3. Оқытудың міндеттері.

1. механикалық желдету жұмысының тиiмдiлiгi мен санитарлық бақылауды жүзеге асыру білімін қалыптастыру.

2. аэрацияның тиiмдiлiгiн анықтау, бағалауға дағды (білім) қалыптастыру

3. санитарлық нормалар және ережелердi қолданып желдету жұмысы туралы гигиеналық шешiмдер беру білімін қалыптастыру;

4.Өткізу формасы: (жұппен жұмыс, презентация, дискуссия).

5.Тақырып бойынша тапсырмалар.

Сабақ сұрақтарын талқылау және орындау, ситуациялық есептер шығару.

6.Тарату материалы: Өндірістегі еңбек гигиенасы бойынша санитарлық ережелер және нормалар (МЗ ҚР, 1994).- Омск, 1995. Тоғызбаева К.К.,

7.Әдебиеттер.

Негізгі

1. Еңбек гигиенасы бойынша тәжірибелік сабақтардың жетекші құралы: Оқу құралы. – Тоғызбаева Қ.Қ. Алматы. – 2010. – 291-283 б.

2. Измеров Н.Ф., Кириллов В.Ф. Гигиена труда. Оқулық. Москва, 2008.- 529-556 б.

3. Гигиена. Кенесариев У.И., Тоғызбаева Қ.Қ. және т.б., Оқулық. Алматы. 2010 г.- 230-233 б.

Қосымша

4. Руководство к практическим занятиям по гигиене труда (под ред. В.Ф. Кириллова) – М., 2001 ж.- 332-336 б.

5. Предупредительный и текущий санитарный надзор за вентиляцией (пособие)- Караганда, 1997ж, 109 б.

8. Тексеру (сұрақтар, тесттер, есептер және т.Б.)

Сұрақтар

1. Өндiрiстiк бөлмелердi табиғи желдету. Аэрация

2. Механикалық желдету.

3. Аэрацияның механикалық сорғышы(вытежка) үшiн құрылымдардың мiнездемесi.

4. Центрден тепкiш және бiлiктi желдеткiштер.

5. Ауаның тазарту жүйесi, берiлетiн және лақтырып тасталатын сыртқы желдету жүйелерi.

6. Жергiлiктi құйылатын сорғыштың желдетуі.

7. Жалпы алмасу желдетілуi.

8. Құйылатын желдету құрылымы.

9. Желдетуге ағымдағы санитариялық бақылау.

10. Желдетуге сақтық санитариялық бақылау.

11. Өндiрiстiк бөлмелердi желдетудiң жүйелерiнiң бақылауын ұйымдастыру.

Ситуациялық есептер.

Есеп №1. Зауыттың мұнай өңдеу жұмысы нәтижесінде бөлме ауасы әр түрлi зиянды заттармен ластанады, соның iшiнде қауiп-қатердiң 1 және 2 кластары. Цехтарда жалпы алмасу және жергiлiктi құйылу-тарту желдетуi жұмыс iстейдi. Желдетудiң жүйелерiнен лас ауаның лақтыруын орыны шарбақ саңылауынан биiктiгі 8 м және 5 м көлденең қашықтықта тұнады.

Тапсырма: А) лас ауаны лақтыру туралы ауа дуалының орналасу дұрыстығын анықтаңыз;

Б) зауыттың желдетуiнiң жүйелерiне бақылаудың еселiлiгiн көрсетініз;

В) тиiстi нормативтiк құжаттарды атаңыз;

Есеп №2. Шахтинск қаласында синтетикалық жуғыш заттарын өндiретін зауыт салынған, қаланың СЭСі зауытты қабылдау бойынша комиссия жұмысына кірістірілген. Қалыпты қолдану кезеңінде зауыт жабдықтарының байқауы үздiксiз 50 сағат, желдету жүйесінің байқауы 4 сағатқа созылды. Таза ауаны алу орыны және лас ауаны лақтыру орыны бiр биiктiкке, бiр-бiрiнен 3м және 4м болды.

Тапсырма: А) жабдықтың жаттықтыруы және желдетудiң

мерзiмдерiнiң дұрыстығын анықтаңыз.

