Әдебиеттер

Қазақ тілінде

негізгі:

1. Сағындықова Б.А., Анарбаева Р.М. Дәрілердің дәріханалық технологиясы. - Шымкент, 2008. - 436 б.

Орыс тілінде

2. Технология лекарственных форм. /Под ред. Т.С.Кондратьевой. – М.,Медицина, 1991 г.- 1-й том. – 496 с.

3. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм. – (Под ред. Кондратьевой Т.С.). – М., 1986.– 287 с.

қосымша:

4. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Фармакопея. – Басылым 1. – Алматы, 2008. – Баспа үй: Жібек Жолы. – 592 б.

5. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Фармакопея. – Басылым 2. – Алматы, 2009. – Баспа үй: Жібек Жолы. – 792 б.

6. ГФ СССР Х издания М., Медицина, 1968.– 1080 с.

7. ГФ СССР Х1 издания М., Медицина, 1987. – Том 1. – 336 с.

8. ГФ СССР Х1 издания М., Медицина, 1989. – Том 2. – 400 с.

9. Машковский М.Д. - Лекарственные средства. - М.: Медицина, 2008. – Изд. 15-е.

10. Милованова Л.Н., Тарусова Н.М., Бабошина Е.В. Технология изготовления лекарственных форм. Ростов-на-Дону: «Феникс».– 2002.– 448 с.

Қорытынды бақылау (сұрақтар)

1. Пластырлер. Қышалар. Сипаттамасы. Жіктелуі.

2. Тері желімдері (сұйық пластырлер).

№ 21 ТАҚЫРЫП: КӨЗГЕ АРНАЛҒАН ДӘРІЛІК ҚАЛЫТАР. ЖАҒАР МАЙЛАР. ӨНДІРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. САПАСЫН БАҒАЛАУ.

Мақсаты: көзге арналған дәрілік түрлер. жағар майлар. өндіру ерекшеліктері. сапасын бағалау. көзге арналған дәрілік түрлерді тұрақтандыру принциптерін үйрету.

Оқыту міндеттері Көзге арналған дәрілік түрлер. Жағар майлар. Өндіру ерекшеліктері. Сапасын бағалау. Көзге арналған дәрілік түрлерді тұрақтандыру принциптерін талқылауға машықтану

Өткізу формасы: семинар

Оқыту және сабақ беру әдістері: «Дальтон- час» әдісі бойынша теориялық сұрақтарды талқылау.

Тақырып бойынша тапсырмалар: тақырыптың негізгі сұрақтарымен жұмыс істеу

Тапсырма №1. Бір компонентті /мырыш сульфаты, сульфацил-натрий, левомицетин, гидрокортизон т.б.\ әсер етуші заттар кіретін дайын дәрілік қалыптар дайындаудың өндірістік технологиялық сызбасын құрастыру.

Тапсырма №2. Көз ауыруларын емдеуге арналған түрлі дәрілік қалыптрдың сапалы дайындалуын қамтамасыз ететін аппараттар мен қондырғылар тізбесін жасау және оларды сипаттау.

Тапсырма №3. Көз пленкасы құрамына дикаин қосылған өндірісінің технологиялық сызбасын бейнелеу.

Тарату материалы Дәрілік заттардың еруімен көз тамшыларын дайындау.

Мысал ретінде пилокарпин гидрохлорид дайындауды қарастырайық.

Алыңыз: Пилокарпин гидрохлорид ерітіндісін 1% 10 мл.

Беріңіз.Белгілеңіз.Оң көзге күніне 3 рет 2 тамшыдан.

Жазбада дәрігердің буферлі еріткіштер, консерванттар, пролонгаторлар қолдануы туралы айтылмаған. Пилокарпин гидрохлоридінің натрий хлориді бойынша изотоникалық эквиваленті 0,22-ге тең. Еріткішті изотондау үшін натрий хлориді ұнтағын 0,09-(0,1х0,22)=0,077 г қосу керек

Құжат

Пилокарпин гидрохлорид 0,1

Натрий хлориді 0,07

Инъекцияға арналған су 10 мл

Жалпы көлемі 10 мл.

Асептикалық жағдайда стерильді тұғырықта 0,1 пилокарпин гидрохлоридін және 0,07 натрий хлоридін 5 мл дейін инъекцияға арналған суда ерітеді. Ерітіндіні алдын ала жуылған стерильді сүзгіш қағаз не мақта анжасын (не тесіктерінің өлшемі 10-16 мкм стерильді шыны сүзгі) қолданып бәйтарап шыны стерильді сауытқа, және осы сауытқа қалған инъекцияға арналған суды сүзеді.. Флаконды стерильденген резиналы тығынмен жабады, жарық көзінде, ақ және қара фонда, ерітіндіні жай көзбен қарайды. Ерітіндіде механикалық қоспалар болса қайтадан сүзеді. Сауытты металды қақпақпен жабады. Тығынның тығыздық сапасын сауытты төңкеріп (перевертывание) тексереді – бұл кезде ерітінді ағып кетпеу керек, сауыт мойнын пергаментті қағазбен орайды. Қағазға ерітінді атын, ерітіндінің концентрациясын, тұтынушы ақпаратын, күнін жазады. Таблицадағы шамаларға сәйкес дәрілік заттарды булы стерилизаторда 100⁰С 30 мин не 121⁰ С 8 мин стерильдейді. Стерилизациядан кейін ерітіндіні механикалық қоспалардан қайталап тексереді.”Көз тамшылары” түстілігі, сауыт тығыздығының сапасы және түсі қызылт жапсырмамен безендіреді, оған қолдану тәсілін, шығарылған күнін жазады. Сауытқа“Абайлап қолданыңыз” деген ескерту жазылады. Сигнатура жазады.

