95.Адам көзінің оптикалық жүйесі

Көз алмасының сырты склера қабатымен қоршалған ол көздің ішкі құрылымын қорғап тұрады және оның қаттылығын сақтайды.Склераның алдыңғы қабаты жұқарып ,өте жұқа мөлдір мүйізді қабатқа айналған.Жұқа мүйізді қабат арқылы көзге сыртқы ортадан жарық енеді.Мүйізді қабаттан кейін түсті қабық жатыр,оның орта бөлігін 2-8мм дейін өзгеретін саңлау түрінде көз қарашығы алып жатыр.Түсті қабық пигменттпен боялған дөңгелек тәрізді бұлшық еттен тұрады.Дөңгелек бұлшық еттің жиырлуы немесе кеңеюі көз қарашығының өлшемінің өзгеруіне алып келеді.Ослайша көзге түсетін жарық ағыны реттеледі.Түсті қабықтың арғы жағында қос дөңес линза пішінді,созылмалы көз бұршағы орналасқан.Оны қоршай жалғанған циллиарлы бұлшық еттің тартылу немесе созылуы көз бұршағы бетінің қисықтығын өзгертеді,сонымен қатар бұлшық ет көзді бұрып оның өсін қарап тұрған нәрсеге бағыттайды.Мүйізді қабатпен көз бұршағы арасындағы кеңістік су тәрізді сұйықпен толтырылған.Көз бұршағының арғы жағындағы кеңістікті қоймалжың сұйық шыны тәрізді оптикалық жүйені құрайды.Көз алмасының ішкі бетін жартылай сфера түрінде тор қабат алып жатыр ол сыртқы пішіні құтыша және таяқша түрінде болатын жарықты сезгіш рецепторлардан құралады.Көзде жалпы саны 125млн таяқша мен 6,5млн құтыша бар.Бұл жарықты сезгіш жасушалар тор қабаттың сыртқы бетінде қан тамырлары орналасқан аймақта жатыр.Тор қабаттағы нерв талшықтары бірігіп,көру нервіне айналған.Бұл аймақта таяқшалармен құтышылар жоқ сондықтан көру нерві алып жатқан жерді жарықты сезбейтін соқыр дақ д.а.Тор қабаттың орта бөлігінде,оптикалық осьтің бойында ең көргіш аймвқ орналасқан.Бұл жерде жарықты өте сезгіш құтышалар орналасқан,бұл құтышалар арқ көз жарықтың түсін анықтайды.Тор қабаттың басқа аймақтарын негізінен таяқшалар алып жатыр.

96.Көрудің молекулярлы механизмі Көз кез келген қашықтықта жатқан нәрсені анық көруі тиіс.Енді осы құбылысты қарастырайық.Жұқа линзаны формуласы мына түрде жазылады; 1\d+1\f=1\F.Көзі қалыпты көретін адамның көзі дене кескінін көздің тор қабатына фокустайды.Кейде адам көзі дене кескінін тор қабаттың сыртына фокустайды көздің мұндай кемшілігін жақыннан көргіштік д.а.Мұндай адамдар алыс жатқан нәрселерді бұлыңғыр көреді.Мұндай көз ақауын түзету үшін жинағыш линзадан жасалған көзілдірік киеді.Жоғарыда айтқандай көзге түскен жарық ағыны көз бұршағы арқ жарықты сезгіш жасушаларға таяқшалармен құтышаларға фокусталады.Таяқшалар тор қабаттың жартылай сфера бетінде орналасқан жане ол кескінді ақ қара түрінде көруге мүмкіндік береді.Құтышалардың саны аз,олар негізінен тор қабаттың орта бөлігінің алып жатыр жане кескінді түрлі түсті түрінде көруге мүмкіндік береді.

97.Линзаның параметрлері:Фокус... Линзанның басты сипаттамаларына оның f фокус аралығы және оның Ф=1\f оптикалық күші ,ол фокус аралығына кері шама жатады. Оптикалық күштің бірлігіне диоптрия алынады. Жинағыш линзаның оптикалық күші, егер оның фокс аралығы 1м ге тең болса, дптр тең. Егер ауадағы доңес линзаға бас оптикалық оське параллель бағттаса, онда шоқ F нүктесіне линзаның бас фоксына жиналады. Мұндай линзалар жинағыш д.а. Егер жарық шоғын шашратқыш линзаға бағыттаса, онда ол сәулелер F нүктесіне тарағандай болып шашырайды, нүктені шашратқыш линзаның жорамал бас фокусы д,а. Жинағыш линзаға оның жанама оптикалық осіне параллель етіп жарық шоғын жіберсе ол F жанама фокуста жиналады.

