7. Грунттың иілімділігі

Грунттың иілімділік сыртқы күштер әсерімен көлемін өзгертусіз және бұзылусыз өзінің формасын өзгертетін грунттың қасиетін сипаттайды. Иілімділік байланған және байланбаған грунттарда болады. Иілімділік белгілі бір дымқылдылық болған жағдайда пайда болады. Бұл дымқылдылықтың жоғарғы шекі болып ағымдылық шекара, ал төменгі шегі болып домалату шекарасы болып табылады. Иілімділік иілімділік сандарымен анықталады, ал бұл келесі формула бойынша анықталады:

***********

Wт–грунттың ағымдылық шекарасы, бұл стандартты теңгерілген 76 гр. салмақты конус осы грунттқа 5 сек 10 мм-ге түсу дымқылдылығы.

Wр- домалату шекарасы, бұл дегеніміз осы грунттан дайындалған жгуттың 3 мм. диаметрде ұсақтала бастайтын грунттың дымқылдылығы.

Кесте – 4. Грунттың иілімділік сандарының бөлінулері

№ р.р.	Грунттардың түрлері	Иілімділіктер саны
1.	Құмдақ	1-ден 7-ге дейін
2.	Саз бен құмнан тұратын жыныс	7 ден 17-ге дейін
3.	Саз	17-ден 35-тен асады.

8. Грунттың жыбысқақтығы

Грунттың жабысқақтылығы машиналардың жұмыс органдарына және олардың жұмыс органдарына грунт жабысатын қабылеттіліктермен сипатталады. Жабысқақтық байланған және аз шамалы байланған грунттарда болады. Ол жабысу күшімен сипатталады, ал ол келесі формуламен анықталады:

***********

Рл – Н/м2, грунттың типінен тәуелді, жабысу күшінің үлесі

F – м2, жабысу аймағы

Кесте – 5. Груттың жабысу күшінің үлесінің мәні

№ р.р.	Грунттардың түрілері	Жабысу күшінің үлесінің мәні, Н/м2
1.	Саз	700-800
2.	Саз бен құмнан тұратын жыныс	400-600
3.	Құмдақ	100-300

9. Түрлілігі

Түрлілігі - бұл грунт бөлшектерінің үлкен төзімділікпен машиналардың жұмыс органдарына және олардың тозуларына әрекет ету қабілеттіліктермен сипатталады. Осының нәтижесінде жұмыс оргнадарының параметрлері және кесу шарттары да өзгереді. Түрлілік көбінесе құмды грунттарда болады, себебі олардың көптеген бөліктері үшкір жиекті.

10. Грунттардың ішкі үйкеліс коэфиценті (грунт пен грунттың үйкелісінің коэфиценті).

Грунттың ішкі үйкеліс коэфиценті грунттың қатты бөліктерінің орындарын ауыстыру шартындағы бір-бірімен үйкелісін сипаттайды. Грунттың ішкі үйкеліс коэфицентінің көмегімен машиналардың жұмыс органдарының толықтыру мүмкіндіктері анықталады. Грунттың ішкі үйкеліс коэфиценті грунттң типінен тәуелді.

Кесте – 6. Грунттың ішкі үйкеліс коэфиценттерінің мәні

№ р.р.	Грунттардың түрлері	μ1 ішкі үйкеліс коэфиценті
1.	Құм	0,53-0,6
2.	Құмдақ	0,65-0,8
2.	Саз бен құмнан тұратын жыныс	0,8-1,1
3.	Саз	0,95-1,2