43.Хімічны комплекс: склад, асаблівасці сучаснага развіцця і размяшчэння вытворчасці гумавых і пластмасавых вырабаў.

Хімічны комплекс Беларусі, як і металурга-машынабудаўнічы, адносіцца да базавых і таксама вызначае яе спецыялізацыю ў міжнародным падзеле працы. У яго склад уваходзяць здабыча мінеральнай сыравіны для хімічнай прамысловасці і вытворчасці мінеральных угнаенняў, хімічная вытворчасць, вытворчасць гумавых і пластмасавых вырабаў, а таксама навукова-даследчыя і вопытна-канструктарскія арганізацыі з эксперыментальнай вытворчасцю.

Аб’ядноўвае гэтыя вытворчасці ў адзін комплекс блізкасць тэхналогій, тэхналагічная ўзаемазвязанасць, вытворчасць больш прагрэсіўных у параўнанні з традыцыйнымі канструкцыйных і іншых матэрыялаў, накіраванасць на эфектыўныя хімічныя спосабы комплекснага выкарыстання сыравіны і вытворчых адходаў. На долю хімічнага комплекса прыпадае 2% усіх юрыдычных асоб краіны, якія ствараюць звыш 7% яе ВУП. Ён вылучаецца таксама адносна вялікай удзельнай вагой у вартасці асноўных прамысловых сродкаў (20%), але характарызуецца пры гэтым не высокай доляй занятага насельніцтва (менш10%). На ўзроўні абласцей і г.Мінска ў структуры іх ВРП найбольш заўважнай доля хімічнага комплекса з’яўляецца ў Мінскай (17%) і Магілёўскай (13,5%) абласцях, найменш заўважнай – у Брэсцкай вобласці (звыш 2%) і Мінску (каля 3%).

Вытворчасць гумавых і пластмасавых вырабаў значна апярэджвае хімічную вытворчасць па колькасці юрыдычных асоб (у 2,5 раза), аднак істотна саступае ёй па выпуску тавараў (у 2,6 раза). Для іх выпуску, як ужо адзначалася, існуе трывалая база – вытворчасць сінтэтычнага каўчуку і пластмас у пярвічных формах. Найбуйнейшае прадпрыемства дадзенай вытворчасці – ААТ “Белшына” (шыны для аўтамабіляў, трактароў і сельгасмашын). Гуматэхнічныя вырабы для розных відаў эканамічнай дзейнасці выпускаюць таксама ў Барысаве, Магілёве, Крычаве, Капылі і інш.

Шырокай геаграфіяй характарызуецца вытворчасць пластмасавых вырабаў (налічвае звыш 300 прадпрыемстваў). Найбуйнейшыя з іх – ААТ “Палімір”, Барысаўскі завод пластмасавых вырабаў, Мінскія заводы “Тэрмапласт” і “Белпласт”, Магілёўскі завод па вытворчасці палімерных труб і інш.

44.Эканамічная і сацыяльная геаграфія Беларусі як вучэбная дысцыпліна. Сучасныя эканоміка-сацыяльна-геаграфічныя даследаванні ў Беларусі.

Эканамічная і сацыяльная геаграфія – гэта навука аб прасторавай арганізацыі грамадства.

Эканамічная і сацыяльная геаграфія ўяўляе сабой цэлую падсістэму геаграфічных навук, а сама ўваходзіць у сістэму як геаграфічных навук, так і сістэму грамадскіх навук. Яна можа лічыцца адначасова і геаграфічнай, і эканамічнай, і сацыяльнай навукай. Яе галоўнымі часткамі з’яўляюцца эканамічная геаграфія і сацыяльная геаграфія. Эканамічная геаграфія – гэта накірунак у эканамічнай і сацыяльнай геаграфіі, які вывучае прасторавыя працэсы і формы арганізацыі жыцця людзей і грамадскай вытворчасці найперш з пункту гледжання эфектыўнасці самой вытворчасці, прадукцыйнасці працы. Сацыяльная геаграфія – гэта накірунак у эканамічнай і сацыяльнай геаграфіі, які вывучае прасторавыя працэсы і формы арганізацыі жыцця людзей і грамадскай вытворчасці з пункту гледжання чалавека – умоў яго працы, быту, адпачынку, узнаўлення. У кожнай з іх свой аб’ект і кожная з іх даследуе заканамернасці іх функцыянавання ў прасторы. У якасці гэтай прасторы можа быць свет увогуле (глабальны ўзровень), некалькі краін (міжнацыянальны ўзровень), асобная краіна (нацыянальны ўзровень), рэгіён краіны (рэгіянальны ўзровень), дробная адзінка (лакальны ўзровень).

Структура сацыяльна-эканамічнай геаграфіі – гэта таксама і больш дробныя часткі, не толькі накірункі. Яна складаецца з сацыяльнай, эканамічнай, палітычнай, медыцынскай, гістарычнай, рэкрэацыйнай, ваеннай геаграфіі, геаграфіі насельніцтва, этнагеаграфіі, геадэмаграфіі, геаграфіі рэсурсаў.

Крыніцы інфармацыі ў эканамічнай і сацыяльнай геаграфіі – самыя разнастайныя. Найперш гэта шматлікія статыстычныя зборнікі, розная справаздачнасць і першасныя матэрыялы, атрыманыя шляхам непасрэднага назірання (сацыялагічныя апытанні, палявыя матэрыялы і інш.), рэсурсы Інтэрнэту і г.д.

Першыя звесткі па эканамічнай геаграфіі тычыліся асобных гарадоў Беларусі (Віцебску, Полацку). Характарыстыка беларускіх губерняў сустракаецца ў ваенна-статыстычным аглядзе Расійскай імперыі за 1848-52 гг. У 1861-64 і 1883-86 гг. выдадзены працы па асобных губернях і гарадах.

Эканоміка-геаграфічныя звесткі збіраў Паўночна-Заходні аддзел Рускага геаграфічнага таварыства. Грунтоўныя матэрыялы па эканамічнай геаграфіі і статыстыцы пазямельнай маёмасці асобных частак Беларусі даў у сваіх працах П.П.Сямёнаў-Цянь-Шанскі.

Развіццё эканамічнай геаграфіі як навукі пачалося ў ХХ ст. У 1920-я гады выкананы работы з аналізам нацыянальнага даходу, складу насельніцтва, класіфікацыяй гарадскіх паселішчаў. У 1919 г. выдадзены першы падручнік па геаграфіі – работа А.Смоліча “Геаграфія Беларусі”.

У 30-я гады пачалося комплекснае вывучэнне Палесся, у 1934 г. пры БДУ створана кафедра эканамічнай геаграфіі. У 1940 г. выдадзены першы падручнік “Эканамічная геаграфія БССР”, дзе ўпершыню комплексна апісаны прырода, насельніцтва і гаспадарка рэспублікі. Даследаваліся асобныя галіны прамысловасці: тарфяная, льняная, броварная.

У пасляваенны час шмат эканоміка-геаграфічных даследаванняў праводзілася ў інстытуце эканомікі АН БССР. Вывучаліся асобныя вобласці, транспарт, прамысловасць, сельская гаспадарка. У 70-я гады актыўна вядуцца даследаванні па рэкрэацыйнай геаграфіі, насельніцтву Беларусі. У 80-я гады пачаўся працэс вывучэння сферы абслугоўвання і г.д.