3. «Қарыз капиталы» бағасы.

Ертеде айтқандай, қарыз капиталын ұлғайтқанда есепке алынатыны салықты төлегеннен кейінгі шығындарды қатыстыру. Бұндай шығындарды бағалай маңызды. Бірақта, кейбір қиындықтар кездеседі.

Біріншіден, жоғарыда аталғандай капитал құнын (WACC) есептегенде қысқа мерзімді кредиттер мен займдарды ескеру керекпе, соны есепке алу қажет.

Екіншіден, ұзақ мерзімді қарызды өтеу және проценттерді есептеу схемасы алдын-ала анықталмауы мүмкін. Компаниялар бір мезгілде тіркелген және құбылмалы проценттік ставкаларды, қарапайым және айырбастау (конвертируемый) қарыздарые, қолдануы мүмкін. Бағалы барлық қағаздардың түрлерінің әлбетте бағалары әртүрлі болады.

Қаржы менеджерлерінің жоспарланған кезеңнің басында сол кезеңге тартылатын барлық қағаздардың түрлері мен сомаларын білуі, күмәнді. Нақтылы қолданылатын қағаздардың түрлеріне байланысты болады. Бірақта, қаржылық менеджер кезеңнің басында өз фирмасында қандай қарыз қаражаттары қолданылатынын біледі.

«Nacle Computer» (Н.К.)айналым қаражатына циклдық қажеттілік қамтамасыз етуге:

а) қысқа мерзімге ақша тарту үшін, әлбетте қысқа мерзімді коммерциялық вексельдерді сатады;

б) Ал, ұзақ мерзімді қарыз қаражатын тарту үшін, өтем мерзімі 30 жылдық облигацияларды шығарады. «Nacle Computer» менеджерлерімен капитал құнын (WACC) бағалау үшін (күрделі салымдар бюджетті жоспарлауға) қолданылатын облигациялық заемдар ескеріледі.

Айталық, NCC компаниясы қаржы менеджерлерінің болашақ жылы өз фирмасы үшін WACC көрсеткендерінің мағынасын есептеді. Олар қарыз қаражаттарының бағасын қалай анықтайды? Көптеген қаржы мененджерлері фирмасын инвестициялайтын банктің ағымдағы және болашақ парламенттік ставканы талқылаудан бастайды. Айталық, NCC компаниясымен жұмыс істейтін банкирлер, «NCC» конверттелмеген облигация номиналдық құны - 1000$, өтеу мерзімі – 30 жылға, алдын-ала өтеуге еркі жоқ, купондық ставкасы - 11% және жылына екі рет төлеуге мүмкіндігі бар облигацияның номиналдық бағасы - 10$. Соныменен, әрбір облигациядан түсетін табыс, пайда - 990$. Шекті салық салу савкасы NCC – 40% тең.

Бітірген ақпараттардың көмегімен аталған

1. Компания үшін қарыз облигацияның бағасын салық төлегенге дейін және орналастыру шығынын есепке ала отырып табамыз.

облигацияны сатудан түскен таза табыс=Σ(жарты жылдық төлем/(1+Kd/2)^t)+(номинал/(1+Kd/2)²ⁿ).

990$=Σ(55$/(1+Kd/2)^t)+(1000$/(1+Kd/2)⁶⁰).

Калькулятормен есептеп Kd/2=5,56 тең екендігін табамыз. Соныменен, орналастыру шығынын ескере отырып, бұл көздің бағасын анықтаймыз, яғни Kd=11,12%.

2. Есепке салықты енгіземіз. Ол келесі теңдестікті береді:

Қарыздың салықтан кейінгі бағасы=салыққа дейінгі*(1-Т)= Kd орналастыру шығынын есепкеғ алу*(1-Т)=11,12%*0,60=6,67%.

Қарыз капиталы бағасын бағалауды талқылауды аяқтамас бұрын, салықты реттеу сұрағын ерекше қарастыру қажет. Келтірілген мысалда шекті салық ставкасын 40% қолданылды. Сонымен бірге бұл ставка келесі 30 жылға өзгеріссіз қалады, - деп келістірілген. Бірақта бұл жағдайда

4. «Артықшылықты акциялар» көздерінің бағасы.

Көптеген фирмалар артықшылықты акцияларды өздерінің қаржыландыру жүйесінің құрамдас бөлігі ретінде қолданады. Бұл қаржыландыру көзінің белгілі ерекшелігі бар:

Біріншіден, артықшылықты акциялардың дивиденді, жай акциялар сияқты салық жеңілдігі обьектісіне жатпайды. Сондықтан, бұл көздің бағасын есептегенде ешқандай салықтық түзетімнің қажеттігі жоқ.

Екіншіден, әлбетте артықшылықты акцияларды сатып алу мерзімі белгіленбей шығарылған, соңғы жылдары оларды эмиссиялау, эмитенттің құқығына байланысты бағалы қағаздарды рыноктан қайтарып алуы туралы хабарлама берілетін болды, Сатуға байланысты акция келесі иелері оларды өтеуге міндетті, немесе өтеу қорын құруы қажет.

Үшіншіден, артықшылықты акцияларға дивидендті төлеу міндеті болмасада, әлбетте фирмалар оны қажет етеді, керісінше болған жағдайда:

олар дивидендті жай акциялардан төлей алмайды;

оларға қосымша қаражатты капиталдар рыногінан тарту өте күрделі қиын болады;

жекелеген жағдайда артықшылықты акциялардың иелері фирманы өзбақылауына алуға құқығы бар.

Аталған ерекшеліктерді ескере отырып, .... банктер NCC инвестициялық ... мерзімсіз артықшылықты акцияларды 10% табыстылығымен, шығара алады. Егер акцияның номиналы 100$ болса, оған жылдық дивиденд 10$ болуы керек. Одан басқа, банкирлердің бағалауы бойынша акцияларды орналастыруға кететін шығындар номиналдың 2,5% құрайды. Соныменен, фирма эмиссиялаған жағдайда әрбір сатылған акциядан таза 97,50$ алады, сондай-ақ жыл сайын дивиденд ретінде 10$ төлеуге өзіне міндеттеме алады.

Соныменен, «артықшылықты акциялардың» Кр бағасының көзін төмендегіне есептеуге болады:

Кр=Dp/Pn

мұндағы, Dp - артықшылықты акциялардың жылдық дивиденді;

Pn – фирманың алатын шығынсыз орналастырудың бағасы.

Жоғарыдағы формуланы қолдана отырып, біздің мысалдағы «артықшылықты акциялардан» NCC фирмасы бойынша, баға көзін аламыз.

Кр=Dp/Pn=10/97,50=0,1026%

Өзін-өзі тексеретін сұрақтар.

1. «артықшылықты акциялардың» источнігінің бағасын қалай есептеп шығаруға болады?

2. Бұл источниктің бағасын есептегенде салыққа өзгерту қажет пе?

5. Таратылмаған пайда көзінің бағасы.

Фирма меншікті капиталын екі әдіспен ұлғайта алады:

пайданың бір бөлігін қайтадан инвестициялау арқылы;

жай акцияларды жаңадан шығару арқылы.

Соныменен, «меншікті капитал» источнигінің бағасын талдағанда, NCC компаниясы үшін, сөз, екі әртүрлі оның компаненттері туралы айтылады. Алдыменен, таратылмаған пайданың бағасын қарастырайық.