Концентрленген ерітіндіден жасалған көз тамшылары.

Кейбір көз тамшыларына дәрілік заттарды аз концентрацияда жібереді: 0,25% цинк сульфаты, 0,02 % рибофлавин , 0,2% аскорбин қышқылы ерітінділері

және т.б. Жазбада дәрілік зат аз мөлшерде келтірілген ерітінділерді дайындағанда ол ингредиенттерді дәл өлшеуде қиындықтар туады.

Бұл жағдайда алдын-ала дайындалған стерильді концентрлі дәрілік заттардың ерітіндісін қолданған жөн.(бір компонентті және комбинирленген)

Мысал:

Алыңыз: Рибофлавин ерітіндісін 0,02 % 10 мл

Аскорбин қышқылы 0,02

Араластырыныз.Беріңіз.Белгілеңіз. Күніне 2 көзге 2 тамшыдан 3 рет.

Берілген дәрілік зат мөлшері өте аз (0,002 және 0,02), ерітіндінің осмостық қысымына әсер етпейді, сондықтан ерітіндіні 0,9% натрий хлорид ерітіндісінде дайындаған дұрыс. Қосымшада көрсетілген мағлуматтарға сай, берілген концентрлі ерітінді аскорбин қышқылы 1: 10, рибофлавин 1: 5000, және натрий хлориді 1:10

Құжат

Аскорбин қышқылының ерітіндісі 1:10 0,2 мл

Рибофлавин ерітіндісі 1: 5000 5 мл

Натрий хлорид ерітіндісі 1:10 0,9 мл

Инъекцияға арналған су 3,9 мл

Жалпы көлемі 10 мл

Асептикалық жағдайда стерильді бейтарап шыны флаконға стерильді пипеткамен 3,9 мл стерильді инъекцияға арналған су, (0,2 мл 94 тамшы) аскорбин қышқылың ерітіндісі 1:10, 5 мл рибофлавин ерітіндісі 1: 5000 және 0,9 мл натрий хлорид ерітіндісі 1:10 өлшеп алады. Ерітіндісі бар флаконды стерильді резинке тығынмен тығындаймыз. Ерітіндіні механикалық бөлмектерге тексереді (керекті жағдайда сүзеді). Флаконды металл қақпақшамен қауасарып орамдайды және тығынның сапасын тексереді. Алдында көрсетілгендій ерітілдісі бар флаконды безендіреді.

Алыңыз: Рибофлавин ерітіндісі 0,02 10 мл

Аскорбин қышқылы 0,005

Бор қышқылы 0,2

Араластырыныз.Берініз.Белгіленіз.Күніне 2 рет 2 тамшыдан 2 көзге де.

Комбинирленген ерітінді, 0,02 рибофлавин ерітіндісілде дайындалған: глюкоза 20% (1:5), калий иодиді 10% (1:10), аскорбин қышқылы 10% (1:10), бор қышқылы 4% ( 1:25), натрий хлориді 10% (1:10). Натрий хлорид бойынша аскорбин қышқылың изотоникалық эквиваленті 0,18 тең, бор қышқылы үшін – 0,53. Соған байланысты: 0,05*0,18=0,01; 0.2*0.53=0.1067 110 мл ерітіндідегі натрий хлоридінің соммасы 0,116 т.е.=0,12 тең.

Ерітінді гипертоникалық болады, себебі 0,12>0,9. Конбинирленген ерітінді берілген есеп бойынша жасалады, өйткені бір компонентті ерітінді қолданғанда алу керек: рибофлавин ерітіндісі 0,02% 10 мл, аскорбин қышқылың ерітіндісі 1:10 0,5 мл(0,05*10), бор қышқылыңның ерітіндісі 1:25 5 мл (0,2*25). Жалпы көлемі 15,5.

Бұндай жағдайда, ерітінді көлемі және дәрілік зат концентрациясы жазбаға сәйкес болмайды, олай болмау керек. Сол себептен көз тамшыларын 0,05 аскорбин қышқылында және 0,2 бор қышқылында 10 мл 0,02 % риюофлавин ерітіндісінде немесе комбинирленген ерітіндіде дайындалады немесе ерітіледі.

10 мл 0,02% рибофлавин ер-н н/е комбинирленген ер-н қолданылысымен басқасы.

Құжаты

10% аскорбин қыш-ң ер-сіне 0,02 % рибофлавин ер-н 5 мл 4% бор қыщқылың ер-не 0,02% рибофлавин ер-не 5 мл 0,02% рибофлавин ер-сі 4,5 мл.

