46 Sorag. Türkmenkistanyň prezidenti g. Berdimuhamedowyň “döwlet gyşy” atly romanynyň terbiýeçilik ähmiýeti

Türkmenistanyň Prezidentiniň “Döwlet guşy” atly täze neşiri Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 22 ýyllygynyň baýramynyň öň ýany Yaşulular maslahatynda türkmen halkyna gowuşdy. “Döwlet guşy” romany Türkmen döwletiniň Baştutanynyň kakasy Mälikguly Berdimuhamedowyň durmuş ýoly hakynda gürrüň berýär, onuň çagalyk ýyllary ýowuz 1941-1945-nji ýyllarda geçdi. Kitabyň esasyny durmuşdaky anyk wakalar we olar hakyndaky oýlanmalar düzýär. Döwlet Baştutanynyň aýtmagyna görä, möhüm meseleler boýunça çözgütleri kabul etmekde oňa hemişe kakasy Mälikguly Berdimuhamedow kömek edýär, onuň bilen hormatly Prezidentimiz hoşniýetli halypa hökmünde hemişe geňeşýär. Romanda ýazylyp beýan edilen durmuş ýoly türkmen Lideriniň kakasynyň çagalygynyň bir ýarym ýylyny gurşap alýar, şonda ýaş Mälikguly Berdimuhamet Annaýew urşa gidenden soň maşgalanyň garamatyny iner ýüküni gerdenine alýar we bu ýüki şirin janyna döz gelip, goluny gowşurman zähmet çekdi, oba adamlarynakömekberdi.Adamyň başyna düşen çylşyrymlyklar ony gahrymana öwürýär.Romanda Watanymyza we halkymyza hyzmat etmegiň mukaddes işine wepaly, ahlak taýdan birkemsiz we asylly adamynyň aýdyň ýokary keşbidigini nygtadylar. Mälikguly Berdimuhamedowyň durmuş ýoly türkmenistanlylaryň ýaş nesli üçin gaýduwsyz watançylygyň, adaty bolmadyk zähmetsöýerligiň, mertligiň we edermenligiň nusgasy bolup hyzmat edýär, olaryň öňünde Watanymyzyň gülläp ösmeginiň, türkmen halkynyň abadançylygynyň we bagtynyň hatyrasyna milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan başy başlanan ägirt uly özgertmeler maksatnamalaryny durmuşa geçirmek wezipesi durýar.

47. Zähmet gatnaşyklarynyň hukuk kadalaşdyrylyşy

Zähmet hakyndaky kanunçylyk geçen asyryň 90-njy ýyllarynda 240 Türkmenistanda zähmet bazarynyň kemala getirilmeginiň we ösüşiniň binýadynda ýüze çykdy hem-de emele geldi. Raýatlaryň iş bilen üpjünçiliginiň we işe ýerleşmeginiň esasy hukuklary Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 33-nji maddasynda şeýle diýlip berkidilýär: „Raýatlaryň zähmet çekmäge, öz islegine görä hünär, kär we iş ýerini saýlap almaga, sagdyn hem howpsuz zähmet şertlerine hukugybardyr. Hakyna durup işleýän adamlaryň öz çeken zähmetiniň möçberine hem hiline laýyk gelýän hak almaga hukugy bardyr. Bu hakyň möçberi döwletiň bellän iň pes oňalga derejesinden az bolmaly däldir. 2009-njy ýylyň 1-nji iýulyndan Türkmenistanyň Zähmet hakyndaky Kodeksi güýje girizildi. Garalýan ulgamda Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň esasy ugurlary 1991-nji ýylyň 12-nji noýabrynda kabul edilen „Ilatyň iş bilen üpjünçiligi hakyndaky― Türkmenistanyň Kanunynda sanalyp geçilýär. Bu Kanuna soňra goşmaçalar we üýtgetmeler girizildi, şolara laýyklykda döwlet doly, netijeli we erkin seçip alan işine gönükdirilen raýatlaryň hukuklaryny durmuşa geçirmägä ýardam berýän syýasaty ýöredýär.

1997-nji ýylyň 1-nji iýulynda „Türkmenistanda zähmet biržalaryny döretmek barada Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda welaýat we Aşgabat şäher häkimlikleriniň ýanynda zähmet biržalary döredildi.

„Iş bilen üpjünçilik hakyndaky― Türkmenistanyň Kanunynyň 13-nji maddasy döwletde iş bilen üpjünçiligi kadalaşdyrmak maksady bilen şu aşakdakylary göz öňünde tutýar:

- öndüriji güýçleriň netijeli ýerleşdirilmegine, zähmet serişdeleriniň jebisligini we işçi güýjüň hünäriniň derejesini ýokarlandyrmaga, iş orunlarynyň ulgamyny saklamaga we ösdürmäge gönükdirilen maliýe-karz, maýa goýum we salgyt syýasatynyň çäreler ulgamyny;

- işçileriň zähmet hukuklaryny we bähbitlerini üpjün etmek esasynda iş bilen üpjünçiligi saklamaga we ýardam bermäge, olara kepillikleri bermäge, önümçilikde amatly şertleri döretmäge, ilatyň iş bilen üpjünçiligi we zähmeti hakyndaky kanunçylygy kämilleşdirmäge gönükdirilen hukuk kadalaşdyrylyşy;

- iş bilen üpjünçiligiň döwlet we sebit maksatnamalaryny işläp taýýarlamaga we durmuşa geçirmäge.