[Gl] 12-тақырып. Кәсіпорынның инвестициялық ресурстары[:]

Инвестициялық ресурстардың түсінігі және классификациясы. Инвестициялық ресурстардың бағалау принциптерінің қалыптастырылуы. Инвестициялық жобалардың қаржыландыру түрлері: акционерлік қаржыландыру, мемлекеттік қаржыландыру, несиелеу. Инвестициялық қаржыландырудың халықаралық ерекшеліктері ұйымының қаржылық жобасы.

Бүкіл инвестициялық қаржыларды келесідей классификация болады:

• меншіктік қатынас

• меншік түрлері

• меншіктің түрлері.

Кәсіпорындардың экономикалық және қаржылық тұрақтылығын және әрі қарай өсуін анықтайтын шешуші факторлардың бірі – бұл оның инвестициялық белсенділігі. Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастарға көшкелі бері жүргізілген экономикалық бетбұрыстар халық шаруашылығының негізгі буыны болып саналатын кәсіпорындардың құқықтық, қаржылық - экономикалық және әлеуметтік жағдайын, олардың шаруашылық және азаматтық жүйелердегі дәрежесін айтарлықтай өзгерістерге ұшыраттты. Жеке меншікте аралас, акционерлік меншікте құрылған миллиондаған кәсіпорындар пайда болды және қазіргі таңда қызмет етуде, көбею үстінде, даму барысында. Осылардың барлығы кәсіпорындардың инвестициялық қызметін ұйымдастыру және басқару механизмінің өзгеруіне себеп болды. Кәсіпорындардың инвестициялық қызметі олардың экономикалық өсуінің, ішкі және сыртқы нарықтарда бәсекелестікке қабілетті болуының алғы шарттарының бірі болып табылатындығы сөзсіз.

Инвестициялық жобаларды қаржыландыру көздерінің құрылымы:

- мемлекеттік қаржы көздері бұл бюджетті және бюджеттен тыс қорлар, мемлекеттік қарыздар мен басқа ресурстар, мемлекеттік меншікті мүлікті де қоса алады;

- шаруашылық субъектілердің коммерциялық және бейкоммерциялық типті қаржы ресурстары, қоғамдық ұйымдар мен заңды тұлғалар бұл пайда, амортизациялық аударымдар, табиғи құбылыстарға байланысты жағымсыз жағдайлардағы сақтандыру ұйымымен төленетін мөлшерлер, сонымен қатар айналымдағы қаржылар, мысалға, акцияларды сату;

- шетел инвестициялық қаржылары ( шетел мемлекеттер, жеке кәсіпорындар, банктер және несиелік ұйымдар).

Акционерлік инвестициялау қаржыны акцияларға салып, одан әрі нақты жобадан қосымша инвестициялық ресурстарды алу. Ол инвесторға кәсіпорынның жарғы капиталында қатысуға мүмкіндік береді. Акционерлік қаржыландыру альтернативті несиелік қаржыландыру болып табылады.

түрлері

Қаржыландыру көздерінің ұйымдық құрылымы

Меншікті Айналымдағы

Кәсіпорын инвестицияларының ресурстық меншіктері: амортизациялық аударымдар. Амортизациялық қорлардың екершеліктері: ол ақша қаржыларының қорлары сияқты анықталмаған және кәсіпорында әрдайым ақша айналымында болады. Пайда тек өткізілген өнімнен, жұмыстан, қызметтен шаруашылық іс қимылдың нәтижесі, бірақ оның көлемі өткізілген өніммен бірге толқымалы болады, ал оның жұмсалуын меншіккер қадағалайды. Салымдар, меншікті акциялардың сатылуы, қосымша эмиссияланған акциялар. Инвестициялық кәсіпорынның инвестициялық ресурстарының резиденттері, осыған қоса инвестициялық қорлардағы пайлары жатады. Кәсіпорында сақтандырылған инвестициялық ресурстардың резиденттері. Банктік, коммерциялық кредиттік, бюджеттік, және мақсатты кредиттер. Шетел инвестицияларының инвестициялық ресурстары, өзіне коммерциялық банктерді, халықаралық қаржы институттарын, институционалдық инвесторлар мен кәсіпорындарды қосады.

Банкте ұзақ мерзімге несие алушылар заңды немесе жеке тұлғалар үшін несиені жылжитын немесе жылжымалы мүлігінің кепілдігіне беріледі, сонымен қатар мемлекеттік немесе корпоративтік бағалы қағаздар, ол несиелеудің шарты бойынша анықталады.

Өзге инвестиция көздерінің құрылымында лизингтік несиелердің ерекше орын алатынын айта кету керек. Негізгі құралдарға салынған инвестициялардың құрамында лизингтік несиелердің үлесі дамыған елдерде 20-30% құрайды, дамушы елдерде 10-20% дейінгі шамамен сипатталады. Қазақстанда аталған көрсеткіш 2006 жылы небәрі 1% құраса, 2008 жылы 2% жеткен. Көршіміз Ресейде бұл көрсеткіш 5% құрайды. Бұл, әрине, отандың тауар өндірушілердің негізгі қорларын жандандыру мәселесіне қажетті көмек бере алмайтындығының куәсі.

Лизинг жабдықты, машиналарды, өндірістік мақсаттағы ғимараттарды ұзақ мерзімге жалға алу. Лизинг өнеркәсіптік компаниялардың жай сатып алу кезінде сөзсіз жұмсалатын ақшалай қаражаттың едәуір мөлшердегі бір жолғы шығын жұмсамай ақ қажетті жабдық алуына мүмкіндік береді. Лизинг банктің дәстүрлі несиелендіруіне балама болып табылады.

Ипотека

Несиелеудің осы түрі Қазақстанда әлі кең таралған жоқ. Қаралған әр нысандардың өзінің ерекшеліктері бар. Сондықтан инвестициялаудың әдістерінің ең тиімдісін бағалау үшін тек альтернативті нұсқаларды салыстырумен бағалауға болады.

[kgl]