4. Градоствоительство хх века. Генеральные планы развития городов

1917 г. у гісторыі беларускага горадабудаўніцтва - новы этап. Канфіскаваны ў буржуазіі жыллёвы фонд размяркоўваўся паміж прадпрыемствамі для забеспячэння жыллём рабочых і служачых. Амаль у кожным горадзе з’яўляліся “дамы спецыялістаў”. Часам былыя даходныя дамы пераўтвараліся ў Дамы Саветаў ці завадскія клубы. Бел. гарады пацярпелі ў выніку 1-й Сус. Вайны (разбураны цэлыя кварталы). Гэта стымулявала імкненне савецкай улады аднавіць горад і надаць яму новае аблічча.

У 1919 г. Мінск стаў сталіцай БССР. Паўстала пытанне ствар. ў ім комплексу ўрадавых устаноў і грамадскіх структур рэспубліканскага значэння. У 1930-я гады быў вызначаны асноўны дыяметр сталіцы – Савецкая вуліца. Уздоўж яе фарміраваліся некалькі новых горадабудаўнічых цэнтраў (плошча з Домам Урада, Дом афіцэраў, Нацыянальная бібл., Нац. тэатр оперы і балета, ансамбль карпусоў Бел. Ак. Навук. - па праектах І.Лангбарда). У міжваенны перыяд у распрацоўцы праектаў гарадоў пачало вызнач. функц-нае заніраванне тэрыторый: адмін.-грамадскай (адмін. будынкі, тэатры, бібліятэкі), гандлёвай, вытворчай (прадпрыемствы, заводы, фабрыкі) і жылой. Кіруючая структура горадабуд-ва– Дзяржбуд БССР (выпрацаваны будаўнічыя нормы і правілы,стандартызацыі буд. матэрыялаў і канструкцый, тыпавыя рашэнняў у праектаванні).

Гістарычныя кварталы заставаліся без увагі, ці разбураліся.

Да пачатку ВАВ ў развіцці гарадоў існавала дыяхроннасць, з-за раздзялення тэрыторыі на Усх. і Зах. Бел. Вайна нанесла гарадам непамерныя страты. Асабліва Мінск, Магілёў, Орша, Рагачоў, Гомель. Спусташэнні вайны паставілі пытанне аб фактычным адбудаванні занава многіх гарадоў. Па ген. плану Мінска(1946 г.) было прын.: 1) уздоўж шашы Брэст–Масква фарміраваць грамадска-адмін. і культ. інфраструктуру 2) з Мінска на Магілёў - прамыслова-вытворчую. (праект М.Паруснікава). Адпраўнымі кропкамі рабіліся асноўныя ансамблі: Дом урада, Дом афіцэраў, будынак ЦК КПБ, новая пл.Перамогі, оперны тэатр, АН. Гал. праспект набыў урачысты выгляд (шырокая праезжай часткі і тратуары, вуглавыя дамы праспекта ў некаторых месцах набылі вежавае завяршэнне з гадзіннікам ці агляднай пляцоўкай, берагі Свіслачы - ў выглядзе паркавай зоны.

У 1950-я. выпрац. тыпавая планіроўка раён.гарадоў–плошча з будынкамі раён.улад, дом к-ры, вузел сувязі, універмаг, сталовая-рэстаран, гасцініца. Усе райцэнтры у 1950-60-я набылі такі выгляд. У гэты ж час склаўся тыпавы выгляд будынкаў школ, дзіцячых садоў, кінатэатраў, клубаў, магазінаў.

Важ. знач. ў пасляваен. час набыло буд-ва прамысл. аб’ектаў. Буд. заводы-гіганты. Ствар. нов. прамысл. зоны. Закладваліся асновы для уніфікацыі і тыпізацыі планіровачных параметраў. У якасці буд. матэрыялаў выкарыст.цэглу, сілікатныя і шлакабетонныя блокі для вонкавых сцен, жалезабетон для ўнутранага каркаса. Найбольш знач. прамысл. аб’ектамі, узведзенымі ў пасляваенны час былі “Палімір” у Наваполацку, “Хімвалакно” ў Магілёве, Мінскі завод халадзільнікаў, “Бабруйскшына”, “Аршанскі ільнокамбінат”.

У 1960-я гады ў фармір. планіровачнай структуры гарадоў асн.знач. меў прыродна-ландшафтны фактар. Кампазіцыйнай воссю буйных гарадоў стаў водна-зялёны дыяметр (каля рэк Свіслач у Мінску, Сож у Гомелі, Дубровенка ў Магілёве, Зах.Дзвіна ў Віц., Нёман у Гродна).

Структурная арганізацыя гарадоў у 1970-я характ-ца актыўным буд. мікрараёнаў (з улікам прыродна-ландшафтных умоў і сістэмы транаспартных камунікацый). Забудоўв. мікрараёны Зялёны Луг, Усход, Чыжоўка і Серабранка ў Мінску, Поўдзень у Віц. Характ. хуткае прамысл. разв. сяр. і малых гарадоў (Барысава, Жлобіна, Рагачова, Слуцка). Новай тэмай стала праца над Мінскім метрапалітэнам. Арх-ра 1990-2000-х хар-ца наватарскімі пошукамі (змены ў горадабудаўнічай канцэпцыі: разв. планіровачнай структуры гарадоў ідзе шляхам пераходу ад “кропкавага” роста да сістэмы “горад-прыгарад”. Ўзрастае роля буд. малапавярховых і індывідуальных жылых дамоў. Тэмпы мікрараён. буд. зніжаюцца. Нов. праекты прадугл. фармір. горада як сістэмы, падзеленай на асобныя зоны, звязаныя сеткай магістральных вуліц. Узмац. знач. трансп. камунікацый. Атрымалі распаўсюд. дарогі-“аб’езды. З пачатку ХХІ ст. станаўленне мастацкага аблічча беларускіх гарадоў ажыццяўляецца з выкарыстаннем графічных сродкаў і дэкаратыўнага асвятлення.