Есепті шығаруға нұсқаулар:

Негізгі өндірістік қордың құрылымы негізгі қордың жалпы құнындағы жеке элементінің үлесті салмағын білдіреді.

Қорқайтарым көрсеткіштері келесі формуламен есептеледі.

Φ₀= ,

Мұндағы Φ₀- қорқайтарым;

Ф- негізгі қордың жылдық орташа құны;

В-жылдық тауар өнімін шығару.

Негізгі өндірістік қордың жылдық орташа құнын есептейтін формула

Ф=Ф_н+ ,

Жабдықты интегралды пайдалануының көрсеткіші жабдықты уақыты және өнімділігі бойынша бірмезетте пайдаланумен сипатталады, есептеу формуласы:

К_ИНТ=К_И*К_ЭК,

Мұндағы К_И – жабдықты интенсивті пайдалану коэффиценті;

К_ЭК – жабдықты экстенсивті пайдалану коэффиценті.

Есеп 4

Мақсат:

1. Үйқұрылыс комбинатының қаржылық жағдайын бағалау;

2. Өндірістік қойманың қосалқы қорларын есептеуге дағдылану.

Міндеті

• Кәсіпорынның құнын есептеу, айналымды қордың және айналыс қорының құнын бөлім көрсету;

• Айналым құралдарының құрылымын есептеу, ондағы айналымды қордың айналысының үлессалмағын, нормалаушы айналымда қаражатты бөліп көрсету.

Бастапқы деректер

Комбинаттың қоймасындағы тауар-материалды құндылықтарының өндірістік қоры – (205000) теңге. Өндірісі аяқталмаған өнім (10000+50n) теңге. Болашақ кезеңдердің болжамалы шығындары (жаңа өнімді игеру шығындары) – (500000+100n) теңге. Комбинаттың қоймасындағы дайын өнімнің құны (70000+50n) теңге. Дебиторлық шығындар - (75+n) теңге. Кәсіпорынның есеп шотындағы ақша (5+0,5) млн. теңге. Цементтің жолдағы орналасуы 3 күн, щебень 2 күн, қоспалар – 4 күн. Қабылдау, жүк түсіру, қоймалау орташа алғанда 1 күн. Цементті өндіріске дайындау (технологиялық қоры) – 1 күн. Цементтің ағымдағы қоймалық қоры – 30 күн, щебень – 21 күн, қоспалар – 60 күн. Соңғы кварталда цементтің нақты шығыны (150000000+1000n) теңгені құрады, щебень - (300000+500т) теңгені, қоспалар - (30000+50т) теңге.

Есепті шығаруға нұсқаулар

Айналым құралдарының құрылымы айналым құралдарының жалпы сомасындағы жеке құрамдастарының үлес салмағын білдіреді.

Айналым қорлары – ол бір өндірістік циклге қамыңатын өндірістік қаражатының бір бөлігі, толық қолданылады және өз құнын дайын өнімге толығымен аударады.

Айналым қорлары – айналыс үдерісінде жүзеге асатын барлық қаражаттың жиынтығы (дайын өнім, дебиторлық қарыз, кәсіпорынның есеп шотындағы ақша құралдары).

Қоймадағы материалдық құндылықтардың өндірістік қорындағы айналым құралдарының нормасы келесі формуламен есептеледі.

Н_n.з. = *N₃,

мұндағы О - белгілі элементтің өндірістік бағдарлама шығыны;

F – материалды пайдалану кезеңі;

– материалдың бір күндік шығыны;

N₃-элементтің қор нормасы күндерде.

Күндердегі қор нормасы эелемент бойынша қиысады:

• кәсіпорынмен төленген материалдық құндылықардың жолдағы уақыты;

• жүкті түсіру, материалды жеткізу, қабылдау және қоймалауға қажетті уақыт;

• материалдарды өндіріске дайындау уақыты (технологиялық қор);

• материалдың ағымдағы және сақтандыру қоры ретінде болу уақыты.

Мысал

3-кестенің берілгендеріне негізделе отырып айналым құралдарының материалдарға ауысу нормативтерін анықтау.

3-кесте – Айналым құралдарының нормативін есептеу.

Материал атауы	Уақыт кезеңдері күндерде
	Материал болу	Қабылдау түсіру	Өндереске дайындау	Ағымдағы қор	Сақтандыру қоры	Қорытынды айналым құралдарының нормативі күндерде
А	3,2	1	3	20	10	37,2
В	1	1	-	7	-	9
С	4	2	2	30	15	53

Сәйкес тоқсанда жоспарлы норматив материал бойынша А – 1000 мың. теңгені құрады, В -2000 мың.теңге, С-600 мың.теңге.

Материалдың біртекті шығыны А -11,11 (1000:90) мың.теңгені құрайды,В -22,22 (2000:90) мың.теңге, С-6,66 (600:90) мың.теңге. Материалдар бойынша айналым құралдарының нормативі құралы

Hoc^A= 11,11*37,2=413,292 мың.теңге

Нос^В=22,22*9=199,98 мың.теңге

Нос^С=6,66*53=352,98 мың.теңге

Айналым құралындағы жалпы нормативті құрайды

Н_жалпы = Hoc^A+Нос^В+ Нос^С

Н_жалпы =413,292+199,98+352,98=966,252 мың.теңге

Кәсіпорынның қарқында жумысын қамтамасыз ету үшін қажетті қаржы соммасы 966,252 мың.теңге тұрақты қойма қорларын құру үшін.

Мақсат: кәсіпорын персоналының айлақ төлемақы қорын және санын есептеу.

Бастапқы деректер:

-Өндірістік үдерістердің нормативті еңбек сиымдылығы (484000+500n) адам сағаты.

Өндірістің негізгі шегінің кесіндісіндегі өндірістік жұмысшылардың құрылымы құрайды: бетонараластырғыш цехы – 40% қалыптаушы бөлімше - 50%, арматура цехы - 10%. Жұмысшылардың біліктілік құрылымы кестеде көрсетілген.

4-кесте- Негізгі өндірістік жұмысшылардың біліктілік құрылымы

Цех мамандық	Құрылым	Разряд
1	2	3
1 бетонараластырғыш цехы: Тасымалдау галереясының және бункер жылытқышының мотористі; бункер алды бөлімнің операторы; мөлшерлеуші; бетонараластырғыштың моторшысы; бетондық қоспаны беру операторы;
2 Қалыптаушы цехы: -қалыптаушы машиналардың машинисті; -бетонгшылар; -біліктің электроқыздырғыш қондырғысының машинисті; -біліктің электроқыздырғыш қондырғысының машинистінің көмекшісі; -электрокескіштер; - көтергіш машинисті; - краншы; - такелажшылар;
3 Арматура цехы: арматурашы – дайындаушы (кесу) арматурашы – дайындаушы (ию) аппараттағы электродәнекерлеушісі ілмек даярлайтын арматурашы; краншы.

Өндірістік ұйымдастырушылық құрылым келесі сызықтық персоналды алдын ала қарастырады (5 кесте).