуы. 7. Амебаларда болу және көбею мүмкіндік - қоршаған ортада үзақ сақталуына әсер етеді.

___________________________________________________________________________________341

Ренттілігі. Легионеллалар бір жылга дейін құбыр суларында сақталуы мүмкін, бірақ этилді формалинге, жоғары температураға өте сезімтал, осылардың әсерінен бірнеше минуттан кейін жойылады. Бактериялар мезофил болып келеді және 45°С температура мен рН 6,5-8,5 аралығында жақсы өседі. Табиғи жағдайда биоқабыршық түзгенде дезинфекциялық заттар мен қоршаған орта факторларына күшейеді.

Эпидемиологиясы. Легионеллаларға теңіз шошқалары, маймылдар сезімтал болып келеді. Алғашқы рет легионеллез эпидемиясы 1976 жылы Филадельфиядағы "Америкалық легион" үйымының съезі кезінде тіркеледі. осыдан бастап «легионерлер» ауруы деп аталды). Кейінгі жылдары легионеллездің спорадиялық мен көптеген күрт көбеюі әлемнің әртүрлі мемлекеттерінде байқалды. легионеллез сапронозды инфекциялар қатарына жатады. Легионеллалар табиғатта, әсіресе, қарапайымдылар мен су жәндіктеріне толы жылы су қойма-ларында кең тараған: нәтижесінде легионеллалар осы организмдермен симбиотикалық қарым-қатынасқа түседі, олардың зат алмасу өнімдері өмір сүреді.

Жұқтыру ауалы - тамшы жолымен жүреді. Эндемиялық аймақтардағы топырақ, кондицинерленген есіндегі су, душтық қүрылымдағы су шашратқышы таралу факторлары болып табылады. Легионеллезбен әр түрлі жастағы адамдар, орта және үлкен жастағы ер адамдар, әсіресе су қүбырларында, моншада жүмыс істейтіндер жиі ауырады. Ауру жаз мезгілінде жиі кездеседі.

Патогенезі. Инфекцияның ену қақпасы - тыныс жолдары. Оның төменгі бөлімдерінде қабыну процесі . Легионеллалар - факультативті жасушаішілік паразиттер. Адам ағзасында альвеолярлы | макрофагтарда, полиморфты-ядролы нейтрофильдерде және моноциттерде көбейеді. Бактериемия мүмкін. Бактерия бүзылған кезде эндотоксин бөлініп, ол интоксикацияға және жүрек-тамыр, ;жүйке жүйесінің, бүйректің әр түрлі зақымдалуына әкеледі.

Клиникалық көріністері. Легионеллездың негізгі 2 түрі болады: пневмониялық (легионерлер филадельфиялық қызба) және пневмониясыз өтетін жедел респираторлы ауру (Понтиак қызбасы).

Жасырын кезеңі 5-7 күн. 5% жағдайда ауыр пневмония дамып, ОЖЖ, асқорыту жүйесі, бүйрек палады. Эпидемия кезінде филадельфиялық қызбаның өлім-жітімдік көрсеткіші 18-20%. Иммунитеті. Инфекциядан кейінгі иммунитеті зерттелмеген.

Микробиологиялық диагноз қою. Зерттелетін материал ретінде плевралдық сүйықтықты, сирек жағдайда қақырықты, қанды, өкпе тінінің бөлігін алады. Материалдан легионеллага қарсы моноклонды поликлонды антиденелермен төте ИФР қойып, микроскопта қарау жүргізіледі. Бактериологиялық қоздырғышты L-цистеин қосқан және пирофосфат темірі ерітілген ортада боліп алады. Серологиялық 03 қою ИФР, ИФТ және т.б. көмегімен іске асырылады.

Бактериологиялық зерттеу үшін материалды буферлі көмірлі-ащытқы ортасына себеді де, гатта инкубациялайды. Колонияның өсуі орта бетінде 4-5 тәуліктен кейін ғана байқалады. Дақылды цистеині мен темір пирофосфаты жоқ көмірлі-ащытқы ортаға себеді. Қайта егілген ортада өспегені мен бақылау ортасында өскені дақылдың легтонелла туыстығына жататынын дәлелдейді. Қоректік ортада басқа флораның өсуін тежеу үшін 1 мл ортаға 4 мкг цефамандол, 80 бірлік полимиксин В және 8 мкг анизомицин қосады. Бөліп алған дақылды идентификациялау үшін фенотиптік маркерлер, иммундыфлюоресценция немесе латекс-агглютинация реакцияларын қолданады.

Осы ауруга диагноз қоюда серологиялық әдістердің ішінде ең көп қолданылатыны және кең таралғаны ауру қан сарысуында арнайы антиденелер жанама иммундыфлюоресценция реакциясымен анықтау болып ылады. Реакция қою үшін бір тамшы антигенді заттық шыныға тамызады, ауада 30 минут кептіріп онға 15 минутқа батырады, сосын қайта ауада кептіреді. Ауру сарысуын 1:16 қатынаста 0,15М фосфатгы грмен (рН 7,2) сүйылтады. Ары қарай екі еселеп сүйылтып отырады (1:32 ден 1:512 дейін). Антиген заттық шыныларға сарысудың әр сүйылтуынан қосады, оларды 30 минут 37 °С температурада эациялайды, фосфатты буфермен 5 минут шаяды, дистилденген сумен шайып кептіреді. Препаратты ерітіленген глицеринді ортамен жауып, люминесцентті микроскопта қарайды. Антиденелертитрін арнайы рқырауы арқылы анықгайды (4 баллдық жүйемен). Науқастан алғашқы алынған қан сарысуына қарағанда кейінірек алынған ауру сарысуында антиденлер титрі 4 есе оссе диагноз дәлеледенеді.

_______________________________________________________________________________342

ПТР әдісі клиникалық материалдарда легтонеллаларды анықтау үшін қолданады. Диагноз қою үшін кәдімгі mip-генпраймер фрагменттері немесе 16 S гРНҚ қолданады. Реакция L. рпеиторhііа үшін арнайы болып келеді, сонымен қатар Рsеиdотопаs туыстастығымен қиылыспалы реакция беруі мүмкін, осыған байланысты бүл әдіс қосымша болып саналады.

Емдеуі. Антибиотиктер қолданылады: ауыр емес жағдайларда -эритромицинді ауыз немесе тамыр арқылы 500 мг 6 сағат аралықта, ауыр жағдайда эритромицин мен рифампицины (600 мг 12 сағат сайын) бірге қолданады. Антибиотиктермен емдеу үзақтығы - 2-3 апта.

Алдын алуы. Санитарлық-гигиеналық іс-шаралар жүргізіледі (су қүбырларын ыстық сумен шаю кондиционерлердің жүмысын бақылау, қоздырғыштың судағы көзін тапқаннан кейін оны залалсыздандыру. Арнайы алдын-алу шаралары жоқ.