Жалпы көлем 10 мл.

Асептикалық жағд-да бей

Алыңыз: Цинк сульфаты 0,025

Бор қышқылы 0,2

Нилагин 0,01

Метилцеллюлоза ерітіндісі 1% 10 мл

Араластыр.Номер 2 дозасы мен беріңіз.

Белгіле.2 тамшыдан сол кезге түнге қарай.

Құжат (2 флаконға) Цинк сульфат 0,05

Метилцеллюлоза 0,2 Бор қышқылы 0,4

Инъекцияға арналған су 10 мл Нипагин 0,02

Жалпы көлемі 20 мл. Инъекцияға арналған су 10 мл

Метилцеллюлоза ерітін дайындау.

Асептакалық жағдайда 0,2 метилцеллюлозаны 5 мл инъекцияға арналған су құямыз, 80-90 t-ға дейін қыздырамыз және ісінуіне дейін қалддырамыз. 2 сағаттан кейін қалған суды құямыз, әбден араластырып және тоңазытқышқа 10-12 сағат метилцеллюлоза ер-сі ерігенше қалдырамыз. Содан кейін ерітіні #2 шыны фильтрмен вакуум астында фильтрлейді, ер-ні механикалық қоспаларға тексеру.

Еріт-ң басқа компоненттерін дайын.

Бөлек шамамен 3 мл ыстық су инъекцияға арн. асептикалық жағдайда ерітіп 0,02 нипагин жақсылап шайқау, содан кейін жылы ер-де 0,4 бор қышқылы және 0,05 цинк сульфатын ерітеді. Ерітінді ерігеннен кейін көлемі 10 мл жеткенше су қуямыз, фильтрлейміз, механикалық қоспалардың жоқтығын тексереміз. Екі ерітінді қосамыз, әбден араластырамыз. Алынған ерітіндіні бейтарап шыным. стерильді флакондарға 10 мл құямыз, оларды резинкалы орамдайды қаусарып металл қақпақшамен.

Ерітіндісімен флакондарды 100 с-та 15 мин босты стерильдейді н-е 119-121 с-да 5 мин бойы. Флакондардф безендіреді, алдында айымғандай.

Көз дайындау

Алыңыз: 100 мл 2%-к натрий тетраборат ерітіндісін.

Беріңіз.Белгілеңіз.

Натрий тетраборатының натрий хлориді бойынша изотоникалық эквиваленті 0,34. 2,0*0,34-0,68 осыдан,2 % натрий тетраборат ерітіндісі 0,68 % натрий хлоридіне сәйкес келеді, яғни шамамен изотоникалық.

Құжат.

Натрия тетраборат 2,0

Инъекцияға арналған су 100 мл.

Жалпы көлемі 100 мл

Асептикалық жағдайда стерильді тұғырықта 2,0 натрий тетраборатын 100 мл инъекцияға арналған суда ерітеді. Ерітіндіні нейтралды шынының стерильді флаконына фильтрлейді. Флаконда ертіндісімен стерильді резеңкені қақпақпен тығындап, ерітіндіні механикалық қоспаларға тексереді. Керек болса ерітіндіні фильтрлейді. Флаконның тығындалу сапасын тексереді. Флаконды пергамент қағазымен орап, орамға ( атыл) ер-н атын және концентрациясын , өз фамилиясын жазады.”Дәрілік заттардың стерилизация кестесі” бойынша тетраборат натрийдің ерітіндісін 121- с-да 8 мин бойы стерильдейді. Стерилизациядан кейін ерітіндіні механикалық қоспаға қайта тексереді. Түсін, тығындалу сапасын тексеріп, безендіреді.

Балаларға және қарттарға арналған дәрілік қолыптары.

Балаларға арналған дәрілік қалыптармен бай-ты қиыншылықтарда шешудің жөны 2 фактордың ескере отырып: бала организінің психоматикалық ерекшеліктерін және дәрілер жайны биофармацевтикалық түсініктерді, оны күрдейі химиялық жүйе рет қабылдап, қайсысында терапевтік эффективтілік барлық компонеттерге байланысты.

Қазыргі таңда барлық балалар дәрілерін агрегаттық. Жағдайына байланысты сүйық, қатты, жұмсақ және бүтәрізді деп бөлуге болады. Балалар дәрігерін енгізудің әдістері пероральді және инъекционды.

Балаларға дәрілерді ауыз арқылы енгізуді белгілеу ең кең таралған түрі.

Дәрілерді инъкция түрінде енгізу балалар тәжірибесінде кең қолданыс тапты, бірақ оның кейбір кезде қиындық туғызатының естеп шығармау керек (некроз, ауыз аллергиялық реакциялар және т.б.) Сонымен қатар бала үшін ауру- жүйке- психикалық травма.

Соңғы кездері дәрілерді ректальді және ингаляционды енгізу кең қолданыс тапты.

Дәрілердің дәмін жақсартқанда барлық фармацевтикалық әсерлері сақталуы керек. Дәрілерлің дәмін түзету бірнеше бағыт бойынша жүруі мүмкін: