2. Иммобилизденген клеткалар арқылы l-аспарагин қышқылының алу жолдары: қолданатын микроб өкілдері, иммобилиздеу әдісі, алу жолының сызбасын келтіріңіз.

Құрамында аспартаза бар иммобилизденген микроб клеткасын қолданып аспарагин алу.

1993 ж. «Танабе Сейяку» жапониялық фирмасы бұл процесті өңделген. Аспартаза бар иммобилизденген микроб клеткасындағы тығыз гель 2-3мм кубикті құрап, 1 м3 көлемді колоннамен толығып, ол арқылы аммония фумаратын жібереді.

Қышқылданған элюат колонкасына кірілген рН 2,8, ал 150С салқындатқанда 100 %- таза препарат күйінде кристаллизацияланған аспарагин қышқылы алынады.

Процес үзіліссіз режимде және практикалық толықорындалады.

Аспартаза полиакриламид гелінде тез арада бастапқы активтілігін жоғалтып, аспартазалық активтілікке ие микроб клеткалары иммобилизацияланады. Аспартаза продуценті болып кейбір Escherichia coli штаммы саналып, полиакриламид гелінде клетка фиксирленеді. Аспарагин табиғи өнімнен бөлініп алынған алғашқы өнім. 1806 жылы қояншөп (спаржи) шырынынан бөліп

алған. Кең спектрлі қосылыс; ол кейбір жоғары сатылы өсімдіктерде, жануар ұлпасында бос жинақталады; Ақуыз өнімдерінде ет, балық, жұмыртқа, соя өнімдерінде табылған.

Иммобилизденген клеткадан аспарагин алу артықшылығы

Соңғы өнімнің айырмашылығы:

- жоғары концентрациялы және таза,

- процес кезінде бөгде микроорганизмдерге тұрақтылық көрсетеді,

- табиғи изомерлер синтез нәтижиесінде түзіледі,

- үзіліссіз технологиялық процестің мүмкіндігі бар

Соңғы кездері табиғи фермент жиыннан тұратын

иммобилизденген микроорганизм клеткасын қолану кең таралған. Иммобилизденген клеткамен иммобилизденген ферментті салыстырғандағы артықшылықтары, пайдалану кезінде: бөліп алу кезеңі болмай, толық технологиялық процестегі фермен иммобилизациясы және тазалау жүреді. Микроорганизмдегі ферменттер өзінің табиғи жағдайында болып (олар термостабильді, ұзақ жұмыс жасап, гетерогенді қасиетке ие, иммобилизденген ферменттерге жол бермейді).

Толық микроорганизм клеткасының иммобилизациясы аналогті түрде жүріп, көбеюін тоқтатып, өңделмеген клеткалармен салыстырғанда катализатор ретінде жұмыс мерзімі және сақталуы жоғарлайды.

2. Ластанған ағынды суларды тазалауда иммобилизденген микроб клеткаларды пайдалануын көрсетіңіз.

Ағын суларды тазалау – құрамындағы ластаушы заттарды жою және бұзу, патогенді организмдерді жою және залалсыздандыруды айтамыз.

Ластанған суларды тазалау сатылары: Өндіріс, зауыттар, қала канализациясы Физикалық тазалау (Фильтрлер, сепарация, т.б.) Химиялық тазалау (тұнбаға түсіру, т.б.) Биологиялық тазалау (биообьектіліерімен тазалау) Су жинақтағыш көл.

Механикалық тазарту Бұл әдістің мақсаты – ағын судан фильтрация және басқа да процестер арқылы механикалық қоспаларды бөлу. Механикалық әдіс фильтрация, еріту инерционды бөлу процесіне негізделініп жасалынады.  Химиялық тазарту: Бұл әдістің мақсаты - ағынды суды әртүрлі реагенттермен өңдеп, қосылыстарды бөлу мақсатында қолданылатын әдіс.

  Физика-химиялық тазарту: Бұл әдісті жұқа дисперсті және еритін бейорганикалық қосылыстарды, сонымен қатар жай тотығатын заттарды жою үшін қолданылады. Физико- химиялық әдістің ішіне: электролиз, сорбция, тотығу, экстракция, ион алмасу, хроматография, ультра дыбыс т.б процестер кіреді.  Биологиялық тазарту: Ағынды суларды тазартудағы ең соңғы әдіс - биологиялық тазарту әдісі болып табылады. Биологиялық тазалау әдісі микроорганизмдер көмегімен ағын сулардың құрамындағы ластағыштарды жоюға негізделген.  Лас суды биологиялық тазалау әдісінің екі түрі бар: табиғи; жасанды. Табиғи биологиялық әдістің құрамында қолданылады: сүзу алаңдары, суландыру алаңдары, биологиялық тоғандар, циркуляциясы бар тотықтырғыш каналдар. Жасанды биологиялық әдістердің құрамында қолданылады: аэротенктер және биофильтрлер, олардың әртүрлі моделдері. Биологиялық тазалау әдісі микроорганизмдердің ағынды сулардағы түрлі қосылыстарды өздерінің субстраты ретінде пайдалану әрекетіне негізделген. биологиялық тазарту жүргізбестен бұрын, ағын суларды сұйылту қажет.  Ағын суларды биологиялық жолмен тазарту процестерінің 2 әдісі бар: Аэробты – микроорганизмдер заттарды тотықтыру үшін оттегі пайдаланады. Анаэробты – микроорганизмдер бос күйіндегі еріген оттегімен де, сондай – ақ нитрат иондарының электрондарының артық акцепторларымен де баййланысқа түсе алады. Бұл процестерде микроорганизмдер электрон акцепторы ретінде органикалық заттардың көмірсуын пайдаланады.