57. Макроэкономикалық тепе-теңдіктің классикалық және кейнстік модельдеріне талдау жасау.

Макроэкономикалық тепе-теңдік - жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныстың тепе-теңдік көрінісі. Жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныстың сызықтарының қиылысуының мағынасы – бұл баға дәрежесінің теңдігі мен ұлттық өндірістің тепе - теңдігі.

Макродәрежеде өзін-озі реттеудің тиімді механизмін Д.Кейнс ұсынған. Ол тепе-теңдіктің нарықтық механизмы қаржы тетік-терін қолдаиу арқылы, несие-ақша мен салық саясатын пайдаланудың тимегімеп тузетіп отыру қажет деп дәлелдеді. Кейнстің зертеуінде реттеу объектісі сұраныс емес, жиынтық ұсыныс бол-ды. Кейнс бойынша, инвестициялық процеске бакылауды, бір жақтан, оның инфляция дәрежесіне әсер ете алатын салада, екінші жақтан, жұмыспен қамту, жұмыссыздық дәрежесіне әсер ете ала-тын салада, жүргізу керек. Сөйтіп, экономика үшін тек осы мәселелер өте маңызды екені және оларға экономикалық әсер ету арқылы ғана тұрақты даму камтамасыз етілетіні айрыкшаланады.

Классикалық мектептің экономистері нарықтық жүйе ұзақ мерзімді кезеңде экономикадағы ресурстарды толық пайдалануды қамтамасыз етеді деп пайымдаған болатын. Оның өзінде анда-санда туып қалатын сәйкессіздіктер нарықтың автоматты түрде өзін-өзі реттеу негізінде шешіледі. Соның арқасында, ең соңында, жұмыспен толық қамтамасыз етілу нәтижесінде экономикада өндірістің тиісті деңгейіне қол жетеді.

1.Тауар нарығындағы макроэкономикалық тепе-теңдік.

2.Макроэкономикалық реттеудің үлгілері

Мұнда негізгі қаралатын мәселелер:

- Кейнс теориясының экономикаға әсері

- Тауар және қызмет нарығындағы теңдік

- Жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныс теориясы

-Шығын мультипликатор

-Макроэкономикалық проблемалар шешу жолдары

Кейнсиандық модель баға мен жалақы, әсіресе қысқамерзімді кезеңде, болымсыз өзгереді дегенге негізделген.

Кейнсиандық тұжырымдама, сонымен бірге классикалық теорияның ұсыным өз сұранысын тудырады деген ережесін де жоққа шығарды.

Кейнсиандық тұжырым нарықтық экономикадағы мемлекет рөлінің жаңа әдісінің теориялық негіздемесі болып табылады. Экономикадағы мемлекеттің бейтараптығы туралы классикалық идеяның орнына, «инфляциясыз толық жұмысбастылыққа» жету үшін нарықтық экономикаға мемлекеттің үйлестіргіштік араласуының қажеттілігі деген идея келді.

Бүгінгі таңда, қандай да бір ел құлдырау немесе инфляция кезеңіне ілінгендігі байқалған шақта, экономистер мен жұртшылық ең алдымен жағдайды түзететін мемлекеттік шаралар туралы ойлай бастайды. Сол уақыттан бастап «Кейнсиандық төңкеріс» барысында ұсынылған қандай да болмасын идеялар өзінен өзі түсінікті болып шықты .

58. Жұмыссыздық және инфляцияның байланысын теориялық негізде көрсету.

Жұмыссыздық - еңбек нарығының біртұтас элементі болып табылады. Жұмыссыздық өте күрделі құбылыс және қоғам даму барысында әр түрлі экономикалық мектептердің көзқарастары әр түрлі болған. Осы көзқарастарға қысқаша тоқталып назар аударайық.

Мальтузиандық мектептін ірі өкілі Т. Р. Мальтус жұмыссыздықтың пайда болуын халық санының артып кетуімен байланыстырды. Халықтың саны геометриялық прогрессиямен өседі (яғни 1,2,4,8,16…), ал өмір сүру жабдықтар тек арифметикалық прогрессиямен өседі (яғни 1,2,3,4…). Сондықтан тұрғындардың жоғары қарқынмен өсуі жұмыссыздықтың себебі болып табылады.

Батыс мектептің өкілдері жұмыссыздықты жұмысшының еркін таңдауы деп есептеді. А. Пигу жұмысшылар шектен тыс жоғары жалақыны талап етеді, сондықтан жұмыс күшіне сұраныс төмендейді. Бірақ XX ғасырдың 30 жылдарындағы жаппай жұмыссыздық бұл теорияның дұрыс еместігін дәлелдеді.

Кейнстік мектеп жұмыссыздықты тауарға сұраныстың төлем қабілеттілігінің жеткілісіздігімен және жалақының жоғары деңгейімен түсіндіреді. Жұмыспен қамтудың негізгі параметрлері тауарлар мен қызметтердің тұтынулық және инвестициялық нарығындағы сұраныстың көлемімен белгіленеді. Еңбек нарығындағы сұранысты жиынтық сұраныс, инвестициялар және өндірістің көлемдері реттеп отырады. Жұмыссыздықтың болуы жиынтық сұраныстың жеткіліксіз болуымен байланысты, яғни жұмыссыздықтың төмендеуіне жиынтық сұраныстың өсуі және жиынтық сұраныстың құрылымы әсер етеді. Жұмыссыздықтың деңгейі мемлекеттің инвестициялық іс-әрекеттерінің молаюы және экономикалық дамуы арқылы реттеледі.

Филлипс қисық сызығы экономикадағы жұмыссыздық пен инфляция деңгейінің өзара өзгеруін көрсетеді. Халықтың жұмысбастылығы қаншалықты жоғары болса, соншалықты олардың табысы жоғары болатындықтан жұмыссыздықтың азаюы құнсызданудың өсуіне әкеліп соғады. Себебі табыс жиынтық сұраныстың артуына себеб болады.