1. Анализаторлар туралы түсінік.

Анализаторлар немесе сезім жүйесі дегеніміз арнайы қабылдағыш –рецепторлардан,аралық және орталық жүйке клеткаларынан,оларды байланыстыратын арнаулы анализаторлардан тұратын жүйке жүйесінің күрделі бөлігі.Сезім ағзалары организімнің өзін қоршаған ортамен өзара әрекеттесуін жүзеге асыруда маңызды ролъ атқарады.Себебі сезіа ағзаларының рецепторларында сыртқы ортаның тітіркену әсерінен қозу толқындары пайда болады,ол орталық жүйке жүйесіне әсер етеді.Сезім ағзалары қабылдайтын тітіркендірістер үлкен ми сыңарлары қыртысының белгілі аймақтарында ажыратылады.

2.Анализаторлардың бөлімдері,олардың сипаттамалары.

А) Анализаторлардың шеткі бөлімін морфологиялық айырмашылығы бар және арнаулы физиологиялық бағытқа икемделген көптеген рецепторлар құрады.

Б) Анализаторлардың арлық бөлімі-рецепторлардан келетін мәләметтерді өңдеуде анализаторлардың өткізгіш жолдарының маңызы зор.Барлық анализаторлардың аралық бөліміне орталыөөа тебетін сезімтал өткізгіш жолдары мен олар ьайланысатын орталық ядролар жатады.

В) Анализаторлардың орталық бөлімі өткізгіш жолдар арқылы сезім ақпараттарды ми қыртысының проекциялық және ұласқан аймақтарына жетеді.Ми қыртысында әрбір анализатордың белгілі орны болады.Бұл орындарда жоғарғы анализ және синтез жасалады.Мысалы,көру анализаторлары ми қыртысының көбінесе шүйде,қимыл төбе,есту самай аймақтарында орналасады.Сонымен қатар кейбір анализаторлардың ми қыртысының бірнеше қосалқы аймақтарында проекциясы болатындығы анықталады.

3.Анализаторлар құрылысының жалпы ерекшеліктері.

Жоғарғы омыртқалы жануарлар мен адамның барлық анализаторлар жүйесіне жалпы құрылыс негіздері тән:Анализаторлар жүйесі көп қабатты жүйке клеткаларынан тұрады.Олардың алғашқы қабаты қабылдағыш элементтермен,ал соңғысы үлкен ми сыңары қыртысының ұласқан аймақтарымен байланысты болады.

Анализаторлар көп жолды болады.Олардың әр қабатында барлық деңгейге кезегімен серпініс жіберетін көптеген жүйке элементтері бар.Анализаторлардың мұндай көп жолдары жасалған талдаудың өте сенімділігін және дәлдігін қамтамасыз етеді.

Шектес қабаттарда сезіну алқымы деп аталатын әртүрлі элементтер саны кездеседі.Мысалы,адамның көру жүйесінің торлы қабығындағы фоторецепторлар қабатының 150 мл элементі бар,ал шыға берістегі ганглиоздық клеткаларында 1млн. 250мың элемент болады.Бұл тарыла түсетін алқымның мысалы.

Анализаторлардың тура және көлденең бөлшектері болады.Жүйке элементтерінің бір немесе бірнеше қабаттан құрылатын бөлімі тікелей ажыратылу деп аталады.Әрбір бөлімнің өзінің атқаратын жеке қызметі болады.

4.Анализаторлардың негізгі функциялары.

И.П.Павлов өзінің зерттеулерімен бейнелеу процесінің мидағы физиологиялық механизмдерін дәлелдеді.Ол материялық әлемді бейнелеудегі адамның ой өрісі мен тереңдігі сыртқы дүниенің әсерінен туатын көптеген мәліметті қабылдайтын және өңдейтін жүйке жүйесінің қасиеттерімен тығыз байланысты екенін көрсетті.Адамзаттың дүниетанымындағы жетістікткрі және табиғат пен қоғамды өзгертуі,ғылым мен техниканы дамытудағы табыстары оның сезім ағзалары мен үлкен ми сыңарлары қыртысы қабылдайтын ,талдайтын мәліметтердің дұрыстығы дәлдігі сійкестігінің айғағы болады.