2. Инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістері

&&&

$$$002-003-001$3.2.3.1 Инновация қызметтері

Инновация — бұл экономикалық категория. Категория ретінде жаңалықтарды жүзеге асыруда және өндіруге қатысты және байланысты белгілерін, нақты және жалпы құрамын бейнелейді.

Категория мәні оның функциясымен пайда болады. Инновация функциялары мемлекеттің эконмикалық жүйесінде оның тағайындалуын және оның шаруашылық процесстегі рөлін бейнелейді.

Инновация қаржыны жаңа өнімге немесе операцияға салу арқылы алынған нәтижені нарықта жүзеге асыру болып табылады. Сатуға ұсынылған инновацияны жүзеге асыруда «ақша- инновация» айырбасы болады. Осындай айырбас нәтижесінде алынған кәсіпкердің ақша қаржысы, біріншіден құру және сату инновациясы бойынша шығынын жабады, екіншіден пайда әкеледі, үшіншіден, жаңа инновация құруға ынталандырады, төртіншіден, жаңа инновациялық процессті қаржыландырудың қайнар көзі болып табылады.

Инновация келесі үш қызметті атқарады:

1)Қайта өндіру;

2) инвестициялық;

3) ынталандырушы.

Инновацияның жіктелуі

Инновацияны басқаруға болады. Бұл кез келген тәсілмен және басқару құралдарымен инновация процессіне, инновацияның өмірлік кезеңінің ұзақтығына, инновация тиімділігінің өсуіне әсер етуге болады дегенді білдіреді.

Инновацияның жіктелуі ол алдыға қойған мақсатқа жету үшін нақты белгілері бойынша нақты топтарға бөлу.

Ғылыми-негізделген классификация — бұл таксономия принципінде құрылған классификация.

Таксономия (грек. taxis — ретімен орналастыру + nomos — заң) иерархиялық құрылумен, күрделі ұйымдастырылған облыста жүйелеу және классификация теориясы болып табылады.

Инновацияны құрылу сипаттамасы бойынша келесі үш топқа бөлеміз:

• Кәсіпорынға «ену» инновациясы;

• Кәсіпорыннан «шығу» инновациясы;

• Жеке элементтерін және олардың арасындағы өзара байланыстан тұратын жүйе ретіндегі кәсіпорынның инновациялық құрылымы.

Классификациялық белгілері:

1. Қолдану облысы

2. Инновация нәтижесінен ҒТП сатысы

3. Интенсивтілік дәрежесі

4. Инновацияны жүзеге асыру қарқыны

5. Инновация масштабы

6. Нәтижелілік

7. Инновация тиімділігі

&&&

$$$002-003-002$3.2.3.2. Инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалау әдістері

Қазақстан Республикасы экономикасының дамуы отандық және шет елдік инвестициялардың тартылумен тығыз байланысты болып келеді. Инвестицияларды әр түрлі қаржы құралдарын шығара отырып тарту бүгінгі күні кең көлемде қолға алынды. Оған елдегі қолайлы инвестициялық климат өз әсерін тигізуде. Инвестиция негізінен екі бағытта тартылады: бірінші бағыт несие алу арқылы, ал екінші бағыт бағалы қағаздар шығарып сату арқылы. Инвестициялық жобаларды дайындай отырып ссудалық қаражаттарды биснеске тарту соңғы жылдары Қазақстан банктерінде қолға алына бастады. Мұндай инвестициялық жобалардың тиімділігі есептелініп, қарыз алушыға қажетті сома әрбір аяқталған жұмыстан кейін беріледі. Инвестициялық жобалар негізінде несие алу барысында кепіл мүлікті талап етілмейді. Инвестициялық құралдардың арасындағы жобалар арқылы несие алу экономиканың нағыз секторларын дамытуда болашақта негізгі құрал болатыны сөзсіз.^[

Жобалық несиелеу

Жобалық несиелеу – бұл халақаралық және отандық тәжірибеде қолданылатын несиелеудің жаңа нысаны болып табылады және оның дәстүрлі банктік несиелеудің мынандай артықшылықтарын атап айтуға болады:

• инвестициялаудың стратегиясын дайындау;

• инвестициялаудың белгілі-бір уақытша аясын белгілеу;

• инвестициялық приоритетті анықтау;

• баламалы нұсқаларды қарастыру;

• инвестицияның жүзеге асыру жоспарын дайындау;

• бір уақытта бірнеше көздер арқылы қаржыландыра алу.

Дұрыс қолданылған инвестициялық жоба жалпы ресурстар көздерін ұтымды пайдалану есебінен экономикадағы ресурс тапшылығын азайта алады. Алайда, жобалық әдістің өзіне тән кемшіліктері де бар. Ең алдымен, бұл болжаудағы, есептеулердегі мүмкін болатын қателер, сонымен қатар нарықтағы әр түрлі өзгерістер, инфляция құбылмалығы, заңдардың өзгеруі сияқты түрлі факторлар әсері жобалық әдістің тартымдылығына тежеу болады.

Сонымен қатар, қарыз алушыға тән жобалық несиелеудің мынандай жағымсыз жақтары көрініс береді:

• тәуекелдің жоғарлығына байланысты несие бойынша пайыздың өсуі және комиссиондық ақының қымбатқа түсуі (жобаны бағала-ғаны үшін, жобалық бақылау жүргізгені үшін алнатын ақы);

• жобалық несиелеу алдындағы шығындар (техникалық-экономикалық негіздеме дайындау, пайдалы қазбаларды табу жұмыстары, қоршаған ортаға жобаның тигізетн зияндары, терең маркетингтік зерттеулер, т.б.);

• несие алуға деген өтініш пен оны несиелеу туралы шешім қабылдау кезеңдерініңұзақтығы;

• қарыз алушының қызметіне банк тарапынан жүргізілетін

• бақылаудың қаталдығы (қаржылық, өндірістік, коммерциялық);

• кейбір жағдайдағы қарыз алушының өз тәуелсіздігін жоғалтып алу қаупі.

Соңғы уақыттарда республикамыздағы екінші деңгейдегі банктер экономика секторларын несиелеу барысында ұзақ мерзімді жобалармен тығыз жұмыс жасауда. Жобалар бойынша экономика секторларын несиелеуде бұл қазіргі несиелеу механизмінің өзіндік ерекшеліктерін сипаттайды.

Жоба – бұл белгілі-бір бастапқы мәліметтері бар және нәтиженің болуын талап ететін және оны шешу тәсілдеріне негізделетін міндеттерді білдіреді. Жобалардың келесідей түрлері болады: тұрғын үй немесе құрылър !оаъдкуісін салу, инвестициялау портфелін қалыптастыру, ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағдарламаларын, кәсәпорынды қайта құру, жаңа техника және технологиялар жасау, кинифильмдер шығару, аймақты дамыту және т.б.