153 Дробянкалар корольдігі — mychota

Ақуыздардың, полисахаридтардың және басқа да заттарының ұсақ молекулаларының. Полимердің тарамдауы дейін жай молекулалардың арқасында бактерия экзоферментов болып жатады. Мынадай көріністі жасуша сыртындағы қайнауды атайды. Нәрдің үлгісінің бактерияның келесі үлгілерін: - автотрофы - хемосинтетики айырады, фотосинтетики; - гетеротрофы - сапрофиттар, симбионты, жатыпішерлер. Автотрофы органикалық затты дербес синтезируют. Қайраттың бастауының үшін хемосинтетиков минеральды заттың тотықтандыруы қызмет етеді, ал үшін фотосинтетиктер - нұр. К хемосинтетикам қайратты при күкірттің немесе серово тотықтандыруында алармандар бактериялар апаратын

емую для некрупных молекул белков, полисахаридов и др. Расщепление полимеров до более простых молекул происходит за счет выделяемых бактерией экзоферментов. Такое явление называют внеклеточным пере- вариванием. По типу питания различают следующие типы бактерий: • автотрофы — хемосинтетики, фотосинтетики; • гетеротрофы — сапрофиты, симбионты, паразиты. Автотрофы синтезируют органическое вещество самостоятельно. Источником энергии для хемосинтетиков служит окисление минераль- ных веществ, а для фотосинтетиков — свет. К хемосинтетикам относят серобактерии, получающие энергию при окислении серы или серово-

4.2.Сурет

Бактерияның морфологиялық үлгілері: ал – кок таяқшалар: 1 – кок таяқшалар; 2 – стрептококтар (Көптеген көріністер жолдың сырттың дыха- инфекцияның ауруға шалдығуларын шақыртады); 3 - стафилококқтар (бөлек-бөлек штаммдар фурункулезді, жеңілдің талаурауын, азықтық ула- шақыртады); 4 - диплокоқтар (екі тор ара капсулаға сырқыра, айталық, пневмокок - пневмонияның қоздырғышының); б-бациллалар (палочковидные) : 1 - жеке таяқшалар (брюшно сүзектің қоздырғыштары); 2 - бациллалар мен эндоспорами (айталық, сіреспенің қоздырғыштары); 3 – таяқшалар, тордың (қоздырғыштар күйдіргі) тәрбиеле- қатарлары; арада - спириллалар (спиралевидные) - бір қылшамен (ша пішін торлардың спириллаларды спирохеттер сияқты, бірақ ажырымдар ауудың қиюының болады, айталық, мерездің қоздырғыштары) шиыршықты таяқша; грамм - вибриондар (қысқа таяқшалар, ылғи изо- түрінде үтірдің майыстыр-, айталық, обаның қоздырғыштары)

Морфологические типы бактерий: а — кокки: 1 — кокки; 2 — стреп- тококки (многие виды вызывают инфекционные заболевания верхних дыха- тельных путей); 3 — стафилококки (разные штаммы вызывают фурункулез, воспаление легких, пищевые отравления); 4 — диплококки (две клетки в од- ной капсуле, например, пневмококк — возбудитель пневмонии); б — бацил- лы (палочковидные): 1 — одиночные палочки (возбудители брюшного тифа); 2 — бациллы с эндоспорами (например, возбудители столбняка); 3 — палоч- ки, образующие цепочки клеток (возбудители сибирской язвы); в — спириллы (спиралевидные) — спиральная палочка с одним жгутиком (по форме клеток на спириллы похожи спирохеты, но есть различия по способу передвижения, например, возбудители сифилиса); г — вибрионы (короткие палочки, всегда изогнутые в виде запятой, например, возбудители холеры)