98.Линзаларды қолдану Кейбір адамдардың көздері кескінді тор қабатың алдында, оған жеткізбей түсіреді, көздің мұндай кемшілігін жақыннан көргіштік д.а. Мұндай адамдар жақын жатқан нәрселерді анық көргенімен, алыс жатқан денелерді бұлынғыр көреді, мұндай көз ақауын түзету үшін шашратқыш линзадан жасалған көзілдірік кейеді. Кейде адам көзі дене кескінін тор қабаттың сыртына фокустайды, көздің мұндай кемшілігін алыстан көргіштік д.а. мұндай адамдар алыс жатқан денелерді анық көргенімен, жақын жатқан нәрселерді бұлынғыр көреді, мұндай көз ақауын түзету үшін жинағыш линзадан жасалған көзілдірік кейеді. Линзаның түрлері: жинағыш және шашратқыш.

99.Рентген сәулесін алу рентген сәулесі деп толқын ұзындығы 80-0,0001 нм аралығында жататын электромагниттік толқынды айтады. Ол ұзын толұын жағынан ультра күлгін сәулемен, қысқа толқын жағынан гамма-сәулесімен шектеседі. Медицинада толқын ұзындығы 0,1/0,06 нм арасындағы рентген сәулесі қолданылады. Ол көзге көрінбейді оны байқау үшін флюоресценттік экран немесе фотоүлбі қолданылады. Тежеулік рентген сәулесі : рентген сәулесін алу үшін рентген түтігі қолданылады. Рентген түтігі-ішінен ауасы жоғары вакуумға дейін сорылып жатқан және ішіне 2 электрод анод пен катод орналастырылған колба тәріздес шыны түтік. Катот металдан жасалған, оны ток көзіне қосқанда қызады да, бетінен электрондар бөлініп шығады. Осы құбылысты термоэлектрондық эмиссия дейді. Электрондардың нысанасы ретінде анод орналастырылған. Оны кейде антикатот деп те атайды.

100.Тежеуші және сипаттаушы рентген... Тежеулік рентген сәулесі : рентген сәулесін алу үшін рентген түтігі қолданылады. Рентген түтігі-ішінен ауасы жоғары вакуумға дейін сорылып жатқан және ішіне 2 электрод анод пен катод орналастырылған колба тәріздес шыны түтік. Катот металдан жасалған, оны ток көзіне қосқанда қызады да, бетінен электрондар бөлініп шығады. Осы құбылысты термоэлектрондық эмиссия дейді. Электрондардың нысанасы ретінде анод орналастырылған. Оны кейде антикатот деп те атайды. Анодқа қарай үдей қозғалған электрондар онымен соқтығысады,яғни қозғалыс жылдамдығы тежеледі де, электромагниттік толқынның көзіне айналады. Электромагнит толқынның жиілігі электрондардың бастапқы кенетикалық энергиясына және тежелу интенсивтілігіне тәуелді болады. Олардың бастапқы кенетикалық энергиясы бірдей болғанымен анод пен әсерлескенде тежелу мөлшері әр түрлі болады. Сондықтан фотондардың энергиясы, олай болса, жиіліктері де әр түрлі болады. Осындай сәулені тежеулік рентген сәулесі дейді. Тежеуші рентген сәулесінің спектрі тұтас болады.

Сипаттамалық рентген сәулесі. Тежеулік рентген сәулесі анотпен соқтығысатын электрондардың энергиясына ғана тәуелді болады. Сонымен қатар аноттың материалына да тәуелді рентген сәулесі болады. Егер анотпен соқтығысқан электрондардың энергиясы атомның ішкі электрондық қабатынан электронды ұрып шығаруға жеткілікті болса, онда ондай рентген сәулесі сипаттамалық рентген сәулесі болады. Сипаттамалық рентген сәулесінің спекторы сызықты болады. Сипаттамалық рентген сәулесі өте қарапайым. Олар K,L,M және О әріптерімен белгіленген бірнеше сериялардан тұрады. Әр серияның өзіне тән, жиіліктеріне сәйкес келетін альфа,бетта,гамма т.с.с сызықтары болады.

101.Қазіргі заманғы рентген апараттары... рентген диагностиканың басты әдістері мыналар : рентгеноскопия,рентгенография,флюорография және рентгенотомография.

