1. Бухгалтерлік баланстың жіктелуі

«БАЛАНС» сөзі француз тілінен алынған. Бұл сөз қазақ тіліне аударылғанда «таразы» немесе «тепе-тең» деген мағынаны білдіреді. Сырт көзбен қарағанда кәсіпорынның бухгалтерлік балансы актив және пассив деп аталатын екі бөлімді кестеге ұқсас болып табылады. Оның сол жағында, яғни активінде кәсіпорынның қаржылары, заттай және ақшалай түрдегі мүліктері мен шығындары көрсетілсе (орналастырылған болса), оңжағында, яғни пассив бөлімінде осы ұйымның қорлану көздері қарастырылады. Бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес бухгалтерлік баланстың актив бөлімінде кәсіпорынның өзіне тиесілі, яғни қолда бар мүліктері қарастырылады. ұйым осыларды пайдалану арқылы ғана алдағы уақытта табыс таба алатындықтан бүл мүліктерді кәсіпорынның әлуетті табыстары ретінде таниды. Ал баланстың пассиві -деп аталатын бөлімінде кәсіпорынның қорлану көздері туралы ақпаратты мәліметтер жазылады. Ұйымның қорлану көздері меншікті капитал және тартылған (сырттан немесе басқа жақтан алынған, қарастырылған) капитал деп екіге бөлінеді.

Баланстың актив бөлімі үзақ мерзімді активтер және агымдагы активтер деп аталатын екі тараудан түрады. Ұзақ мерзімді активтердің қатарына кәсіпорынның материалдық емес активтері, негізгі қүралдары, ұзақ мерзімді қаржы салымы (инвестициялары), ұзақ мерзімді дебиторлық борыштары жатқызылады. Ал ағымдағы активтер тарауында үйымның материалдық құндылықтары, тауарлары, дайын өнімдері, аяқталмаған өндірісі, қысқа мерзімді дебиторлық борыштары, қысқа мерзімді қаржы салымы, алдағы кезең шығындары, ақша қаражаттары және басқа да ағымдағы активтері қарастырылады.

2. Еңбекақы бойынша қысқа мерзімді кредиторлық борыштар есебі

Еңбек және оған ақы төлеу есебінің негізгі міндеті өндіріске жұмсалған еңбек шығынын дұрыс анықтау мен жалақы есептеу, қызметкерлердің саны бекітілген жоспардың орындалуына бақылау жасау, жұмыс уақытының оңтайлы, дұрыс қолданылуы, еңбек тәртібінің сақталуы және кәсіпорынның жекелеген бөлімшелері бойынша еңбек ақы қорының дұрыс пайдаланылуы болып табылады.

Қызметкерлермен еңбекақысның төлемі бойынша есеп айырысу есебі 3350 «Қызметкерлермен еңбекақысы бойынша есеп айырысу» шотында жүргізіледі. Бұл пассивтік шот.

Кәсіпорындар мен ұйымдарда басқадай операциялар бойынша тиісті дебиторлық борыштар

1280 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы».

1280 «Есептелген пайыздар».

1250 «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың борышы».

1280 «Өзге де дебиторлық борыштар».

Бұл шоттарда «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер» бөлімшесінде есептелуге

«Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты ұйымның сатып алынған

Алынған тауарлар мен материалдық құндылықтар және орындалған жұмыстар мен

Дт: 1280 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты

Кт: 3310 «Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп айырысу» шоты немесе

Дт: 1280 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты

Кт: 1280 «Басқадай несиелік борыштар мен аударымдар» шоты түріндегі

1280 «Есептелген пайыздар (проценттер)» шотында ұйымның шартта қаралған жалға

Есептелген пайыздар бойынша борыштардың жабылуына:

Дт: 1030 «Ақшалар» шоттарының тиістілері,

Кт: 1280 «Есептелген пайыздар» деп аталатын шоты түріндегі бухгалтерлік

1250 «Жұмысшылар мен басқа тұлғалардың борышы» деп аталатын шотта

Жалпы әкімшілік-шаруашылық қажеттілігі (шығындары! Және қызметтегі іссапарлары үшін есеп

Дт: 1250 «Жұмысшылар мен басқа тұлғалардың борышы» шоты

Кт: 4420 «Алдағы кезеңдердің кірістері» шоты түріндегі бухгалтерлік жазу

Есеп беру тиісті тұлғалар өздерінің борыштарын өтеген уақытта :

Есеп беруге тиісті тұлғалардың аванс ретінде алған сомаларының пайдаланғаннан

Дт: 1250 «Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың борышы» шоты

Кт: 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» шоты түріндегі

Есеп беруге тиісті тұлғалардың кәсіпорынның есебінен шығарған шығындарының сомасына:

Дт: 7010 «Тауарларды сату бойынша шығындар»;

7210 «Жалпы және әкімшілік шығындары»;

8410 «Үстеме шығындар»;деп таталатын шоттардың тиістілері.

Кт: 1250 «Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың борышы» түріндегі