2. Қазақстандағы шағын бизнестің даму жағдайын талдау

2.1 Қазақстан Республикасындағы дамыған шағын бизнестің қазіргі жағдайы

Қазақстан Республикасы өз алдына дербес мемлекет болғаннан бері шағын және орта бизнес субъектілерінің саны жылдан- жылға ұлғая түсуде. Олардан түскен табыс мөлшері де сәйкесінше өсе түсуде. Мысалға алатын болсақ, осы тәуелсіздік алғаннан бастап 2000 жылға дейін шағын және орта кәсіпорындар саны 6 есеге көбейген. Қазақстан Республикасы Агентігінің мамандырылған бюллетенінде жарияланған статистикалық мәліметтерге сәйкес 2005 жылы 1 қаңтарда республикада 626 187 шағын және орта бизнес субъектілері тіркелген, бұл дегеніміз өткен 2003 жылдың соңымен салыстырғанда 20,1 % өскен. Тіркелген шағын бизнес субъектілерінің ішінде 76,9 % жұмыс істеушілер болып табылады.

Жалпы тіркелген шағын бизнес субъектілерінің ішіндегі заңды тұлғалар 145 087 (23,2 % ), оның ішінде жұмыс істеп тұрған заңды тұлғалар ( кәсіпорын ) – 103 291 (16,5 % ). Жеке кәсіпкерлердің саны және шаруа қожалықтары 378 332 бірлік, бұл 2003 жылдан 18,8 % көп.

Кәсіпкерліктің дамуының негізгі көрсеткіштерінің бірі 1000 тұрғынға шаққандағы жұмыс істеуші шағын бизнес субъектілерінің саны болып табылады. Сонымен, 1000 тұрғынға шаққандағы жұмыс істеуші шағын бизнес субъектілерінің саны 6,9 бірлік, шаруа қожалықтары-22,5, жеке кәсіпкерлер – 15,4 бірлік. Жалпы республика бойынша 1000 тұрғынға шаққандағы шағын бизнес субъектілерінің саны өсуде.

Кесте 3 - 1000 тұрғынға шаққандағы жұмыс істеуші шағын бизнес субъектілердің саны

	1000 тұрғынға шаққандағы жұмыс істеуші шағын бизнес субъектілердің саны
	2003 аяғы	2004 аяғы	% өсу
Заңды тұлғалар	6,3	6,9	9,5
Шаруа қожалықтары	19,1	22,5	17,8
Жеке кәсіпкерлер	13,1	15,4	17,6

Шағын бизнес субъектілері өзінің классификациясына байланысты жұмыс істеуші және жұмыс істемейтін болып екіге бөлінеді. Соның ішінде жұмыс істеушілердің құрамы:

белсенді – 51 339 немесе 49,7 % ;

жаңалар - әлі қызметін бастамағандар – 21 068 немесе ( 20,4 % ) ;

уақытша қарапайымдар – 30 884 ( 29,9 % );

Жұмыс істемейтіндердің заңды тұлғалар бөлінеді:

жойылу процесінде – 1818 ( 4,3 % );

«көрінбеушілер» ( куәлігі жоқтар ) – 39978 ( 95,7 % ) ;

Дайын өнімді ( тауалар, қызмет көрсету ) өткізуден түскен шағын бизнес субъектілеріндегі қаржы 2004 жылы 762 728,2 млн. теңгені, 2003 жылы 670 515,9 млн. теңгені құрады. Салыстырмалы түрде 2003 жылдан кірістің сомасы 92212,3 млн теңгеге өскен, номиналды түрде 13,8 % өскен.

Кесте 1 - Залал шеккен кәсіпорындар саны

	2003	2004	2003	2004
	Залады кәсіпорындар саны		Залал сомасы млн.теңге
Қазақстан Республикасы	20486	21917	88960	112389
Ақмола	760	987	1896	2288
Ақтөбе	969	982	4903	3093
Алматы	955	962	2110	2877
Атырау	469	620	1605	3967
Шығыс Қазақстан	1869	1993	14046	8011
Жамбыл	535	571	374	653
Батыс Қазақстан	504	532	911	959
Қарағанды	1535	1580	4327	4220
Қостанай	1060	932	3408	2207
Қызылорда	335	417	435	2405
Маңғыстау	366	386	2770	2696
Павлодар	718	749	2559	2544
Солтүстік Қазақстан	754	689	1397	1079
Оңтүстік Қазақстан	1239	1307	1655	2071
Астана қаласы	1205	1433	3957	6952
Алматы қаласы	7213	8077	42607	66367

Егер залал шеккен кәсіпорындар санын 2000 жылмен салыстырар болсақ , 2004 жылы ол 23 % өскен. Республикада құрылған біршама кәсіпкерлер өз бизнестерін жүргізе алмауда. Бұлардың банкротқа ұшырау себептері әртүрлі болып келеді.Кәсіпкерлердің маркетинг, менеджмент ғылымдарынан хабардың жоқтығы, бизнес жоспардағы кемшіліктер, кадр мәселесі, жарнамаға көңіл аудармау, персоналдардың қызмет көрсетуінің төмен деңгейі тағы сол сияқты. Мемлекттің шағын және орта бизнесті дамыту мақсатында жүргізіп отырған саясатының ең басты аялары ол:

• салықтық нормалар ;

• еңбек заңдылықтары ;

• бюрократиялық процедуралар ;