Б) ауа алу және ауа лақтыру орындарының дұрыс орналасуын анықтаңыз;

В) санитарлық дәрiгердiң тактикасы қандай?

Г ) ауаның қозғалыс жылдамдығын анықтау әдiстемесі және құралдары.

Есеп №3. Құрал жасау зауыттың маляр цехында бояу камераларында ниролкалармен майда бұйымдарды пульверизациялық әдіспен түске бояуы өндiріледі.

Қолмен бояу жұмыс орынында 1 м\с жылдамдықпен ауаны алып тастайтын өлшемi 0.5- 0.4 м тарту шатыры болады. Цехта сорма желдетудiң әсерінен булардың концентрациясы ацетаттарда - 300мг\м3, бензол үшін - 40мг\м3 жетедi. Лас ауаны лақтыру ғимараттың төбесiнен 2 м жоғары. Ауаның құйылуы жер деңгейінен 6 м шахта арқылы iске асады және қыстыгүнi +15С температураға дейiн жылытқан цехқа әперіледi

Тапсырма: А)цехтағы зиянды заттардың қауiп-қатерiнiң сыныбы және олардың ШРЕКін анықтаңыз.

Б) цехтың желдетуiн ұйымдастыру туралы шешiм беріңіз;

В)цехтың желдету жүйелерiнiң жұмысы қандай жиiлікте тексеруi керек.

Есеп №4. Машина жасау зауытының тексеруiнде дәнекерлегiш. (сварка) жұмыстар бүйiрлеп сору түрінде, жергiлiктi сорма желдетуi бар кабиналарында жүргiзiлетiнi анықталған. Сору саңылауының ауданы 0.28 м2 болғанда, алып тасталатын ауаның көлемi1500 м3\сағқа тең. Құйылатын ауаның түсуi кабинаның сынған қабырғаларының арасынан және еден арқылы қоршаған бөлмеден сору жолымен iске асады. Дәнекерлегiш тозаңның концентрациясы 13 мг\м3 құрайды.

Тапсырма: А) ойықтағы бүйiрлеп сорудағы ауаның қозғалыс жылдамдығын

анықтаңыз және желдетудi тиiмдiлiк бағалаңыз;

Б ) ауа қозғалыс жылдамдығының аспапты анықтау әдiстемесiн және

баспанаға түсетiн ауа көлемін сипаттаңыз.

Есеп №5. Жалпы алмасудың құйылатын желдетуiнде сыртқы ауа алуында забор темір оксиді тозаңы анықталады.

Темір оксидінің қандай максимальды концентрациясында бөлменi желдету мақсатында сыртқы ауаны алуына рұқсат етiледi ?

А) 0.6мг\м3 Б) 1.2мг\м3

В)1.8мг\м3 Г)3.0мг\м3

Д) 6.0мг\м3

Есеп №6. Жиhаз фабрикасында түске бояу цехында механикалық желдету орнатылған. Жалпы алмасу құйылатын желдетуді алу және лақтыру орыны ғимараттың фасадында бiр көлденең деңгейде орналастырған. Құйылатын саңылау және лақтыру ара қашықтығы қандай болуы керек?

А) маңызы жоқ б) 10м

В) 16м г) 20м

Д) бір көлденең деңгейде орналастырылмайды.

Есеп №7. Фабриканың мата бояу цехында маталардың қайнату және бояуы жүргiзiледi. Негiзгi жабдықтар - механикалық барктер, оралған матасы бар барабандар түсірілетін, тиiстi ерiтiндiсi бар сыйымдылықтар. Ерітінді температурасы 90-100 С.

Барктер жартылай паналы және жергiлiктi сорма желдетумен жабдықтаған. Бу құбырынан будың ағып кету орыны бар. Бу құбырының және жабдықтардың сыртқы беттерiнiң температурасы 55-60 С. Жаз маусымына жұмыс орынындағы температураның деңгейі 32-40Сқа жетеді, дымқылдық - 73 - 80С, ауаның қозғалыс жылдамдығы 0.3-0.5 м\с.

