82. Халықтың сел кезіндегі іс-əрекеті.

Сел — тау өзені мен құрғақ сай арналарында пайда болатын минералды бөлшектер, тастар және тау жыныстарының сынықтары (тасқын көлемі 10—15-тен 75%-ға дейін) шоғырланған су тасқыны. Естеріңізден шығармаңыз, сел тасқынынан аулақ жүргенде ғана, одан сақтануға болады. Алдын-ала көшетін болсаңыз, үйіңізден шығардың алдында электр қуат, газ бен су құбырын ажыратып, есік, терезе және ауа тазартқыш тесіктерді тығыздап жапқан абзал. Сел қауіпті аудандарда селге қарсы бөгеттер мен тоғандар орналастырылады, айналма арықтар құрылады, тау көлдерінің деңгейі азайтылады, ағаштарды отырғызу арқылы тау баурайында жер нығайтылады, бақылау жүргізіледі, хабарландыру жүйесі ұйымдастырылады және көшіру жоспарланады. Жақындап келе жатқан сел тасқынының шуын естісеңіз, тез арада алқап түбінен кемінде 50-100 м.-ден кем емес жоғары қарай көтерілу қажет. Бұл жағдайда «дүркіріген тасқыннан алыс қашықтықта өмірге қауіп төндіретін салмағы ауыр тастар атқылауы мүмкін екендігін естен шығармаған жөн».

83. Халықтың химиялық қауіпті заттардың сырт ортаға шығуына байланысты

хабарлаған кездегі іс-əрекеті.

Қазіргі заманда техносфераның қоршаған ортаға деген қаупі көптеген химиялық заттардың өрттік және жарылғыш түрлерінің өндірісі мен техналогиялары дамуымен сипатталады. Экономика обьектілерінде химилық қауіпті заттар(ХҚЗ) қорлары болады. Бұл заттардың сыртқы ортаға шыққандағы әкелетін зардаптарын еске ала отырып авриялық қатты әсер ететін улы заттар(АҚӘУЗ) деген түсінік қолданылады.

АҚӘУЗ – халық шаруашылығында кеңінін қолданылатын, зақымдағыш мөлшері сыртқы ортаға шыққан кезде олардың адамға тікелей немесе жанама әсері, ауру туғызатын не өлімге әкелетін мүмкіндігі бар заттар.

АҚӘУЗ шығаратан, сақтайтын немесе пайдаланатын шаруашылық обьектілерін химиялық қауіпті обьектілер(ХҚО) деп аталады.

АҚӘУЗ шығудың негізгі көздері.

• Қара және түрлі түсті металлургия, мұнай өнеркәсіптері;

• Целилоза - қағаз өнеркәсібі;

• Машина жасау және қорғаныс өнеркәсібі;

• Коммуналды шаруашылық;

• Медицина өнеркәсібі;

• Ауыл шаруашылығы;

• Тамақ өнеркәсібі;

• Теміржол станциялары;

• Химиялық қарулар ретінде неме басқа жағдайларда қолданылатын (дезинфекция, дезинсекция, дератизация) улы заттар;

• Құбырлар;

Аталған обьектілердің барлығы қауіпті болып саналады және оларда

авариялар жиі болып турады.

Химиялық авария – химиялық қауіпті обьектілерде апат болуынан

қатты әсер ететін улағыш заттардың сыртқы ортаға шығуы, нәтижесінде

адамдардың ауыл шаруашылық жануарлары мен өсімдіктерінің өлуі мен

зақымдануына әкеліп соғуы.

Химиялық авария болуының негізгі себептері:

• Улы заттарды сақтау және тасмалдауда техника қауіпсіздігінің сақталмауы;

• Құбырлардың, улы заттарды сақтайтын ыдыстардың, огрегаттардың істен шығуы;

• Нормадан тыс сақтау;

• ХҚО-де терроризмнің өсуі;

• ХҚО-де техника жуйелерінің тозуы;

• ХҚО-де орналастыру ережелері мен қабылданған нормалар бұзылуы;