Рентгеноскопияда зерттеуге қажетті зат арқылы рентген сәулесін өткізіп, оның кескінін экраннан бақылайды. Ренгенография-бұл әдісте зерттелінетін заттың кескінін үлбіге түсіріп алып,оеы ұзақ уақыт құжат ретінде пайдаланады. бұл әдісте зерттелінетін зат рентген түтігімен үлбінің арасын қойылады. Заттан өткен рентген сәулесінің интенсивтілігі сол заттың тығыздығына байланысты болады. Соған сәйкес, заттан өткен сәуле үлбіде фотохимиялық реакция туғызып,онда кескін пайда болды. Флюрография да флюоресценттік экрандағы кескінді шағын өлшемді фотоүлбіге түсіріп алу әдісін айтады. Қазіргі кезде кең тараған ренгенодиагностиканың бір түрі-рентген томографиясы медицинада жиі қолданылып жүрген РХ-100 100CLK ренген томографының сырт бейнесінің кескіні көрсетілген бұл томогроф компютермен жабдықталған. Сондықтан оны компютерлік томограф дейді. Осы аппараттың көмегімен зерттелетін нұсқаның кеңістіктің 3 өлшемді бағытындағы кескінін алуға болады. Рентген аппаратының, қолдану мақсатына қарай, көптеген түрлері бар. Соның ішінде медицинада кең таран апарат- жылжымалы рентген аппараты. Ол апарат науқасты қозғауға болмайтын жағдайда науқастың денесі кез келген күйде болғанда ренген сәулесімен диагноз қою үшін қолданылады.

102.Радиоактивтілік ыдырау... радиоактивтілік құбылысын 1896 жылы А.Беккерл ашқан. Ол уран тұзының белгісіз сәулелер шығаратындығын байқаған, бұл құбылыс радиоактивтілік деп аталады. Радиоактивтілік деп кей атом ядроларының өз бетінше ыдырап басқа заттың ядросына айналуына айтамыз. Бұл құбылысты терең зерттеген Мария және Пьер Кюрилер радиоактивтілік ыдырау кезінде альфа, бетта, гамма сәулелері шығатындығын байқаған. Альфа сәулесі деп гелидің ядросын, бетта дегеніміз электрон немесе позитрон бөлшегі екендігін,ал гамма жоғары энергиялы электромагниттік толқын екендігін анықтаған. Радиоактивтілік құбылысын сипаттауда ләмбіді-ыдырау тұрақтысының орнына жартылай ыдырау периоды Т деген шаманы қолданады. Жартылай ыдырау периоды деп барлық ядролардың тең жартысының ыдырауына кететін Т уақытты атайды. Заттың радиоактивтілік белсенділігін активтілік деген шамамен сипаттайды. Ол сан жағынан бірлік уақыт ішінде ыдыраған ядро санына тең A=dN/dt.

Радиоактивтіліктің түрлері: радиоактивтілік кезінде ядродан альфа, бетта,гамма бөлшекткрі ұшып шығады зерттеулер альфа бөлшегі гелии ядросы екендігін көрсетті олыдырайтын радщиоактивті зат ядросы құрамындағы пратон бөлшегі.

Радиоактивтілік кезінде бөлінетін бетта сәулесі е- електрон немесе оған қарама қарсы е+ пазитрон бөлшегі екен. Бетта ыдырау түрде кездеседі: . 1Электрон ,бетта- ыдырау . Пазитронды бетта-ыдырау

103.Радиоактивтілік заттар...Радиоактивті заттар — құрамында радиоактивті изотоптар бар, жасанды немесе табиғи заттар. Тұрақтылығы аздау кейбір элементтер атомдары ядроларының неғұрлым тұрақты энергетикалық күйге өтуі нәтижесінде радиоактивті құлдырау, яғни атомдарда іштей қайта құрылу процесі жүреді.Радиоактивті заттар альфа, бета-бөлшектер мен гамма-сәулелер шығара алады, оның залалдау әрекеті адамдар мен жануарлардың сырттай сәулеленуі түрінде көрінеді. Радиоактивті сәулеленудің зиянды биологиялық әрекеті тірі клеткалардың иондануы ағзадағы химиялық өзгерістердің әр түрлі процестері арқылы көрінеді.Бұл клеткалар мен тканьдердің тіршілік әрекетінің бұзылуына, ал күшті әсер еткен кезде бүкіл ағзаның радиоактивті сәулеленуі мен ауруының дамуына — сеуле ауруына шалдығуына әкеп соғады