Тапсырма:

А) микроклиматтық еңбек жағдайлары бағалаңыз;

Б ) цехтың желдету жүйесін жетiлдiруi бойынша ұсыныс беріңіз;

В) микроклиматтың параметрлерiн өлшеуге арналған құралдарды атаңыз.

Есеп №8. Улайтын бөлiмшеде күкірт қышқылы ерiтiндiсімен металл бұйымдарын өндейді. Қолайсыз факторлар болып күкірт қышқылының булары және су булары табылады. Улайтын цех мөлшері 16-да 8 м, биiктiгі 5.5 м баспанада орналасқан және 4 улайтын ванналармен , 2 жуып тазартатын ванна және бейтараптандыру үшiн 2 ваннамен жабдықталған. Гальвани осы цехтың қасында орналасқан. Әрбiр улайтын ваннаның үстiнде қуаты 3000 м 3\сағ шатыр түрiнде берілген жергiлiктi сорма желдету бар. Жоғарғы аймаққа ауаның берілуі құйылатын желдетумен ортақ. Түсетiн ауаның көлемi - 12000 м3\сағ

Тапсырма:

А) қағидаға және әсер орыны бойынша осы бөлiмшенi желдету жүйесiн бағалаңыз;

Б) әуе балансына мiнездеме беріңіз және ауа алмасу еселiгiн анықтаңыз.

Есеп №9. Қыратын - қайрайтын бөлiмшесiнде түрпiлi шеңберлерiнен ылғалсыз жұмыс iстейтiн желдетудiң жергiлiктi тарту жүйесiнiң 4 тасасы анықталған. Жергiлiктi жүйе арқылы алып тасталатын ауаның ортақ көлемiн 16000 м3\г құрайды. Алып тастаған ауада металлдың бөлшектерiнiң қоспасы бар минералды шаңдар болады. Шаң сипаттын есепке ала отырып ШРЕК мг\м3 орнатылған. Ауаны шаңнан тазартудың өте тиiмдi әдiсін таңдау үшін, атмосфераға тасталатын ауадағы шаңның рұқсат етілген деңгейін мг\м3ын бiлу керек.

Тапсырма: А) лақтырылып тасталатын ауадағы шаңның рұқсат етілген

мөлшерін мг\м3мен анықтаңыз;

Б ) шаңмен күрес бойынша қосымша шаралар анықтаңыз;

В) таса асты тегiстеу станогiнiң ауа сору жылдамдығы қандай болуы керек?

Есеп №10. Жиhаз фабрикасының құрастырушы цехына ауа беру үшiн ортақ механикалық құйылатын желдету жүйесі ескерiлген. Ауа алу жер бедерiнен 2 м биiктiкте жасыл желекте ұйымдастырылған. Алу орындарынан 5 м қашықтықта көлденеңі бойынша жер бедерінен 4 м биiктiкте пульверизациялы түске бояу цехынан лас ауа лақтырылады,оның құрамында органикалық ерiткiштер булары ацетон - 50 мг\м3, толуол - 20 мг\м3 болады.

Тапсырма: А) ауа алу орыны осы гигиеналық талаптарға жауап бередi ма?

Б) лақтырып тасталатын ауадағы зиянды заттар концентрацияларына қойылатын талаптарды көрсетіңіз.

Есеп №11. үстi металлургия кәсiпорынында өндiрiс процессi барысында артық жылу шығару және қорғасын көмiртегi қышқылымен бөлінетінін анықтаған. Бұл заттарды ұстап қалу жеткiлiксiз болғандықтан олар ауада ШРЕКі жоғарылатады, екiншiден цехтағы технологиялық үрдiс жылу шығаруларға және ауаның ШРЕКтен асатын көмiртек тотығымен ластануына байланысты.

Тапсырма:А) осы цехтардың ауасын қайта айналу үшiн қолдануға бола ма?

Б) химия өнеркәсiбiнде жаңа цех құрылысында қайта айналуды пайдалануға рұқсат етiледі ме?

1. №5.Тақырып. Технологиялық процессті және токсикологиялық бағалауды өңдеудің кезеңдері.

2.Мақсаты: Технологиялық процессті және токсикологиялық бағалауды өңдеудің кезеңдері бойынша білімді және іскерлікті қалыптастыру.