1. Ақша қаражаттары: анықтауы, өлшеуі және есебі

ҚР Қаржы Министірлігінің жанындағы «Бухгалтерлік есеп және аудит әдістемесі департаментінің» №4 «Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп»- деп аталатын бухгалтерлікесеп стандартының бірінші басында : «Кәсіпорындар мен ұйымдардың, яғни субъектілердің ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есебі осы деректі пайдаланушылардың түрлі операциялық және инвестициялық қаржы қызметі бойынша есепті кезеңдегі ақша»- деп аталатын бухгалтерлік есеп стандартының бірінші бабында: «Кәсіпорындар мен ұйымдардың, ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есебі осы деректі пайдаланушылардытүрлі операциялық ж/е инвестициялық қаржы қызметі бойынша есепті кезеңдегі ақша қаражаттарының келіп ттүсуі, кірістелуі ол қаржылырдың жұмсалуы туралы ақпараттармен қамтамасыз етіп ж/е оларға осы заңды тұлғаның қаржы жағдайындағы бағалауына мүмкіндік береді.

Ақшалай қаржылармен есеп айырысу операцияларының бугалтерлік есебін жүргізу мен ұйымдастырудың мақсаттары мыналар болып табылады:

-Ақшамен есеп айырысу операцияларын толық және уақытылы дер кезінде есептеу;

- Субъектідегі ақшалай қаржылардың түгелдігін және оларды дұрыс, тиімді пайдалануды бақылау.

-Есеп айырысу, төлеу тәртібін бақылау, кәсіпорынның, ұйымның немесе фирманың ақшалай кірістері мен шығындарын дұрыс есептеу.

1 Ағымдағы банктік шотқа тапсырыс-берушілерден ақша келіп түсті Дт1030 «Ағымдағы ақша қаражаттары» Кт1210 «Сатыпалушылар мен тапсырыы берушілердің дебиторлық берешегі»

2 Қызметкерлерге кассадан ақша берілді. Дт3350 «Қызметкерлермен есеп айырысу» Кт1010 «Кассадағы ақша қаражаттары»

3 Ағымдағы банктік шоттан Алматы ауданы бойынша салық комитетіне ақша аударылды. Дт3350 «Қызметкерлермен есеп айырысу»Кт1030 «Ағымдағы шоттағы теңгемен ақша қаражттары»

4 Ағымдағы банктік шоттан қызметкерлердің еңбекақысынан зейнетақы аударымдары жасалды. Дт3350 «Қызметкерлермен есеп айырысу» Кт1030 «Ағымдағы шоттағы теңгемен ақша қаражаттары»

2. Эмиссиялық кіріс есебі

Эмиссиялық кіріс дегеніміз- акционерлік қоғам өз акцияларын олардың атаулы (номиналды) бағасынан жоғары бағаға сату нәтижесінде түскен сомасы (эмиссиялық кірісі). Мұндай капиталдың есебі 5110 «Эмиссиялық кіріс» шотында жүргізіледі.

Эмиссиялық кіріс шоты акционерлермен дивиденд түріндегі бөлуге жатпайды. Басқаша айтқанда, эмиссиялық кірістің ақшалай эквиваленті алынғаннан кейін ол компанияда қалады.

Акционерлерден сатып алынған меншікті акциялар туралы ақпараттар қалыптастыру үшін 5210 «Сатып алынған жеке меншік үлестік аспаптар» шоты тағайындалған. Осы шоттың дебеті бойынша акционерлерден сатып алынған акциялар құны, айналымнан қайтарып алған немесе опциондар арқылы сатылған акциялардың құны көрсетіледі.

Акционерлік қоғам акционерлердің жалпы жиналысының шешімі бойынша меншікті акцияларды сатып алуды жүргізуге құқығы бар. Акцияларды сатып алу:

• акционерлік қоғамның акциялары үшін қолайлы конъюнктураны ұстап тұру;

• әрбір айналым жасаушы акциялардың кірісін көбейту;

• өзге компанияларға сату үшін қолда акциялардың қажетті санына ие болу;

• опциондар арқылы жұмысшылармен қызметкерлерге таратып бөлу үшін қолда акциялардың болуы, яғни белгілі бір жеңілдік жағдайларында қызметкерлер (жұмыскерлер) арасында акциялар тарату туралы әкімшілік пен оның қызметкерлері (жұмыскерлері) арасындағы келісім үшін жүзеге асырылуы мүмкін.

Сатып алынған жеке меншік үлестік аспаптар:

• айналымнан алынып қойылуы;

• сатылуы және қор нарығы айналымында тағы да пайда болуы мүмкін.