11. Асаблівасці і тэндэнцыі сучаснага сацыяльна-эканамічнага развіцця Беларусі

У адпаведнасці з класіфікацыяй МВФ Рэспубліка Беларусь аднесена да краін з пераходнай эканомікай, г. зн. пасля набыцця незалежнасці яна стала на шлях стварэння рыначнай эканомікі. На старце свайго суверэннага развіцця Беларусь была адным з найбольш развітых (як індустрыяльна, так і аграрна) рэгіёнаў СССР.

Асноўныя макраэканамічныя паказчыкі. Галоўны сярод гэтых паказчыкаў – ВУП, які характарызуе сукупную рыначную вартасць занава створанай вартасці ўсяго аб’ёму тавараў і паслуг ва ўсіх сферах эканомікі краіны незалежна ад нацыянальнай прыналежнасці прадпрыемстваў, якія размешчаны на яе тэрыторыі. Па дынаміцы гэтага паказчыка можна меркаваць аб тым, як развіваецца эканоміка краіны – на пад’ёме яна ці на стадыі стагнацыі, на спадзе ці ў крызіснай сітуацыі.

Макраэканамічная сітуацыя характарызуецца і такім паказчыкам, як інфляцыя, г.зн. рост цэн на тавары і паслугі. Для ацэнкі ўзроўню і дынамікі інфляцыі выкарыстаем індэкс спажывецкім цэн (ІСЦ), які адлюстроўвае змяненне ў часе агульнага ўзроўню цэн на тавары і паслугі, набываемыя насельніцтвам для невытворчага спажывання.

Адзін з важнейшых макраэканамічных параметраў развіцця краіны і галоўны індыкатар узроўню жыцця насельніцтва – узровень і дынаміка яго даходаў. У склад грашовых даходаў насельніцтва нацыянальная статыстыка ўключае аплату працы, трансферты насельніцтву (пенсіі, дапамогі, стыпендыі і інш.), даходы ад ўласнасці (працэнты па дэпазітах, дывідэнды і іншыя даходы ад ўласнасці), іншыя даходы (паступленні ад продажу прадукцыі сельскай гаспадаркі, даходы ад прадпрымальніцкай дзейнасці і інш.). Рэальныя грашовыя даходы – гэта даходы, якія скарэктыраваны на ІСЦ.

Яшчэ адзін важны макраэканамічны паказчык – інвестыцыйная актыўнасць. Інвестыцыі ў асноўны капітал (гэта затраты на набыццё, узнаўленне і стварэнне новых асноўных сродкаў) дасягнулі ўзроўню 1990 г. толькі ў 2006 г., тады як у 1995 г. яны складалі ўсяго 39% да гэтага ўроўню.

Стабільнасць эканамічнага развіцця Беларусі можа быць ацэнена на падставе яе плацёжнага балансу. Плацёжны баланс уяўляе сабой суадносіны грашовых (валютных) паступленняў, атрыманых з-за мяжы, і ўсіх плацяжоў, зробленых краінай за мяжу, за пэўны перыяд часу (год, квартал, месяц). Наш плацёжны баланс пасіўны і найперш з-за адмоўнага сальда знешняга гандлю таварамі

12. Асаблівасці сучаснага развіцця і размяшчэння вытворчасці і размеркавання электраэнергіі, газу і вады. Электрабаланс Беларусі і схема аб’яднання энергасістэмы краіны.

Устаноўленай магутнасці усіх электрастанцый Беларусі дастаткова для таго, каб забяспечыць поўнасцю яе патрэбы ў электрычнай энергіі. Аднак штогод Беларусь набывае частку электраэнергіі за мяжой (на Украіне, Латвіі, Расіі). Такая практыка, з аднаго боку, дазваляе больш рацыянальна загрузіць вытворчыя магутнасці, з другога, - праводзіць рамонт электрастанцый. Ёсць і чыста камерцыйны разлік, калі выгадней набыць, чым вырабляць самім.

Электрабаланс Беларусі ў 2010 г. характарызаваўся наступнымі параметрамі (млрд. кВт г):

Выраблена электраэнергіі – 34,9

Атрымана электраэнергіі з іншых дзяржаў – 7,8

Спажыта электраэнергіі – 37,6

Страты ў электрасетках – 3,8

Адпушчана электраэнергіі за межы краіны – 5,1

Адметнасць беларускай энергетыкі ў тым, што яна амаль уся цеплавая (99%), а сярод ЦЭС прыкладна 60% - гэта ЦЭЦ. Апошняя акалічнасць спрыяе высокай эфектыўнасці айчыннай энергасістэмы, таму як пры камбінаванай выпрацоўцы электра- і цеплаэнергіі ўдзельныя расходы паліва значна ніжэй.

Рэйтынг 10 буйнейшых электрастанцый краіны ўзначальвае Лукомльская ДРЭС (2,5 млн. кВт), на другім месцы – Мінская ЦЭЦ-4 (1035 тыс. кВт), на трэцім - Бярозаўская ДРЭС (900 тыс. кВт). Далей ідуць Гомельская ЦЭЦ-2, Мінская ЦЭЦ-3, Наваполацкая ЦЭЦ, Магілёўская ЦЭЦ-2, Мінская ЦЭЦ -5, Мазырская ЦЭЦ, Гродзенская ЦЭЦ-2 і Бабруйская ЦЭЦ-2. Усе астатнія электрастанцыі, а іх не адзін дзесятак, маюць магутнасць меншую за 100 тыс. кВт. Акрамя электрастанцый, пры прамысловых прадпрыемствах працуюць прыкладна 60 блок-станцый (іх агульная магутнасць каля 0,5 млн. кВт).

ГЭС краіны (іх прыкладна 30) вырабляюць пакуль нязначную колькасць электраэнергіі (менш 2%). Сярод буйнейшых трэба адзначыць Асіповіцкую (2,2 тыс. кВт), Вілейскую (2,0 тыс. кВт), Чыгірынскую (1,5 тыс. кВт), і Багінскую (0,6 тыс. кВт).

Энергасістэма Беларусі складаецца з 6 аб’яднанняў: РУП “Брэстэнерга”, РУП «Віцебскэнерга», РУП «Гомельэнерга», РУП «Гроднаэнерга», РУП «Мінскэнерга» і РУП «Магілёўэнерга».

Працягласць электрычных сетак краіны перавышае 270 тыс. км. Беларусь звязана лініямі электраперадач (ЛЭП) з Расіяй, Украінай, Літвой і Польшчай.

Значна меншымі па працягласці з’яўляюцца цепласеткі (прыкладна 6 тыс. км), асноўную частку якіх складаюць квартальныя (56%). Іх геаграфія цесна звязана з геаграфіяй насельніцтва, таму як яны прызначаны падводзіць цяпло да жылля.