1. Қорлар жайлы түсінік. Қорлардың жіктелуі

Тауарлы-материалдық құндылықтар - бұл кәсіпорынның шынайы материалдық мүліктері түріндегі айналмалы құралдары-ның бөлігі. ТМҚ кәсіпорындар сату ушін немесе өндіріс процесінде пайдалану үшін, басқа да шаруашылық қажеттіліктер үшін шығарылады және сатып алынады.

ТМҚ түрлері бойынша материалдарға, дайын өнімге, тауарларға және аяқталмаған өндіріске бөлінеді.

Материалдар өңдеуге, қайта өңдеуге немесе өндірісте пайдалануға, немесе басқа да шаруашылық қажеттерге жаратуға арналған.

Бухгалтерлік есеп шоттарының Үлгі жоспарымен тағайындалған материалдардың іс жүзіндегі жіктелуін (топтауын) сақтау материалдық құндылықтардың есебін ұтымды ұйымдас-тырудың қажетті алғышарты болып табылады.

ТМҚ есебі тек қана топтары бойынша емес, сонымен қатар әрбір атауы, түрі, мөлшері сорты және т.б. бойынша жүргізіледі.

ТМҚ-лар есепке алынуы кезінде, сатып алу немесе дайындаудың өзіндік құны бойынша көрсетіледі. ТМҚ-ның өзіндік құнына мыналар қосылады: сатып алу шығындары, көлік-дайындау шығындары, оларды кәсіпорын орналасқан жерге және жұмыс жағдайына келтіруге байланысты шығындар, өнімді қайта өңдеуге (жұмыстар, қызметтер орындауға) шығындар

Материалдар қозғалысын есепке алу жөніндегі шоттар корреспонденциясы төмендегінше:

1. Дт 1310- Кт 3310- өнім жеткізушілерден келіп түскен материалдық құндылықтардың құнына;

2. Дт 1420- Кт 3310- жабдықтаушылардың шот фактурада тұрған салық сомасына;

3. Дт 1310- Кт 6210- негізгі құралдарды жоюдан кіріске алынған материалдарға;

4. Дт 8010, 8030- Кт 1310- негізгі және көмекші өндіріске босатылған материалдар құнына

2. Капиталдағы өзгерістер туралы есеп

Меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп беру ұйымның меншікті капиталының қозғалысы мен жағдайы туралы, жарияланған капиталдағы, төленбеген және қосымша төленген капиталдағы өзгерістер туралы, сонымен қатар резервтік капиталдағы және үлестірілмеген табыстың (залалдың) құрылуы туралы көрсеткіштерді қамтиды.

Резервтің немесе капиталдың әр түрі келесі баланстық теңдеу қағидасы бойынша құрылған:

Осн + По – Ио = Оск ,

Мұндағы, Оск – есеп беру кезеңінің басындағы әртүрлі капитал, резервтер, және қор құралдарының қалдықтары;

По – капиталдың көбеюі (есеп беру кезеңінде түскен);

Ио – капиталдың кемуі (есеп беру кезеңінде жұмсалған);

Оск - есеп беру кезеңінің басындағы әртүрлі капитал, резервтер, және қор құралдарының қалдықтары.

Меншікті капиталдың бухгалтерлік есебі, оның ұсынылуы және жіктелуі, осымен байланысты құжаттарға сілтеме белгілі бір негізгі мақсаттарға ие. Солардың аса маңыздылары:

1. ұйымға салынған капиталдың негізгі қайнар көздері арасындағы айырмашылықтарды көрсету және жіктеу;

2. толық немесе біртіндеп жою кезіндегі үлес құнына беретін әдістерді және акционерлер приоритеттеріне құқықты анықтау;

3. қандай да бір себептермен капиталдың үлестірілуі кездесетін заңнамалық шектеулерді анықтау;

4. есеп беру кезеңінің үлестірілмеген табысын үлестіру реті кездесетін қаржылық, әкімшілік, заңнамалық, келісімдік (құрылтайшылардың келісімдері) шектеулерді анықтау;

5. акционерлер құрамын қамти отырып, конвертирленетін құнды қағаздардың, акционерлік және басқа да келісімдердің шарты мен кепілдемесін ашу;