154

4 бөлім. ДРОБЯНКАЛАР КОРОЛЬДІГІ — MYCHOTA. Протисталар корольдігі — Protoctista

Темір бактериялары – екі валентті темірдің тотықтандыруында; ни- трифицирующие бактериялар - аммиактың немесе нитриттың тотықтандыруында. Фотосинтетиктер жасыл апарады және қара қошқыл күкірт бактериялар, ащы және күкірттер татымсыз су айдындарда. Фотосинтез бас олардың анаэробтық үлгіге аралайды, т.е. О2 қасқайт-, фотосистемы I задействованием, өзгелік от көк-жасыл балдырдың (цианобактериялердің) және өсімдіктердің. Гетеротрофы органикалық заттармен азықтанады, произведенны- ми сырттың бойларының. Сапрофиттар қажетті көміртекті жолымен дайын органикалық заттың ірітіп-шірітуінің мылқау организ- мов алады; жатыпішерлер тірі өсімдіктің затын, айуанаттарды және чело- ғасырларды пайдаланады. Өсімдік немесе айуан бойлармен, селбесуде ашты-тоқты бактериялар симбионтами (айталық, клубеньковые азот- бұршақтының тірке- бактериялары) атайды. Энергетикалық айырбас (катаболизм) бас гетеротрофты бактериялардың ара пішін аэробиялық демнің және сенделістің органикалық заттың тотықтандыруымен тоқулы. Ша демнің үлгісінің бактериялар болады

дорода; железобактерии — при окислении двухвалентного железа; ни- трифицирующие бактерии — при окислении аммиака или нитритов. К фотосинтетикам относят зеленые и пурпурные серобактерии, жи- вущие в соленых, пресных и серных водоемах. Фотосинтез у них про- ходит по анаэробному типу, т.е. без выделения О2, с задействованием фотосистемы I, в отличие от сине-зеленых водорослей (цианобактерий) и растений. Гетеротрофы питаются органическими веществами, произведенны другими организмами. Сапрофиты получают необходимый углерод путем разложения готового органического вещества мертвых организ- мов; паразиты используют вещество живых растений, животных и чело- века. Бактерии, живущие в симбиозе с растительными или животными организмами, называют симбионтами (например, клубеньковые азот- фиксирующие бактерии бобовых). Энергетический обмен (катаболизм) у гетеротрофных бактерий связан с окислением органических веществ в форме аэробного дыхания и брожения. По типу дыхания бактерии бывают анаэробами (столбнячная палочка) и аэробами (туберкулезная палочка).

Бактерияның көбеюі. Бактерияларға жыныссыз және жынысты көбею тән. Жыныссыз көбею. Белгілі бір өлшемге жеткен уақытта жасуша бөлінуге ұшырайды. Прокариот басым көпшілігі үшін бинарное екі бірдей еншілес тордың біліміне деген көлденең бөліну тән. Прокариот бөлінуі барлық топтамасына үш кезеңге бөлуге болады: 1) ДНК редупликациясы - хромосоманың ұлы- к, нешінші және оның репликациясының адағын баста- цитоплазматиялық мембрана ара кольце- прикрепления нүкте басталатын; 2) интез мембранадан ДНК байланысының облысында цитоплазматиялық мембранамен еншілес молекуланың айыруына (талапайға) ДНК және оғаш хромосоманың рәсімдеуге келтіреді; 3) туралы орталыққа қияннен деген баратын көлденең арақабырғаның түзілуі, арақабырға екі еншілес хромосоманы бөледі, әрбір цитоплазматиялық мембранаға (4.3 сурет) деген қазықтаулы. Тордың мынадай жай бөл- қолайлы шарттарда бас басы 15-20 мин басады,

Размножение бактерий Для бактерий характерно бесполое и половое размножение. Бесполое размножение. После достижения определенных (крити- ческих) размеров клетка подвергается делению. Для подавляющего большинства прокариот характерно равновеликое бинарное поперечное деление, приводящее к образованию двух одинаковых дочерних клеток. Весь цикл деления прокариот можно разделить на три стадии: 1) р едупликацию ДНК — начинается в точке прикрепления кольце- вой хромосомы к цитоплазматической мембране, которая опреде- ляет начало и конец ее репликации; 2) с интез мембраны в области контакта ДНК с цитоплазматической мембраной — приводит к разделению (растаскиванию) дочерних молекул ДНК и оформлению обособленных хромосом; 3) о бразование поперечной перегородки, идущей от периферии к центру, — перегородка разделяет две дочерние хромосомы, каж- дая из которых прикреплена к цитоплазматической мембране (рис. 4.3). Такое простое деление клетки в благоприятных условиях наступает каждые 15–20 мин, что обеспечивает большую интенсивность размно