51.Әлеуметтік зерттеудің бақылау мен тәсілдері

Әлеуметтік зерттеу – бұл әлеуметтік процестер мен құбылыстарды жүйелі түрде зерделеу. Оның негізгі сипаттары: зерттеу пәнін жан-жақты мәндік талдау, зерттеліп отырған құбылыс немесе процесс жөнінде эмпирикалық тәсілмен мәлімет алу, әлеуметтік шындықтың жекеленген көріністері туралы мәліметтерді статистикалық өңдеуден өткізу және т.б. Бұл әлеуметтік шындықты статистикалық өңдеу әдісінің көмегімен зерттеудің теориялық және эмпирикалық әдістерінің жүйесі болып табылады.

Бақылау әдісі деп – зерттеу барысында бақылаушының болып жатқан оқиғаларды ағымдық процесіне қарай тікелей тіркеп отыру әдісін айтамыз. Бақылау арнайы жоспар бойынша жүргізіледі. Жоспарда бақылаудың мақсаты мен міндеттері, объектісі (сабақ, саяхат, лабораториядағы, шеберханадағы, оқу-тәжірибе учаскесіндегі оқушылардың жұмыстары), жүргізу әдісі мен жолдары дұрыс көрсетілуі тиіс.

Әлеуметтік зерттеулердің әдістері(тәсілдері). Бақылау. Әлеуметтік зерттеулердің әдістері: Сауалнама әдісі,бақылау әдісі,сандық және сапалық.Сауалнама әдісі -сауалнаманың көмегімен ол адамдардың бүгінгі қылықтары туралы кең көлемде мағлұмат ала алады, сонымен қатар олардың өткен уақыттағы тыныс – тіршілігімен бірге болашақ жоспары, ниеттері жөнінде ақпарат алады.Сауалнама әсіресе индивидтердің субьективті жай-күиі жөнінде мәлімет алу қажет болғанда таптырмайтын ереше құнды әдіс болып есептеледі. Бұл әдіске анкета,интервью,телефондық сауалнама,интернеттік және пошта сауалнама,кабинеттік сауалнама кіреді. Бақылау әдісі- бақылау жүргізу арқылы жүзеге асырылады ашық түрде және құпия түрде жүргізіледі. Сандық әдістер деп жабық типті құрылымдық сұрақтарды пайдалану арқылы әр түрлі пікір сұрау жүргізуді айтады.

Сапалық әдіс ақпаратты сапалы сипаттау және оны стандартты емес түрде жинау арқылы жүргізіледі. Бұл әдіс бақылау, тереңдетілген сұхбат, фокус-топтар, бейнежурналдар және әңгімелер қолдануға негізделген.

52.Әлеуметтік зерттеудің түрлері

Зерттелетін затты, пәнді талдауда, қойылатын мақсатына, оның тереңдігі, көлемі мен күрделілігінің сипатына сай әлеуметтанулық зерттеулер үш түрге бөлінеді: 1.Барлаушы. 2.Баяндаушы (суреттеуші). 3.Талдаушы (сараптаушы).

1.Барлаушы зерттелер олардың қарапайым түріне жатады. Мұндағы қойылатын, әрі шешілетін мақсаттармағынасы жағынан шектеулі келеді. Сондықтан зерттелетін жиынтық өзі де аз ғана көлемде, бағдарламасы қарапайым, қолданылатын құралдарының көлемі де шағын болады. Барлауша зерттеу арқылы терең және көлемді баяндаушы және талдаушы зерттеулерге дайындық жасалынады.

2. Баяндаушы (суреттеуші) зерттеудің күрделілігі біршама аса түседі. Мақсаттары мен мүдделері бойынша бұл зерттеу тәжірибелі деректерді жинау арқылы оқылатын құбылыс, оның құрылымдық бөлшектері туралы біртұтас түсінік қалыптастыруды көздейді. Зерттеуге арналған аспап барлау арқылы жетілдірілген және толықтырылған түрде қолданылады. Бағдарламасы соған лайықты, көлемі толықтау келеді. Зерттеу объектісі салыстырмалы түрде үлкен әр тектілікпен сипатталатын қауымдастықтар болады.

3.Талдаушы зерттеу әр түрлі әлеуметтік құбылыстардың құрылымдық бөлшектерін баяндаумен шектелмейді. Зерттеудің ең терең сараптаушы түрі ретінде құбылыстар мен үдерістердің түпкі себептерін анықтауды көздейді. Егер баяндаушы зерттеудің барысында оқылатын құбылыстардың сипаттамаларының арасындағы байланыстарды тауып көрсетсе, талдаушы зерттеуінде олардың, яғни ашылған байланыстардың себептілігінің сипатын анықтайды.