Активтік шот

Дебит	Кредит
Операция  басындағы қалдық (сальдо)
Шаруашылық  қорларын кемітетін шаруашылық операциялары	Шаруашылық  қорларын арттыратын шаруашылық операциялары
Шаруашылық  операцияларының сомасы кредит бойынша  айналымды құрайды	Шаруашылық  операцияларының сомасы дебит бойынша айналымды құрайды
Операция  соңындағы қалдық (сальдо) (операция басындағы сальдо + дебит бойынша  айналым – кредит бойынша айналым)

 

Пассивтік шот

Дебит	Кредит
	Операция басындағы қалдық (сальдо)
Шаруашылық  қорларының көздерін кемітетін шаруашылық операциялары	Шаруашылық  қорларының көздерін арттыратын шаруашылық операциялары
Шаруашылық  операцияларының сомасы дебит бойынша  айналымды құрайды	Шаруашылық  операциясының сомасы кредит бойынша айналымды құрайды
	Операция соңындағы  қалдық (сальдо) (операция басындағы  сальдо  + кредит бойынша айналым – дебит бойынша айналым)

2. Кірістер және шығыстар түсінігі. Кірістер және шығыстар тану критериі

Шаруашылық субъектісінің табыстары – деп ҚР бухгалтерлік есебінің «Табыс» - деп аталатын стандартына сәйкес есепті кезеңдегі активтердің көбеюін және міндеттемелердің азаюы негізінде капиталдың көбеюін, яғни экономикалық пайда табуды айтамыз.

Мұндай табыстарға:-Дайын бұйымдар мен тауарларды сатудан алынатын табыстар;-Қызмет көрсетуден алынатын табыстар;-Дивидендтер, роялти және пайыз түрінде алынатын ж/е тағы да басқа табыстар жатады.

Қаржы есеп беру кезінде шаруашылық субъектісі түсініктеме жазбахатында мыналарды ашып көрсетулері тиіс:

а) табысты тану үшін қабылданған есеп жүргізу саясатын, соның ішінде қызметтер көрсету жөніндегі келісімдердің аяқталу кезеңдерін айқындау тәсілін.

б) есепті кезең үшін танылған табыстардың әрбір маңызды түрінің сомасын, соның ішінде: тауарлар өткізу, қызметтер көрсету, пайыздар, роялти, дивидендтер нәтижесінде туындайтын табыстарды, олардың ішінде тауарлар немесе қызметтер алмасу нәтижесінде туындайтын, табыстардың әрбір маңызды түріне енгізілген табыстар сомасын.

Шаруашылық субъектісінің негізгі қызметтен алатын табыстары – деп кәсіпорындар мен ұйымдардың негізгі өндірісі шығарған тауарларды сатудан, көрсеткен қызметтерден, сондай-ақ орындалған жұмыстардың барысында тапқан табыстары саналады.

Кәсіпорындар мен ұйымдардың негізгі емес қызметінен түскен табыстары – деп субъектінің нақтылы негізгі қызметтерінен басқа жұмыстарды орындауы барысында тапқан табыстарын айтады. Шаруашылық субъектісінің бұндай қызметтерді атқаруы, жұмыстарды орындауы барысында алғаң табыстары 6200 «Негізгі емес қызметінен түскен табыс» - деп аталатын бас шоттың бөлімше шоттарында есептелінеді.

Субъектінің өз меншігіндегі материалдық емес активтерін сатудан түскен табыстарының есебі 6211- «Материалдық емес активтерін сатудан тускен табыстарының есебі» -деп аталатын шотта жүргізіледі.

Субъектідегі шығыстар және оларды есептеу тәртібі.

Кәсіпорындар мен ұйымдардың сатқан өнімдерінің, тауарларының басқа да активтерінің өзіндік құны, сондай-ақ оларды сату, есептен шығару барысында пайда болатын шығындар сомасынынң жиынтығы субъектінің шығыстары болып табылады. Шаруашылық субъектісіндегі шығыстардың есебі 7010- «Сатылған тауарлардың өзіндік құны», 7110- «Тауарларды өткізу бойынша шығындар», 7210- «Жалпы және әкімшілік шығындар», 7310- «Проценттер бойынша шығындар», 7410- «Негізгі емес қызмет бойынша шығындар», 7710- «Табыс салығы бойынша шығындар» - деп аталатын бас шоттардың бөлімше шоттарында есептелді.