1.3. Жүйенің пайдаланушылары мен файл иелері

Жүйенің пайдаланушылары – бұл нысана, белгілі-бір құқықтары бар, орындауға арналған бағдарламаның жүктеу мүмкіндігін анықтау, сондай-ақ файлдармен иеленуді де. Шексіз мүмкіндіктері бар, жүйенің жалғыз пайдаланушысы – бұл суперпайдаланушы немесе әкімшілік жүйесі.

Пайдаланушының т.н. идентификаторы бойынша жүйе пайдаланушыларды идентификациялайды (UID - User Identifier). Ұқсас проблемалар бар пайдаланушылардың тізім - әр пайдаланушы бір немесе бірнеше топтардың мүшесі болып табылады. Әрбір топ өзінің тек соған тиесілі идентификациялық тобы бар. (GID - Group Identifier)Берілген топтың мүшелері бар, топтың құрал-жабдықтарын құқықтар жиыны анықтайды. UNIX пайдаланушыларының құқықтары – ол ең алдымен файлдармен жұмыс жасауға құқық беру. Файлдардың екі иесі болады – пайдаланушы (user owner) және топ ) (group owner).

Файлдың пайдалаушы-иесінің құқықтары файлдардың атрибуттарын қорғаумен анықталады (u), топ-иесі мүшесінің құқықтары (g) және қалған басқаларынң да құқықтары (o).

1.4. Ағындар мен бағдарламалық арналардың қайтабағытталуы

ОС UNIX-те үш стандартты ағындар бар: енгізу ағыны, шығару және хаттаманың стандартты ағындары болып бөлінеді. (қателік ағындары).

Енгізу (шығару) стандартының қайтабағытын өзгертуге рұқсат береді.

<      – енгізу стандартының өзгерту көзі

>, >>  – Қабылдағыштың стандартты шығысын өзгерту.

Мысалдар:

cat > filename - filename файлына cat шығару бағдарламасының қайтабағытталуы (егер бұл файл барболса, онда бұрынғы құрамы жоғалады);

cat >> filename - cat бағдарламаының шығарудың құрамын filename файлының құрамына қосу

cat < filename - қалыптастырылған cat бағдарламасының енгізу стандартын filename файлының құрамынан алынады.

Стандартты аындар – енгізу ағыны, шығару ағыны және қате ағыннан (ағын хаттамасы) бекітілген ретті сандарды - тиісінше 0, 1 және 2. Бұл нөмірлері (ағын искрипторының нөмірі) анық түрінде қолдануға болады. Мысалға, жазбада

prog 1>file

жазба эквивалентті

prog >file

Бұл үшін, файл атынан ағынның атын ажырата білу үшін, ағын нөмірінің алдына ‘&’ символды қоямыз:

prog >file 2>&1

Файлда file (>file) шығару ағынының мұнда стандартты қайтабағытталу болады. Ал одан басқа, хобарламалар жайлы қателіктер file файлға қайтабағытталып тұрады: 2>&1 жазбасы қайтабағытталу ағынының қателерін, өз кезегінде файлға қайтажіберілген стандартты ағынның шығысында екенін білдіреді.

Замечание: команда анализы оңынан солына қарай интерпритатор арқылы жүзеге асырылады: алдымен ағындардың бірігуі (2>&1), кейін (1) файлға file стандартты ағын шығысы қайтабағытталады. Бұнымен қатар /dev/null псевдоқұрылғыларын қолдану өте тиімді болады және оған енгізілген барлық символдарды жою керек.

Ол толық шығыс ағындары (Басу) ескермеуге болатын жағдайда пайдаланылады.

Арна - UNIX I / O буфер бойынша процестерді қосатын бағдарламалық қамтамасыз ету құралы болып табылады. Мынандай түрде іске қосылған процестер

$ процесс_1 | процесс_2 | ... | процесс_n

Стандартты шығару процесса_1-ке стандартты енгізу процесса_2-мен тұйықталады, стандартты шығару процесса_2 -ке стандартты енгізу процесса_3 -мен тұйықталады және т.с.с. Бұл жағдайда, сіз бірінші арнаны жасау, содан кейін бір мезгілде іске барлық процестерді орындау үшін орындалады, сондай-ақ жалпы орындау уақыты баяу процесінің жолымен анықталады.

Мысал:      ls | wc -l

ls командасы экранға шығарады (шығару ағынының стандарты) список файлов текущего каталога, а команда wc -l считает количество строк во входном потоке (стандартты енгізу ағынының - файл көрсетілмеген файлында болса). Осылайша, осы екі команда арна бағдарламаның комбинациясы ағымдағы каталогта файлдар санын есептеуге мүмкіндік береді. Сол iс-әрекеттер ұйымдастырылуы мүмкін:

ls > buffer

wc -l < buffer

rm -f buffer

Нәтижелік кесте:

> file	файлға file шығару стандартты ағынының қайтабағытталуы
>> file	Шығару стандартты ағынынан деректерді файлға file қосу
< file	Енгізу стандартының ағынын файлдан file алу
p1 | p2	Шығару стандартты ағынын p1 бағдарламасын p2 бағдарламасының енгізу ағынына жіберу.
n > file	Шығару ағынының n дескрипторы бар файлдан файлға file ауыстыру.
n >> file	Шығару ағынының n дескрипторы бар файлдан файлға file қосу.
n > &m	n және m дескрипторы бар ағындарды біріктіру.