2.«Аморфты және сұйық материалдар» курсының анықтамасы, теориялық негіздері.

Аморфты денелер.Атомдарының ретті орналасуы алыс қашықтықтарда да қайталанып отыруымен сипатталатын кристалдық денелерден аморфты денелердің айырмашылығы, мұнда тек жуық тәртіп қана орын алады.Кейбір заттар кристалл және аморфтық түрде де бола алады.

Кристалл және аморфты денлердің айырмашылығы, әсіресе жылулық қасиеттерінен қатты білінеді. Кристалл денелердің белгілі балқу температурасы болады. Кристалл заттың балқу графигінде горизонталь бөлік бар, ол балқу температурасының балқу процесінің барлық кезеңдерінде тұрақты екенін көрсетеді. Аморфты денелерде белгілі балқу температурасы жоқ. Қыздырған кезде аморфты дене жұмсарады, оның молекулалары өз көршілерінен оңай айырыла бастайды, оның тұтқырлығы кемиді, ал жеткілікті жоғары температурада ол өзін тіпті тұтқырлығы аз сұйық тәрізді ұстайды. Аморфты денелердің балқу графигінде горизонталь бөлік жоқ. Сондықтан қатты аморфты денелерді өте тұтқыр сұйық деп қарастыруға болады. Олар толық-изотропты.

Көптеген денелерді аморфтық күйден кристалдық күйге және керісінше өткізуге болады. Мысалы, кәдімгі шыныны белгілі температурада ұстап тұрса, онда ол ұсақ кристалдарға айналып шыны бұлдырланып кетеді.Аморфты денелерді шыңдауға да болады. Егер аморфты денені жеткілікті жоғары температураға дейін қыздырып, молекулаларды  белгілі бір қалыпта орналасуына дейін жеткізіп, сосын оны тез салқындатсақ, онда салқындату алдындағы молекулалардың қалыптары сақталып қалады. Мұндай күйде аморфты денелердің тепе-теңдік күйге өтуі өте баяу жүреді, тіптен ақырына дейін жетпейді де. Сондықтан оның шыныққаннан кейінгі күйі ұзақ уақыт сақталып қалуы мүмкін. Жоғары температурада дененің көлемі төменгі температурадағы көлемге қарағанда үлкен.Өте тез шыңдау кезінде беттік қабат ішкі қабаттарға қарағанда ертерек қатаяды да, қатты қабыршақ түзеді. Ішкі бөліктері  салқындағанда олар сығылады, сөйтіп ішкі және сыртқы қабат арасында күшті кернеулік пайда болып, ол денені бұзуға дейін жеткізуі мүмкін. Ішкі кернеуліктер анизотропия тудырады, олар оптикалық әдістермен жеңіл бақыланады.Мұндай кернеулікті тағы да қыздырып және содан кейінгі баяу салқындату арқылы жоюға болады. Мысалы, астрономиялық құралдар үшін үлкен мөлшердегі оптикалық линзаларды дайындағанда, шыны дененің салқындатылуы бірнеше айға созылады.

3.Вакуумдық техника

Вакуумдық техниканың элементтері Қолданылатын құрал-жабдықтар: Термо-булы вакууметр ПМТ-2, ионизациялық вакуумметр ПМН-5, вакуумдық механикалық насос, диффузиялық булы-майлы насос, вакуумметр ВИТ-2, әмбебап вакуумдық тозаңдатқыш УВР-3М. Вакуумдық жүйелер. Технологиялық процесті жүргізудің негізгі талаптары жұқа қабықшаларды жапсыру үшін сору қондырғылары жүйесіндегі жұмыс камерасының талаптарын қамтамасыз ету болып табылады.Сору қондырғысының жүйесіне жұмыс камерасы, вакуумды насостар және өткізгіш трубасы, бітеулі-комутациялық арматура және вакуумды өлшеуге арналған құрылғы жатады. Сору процесі 3 этаптан тұрады: 1.жұмыс камерасы көлемінен газдың негізгі массасын жою 2.камераның ішкі қабырғасын тазалау 3.жұқа қабықшаларды жағудағы жұмыс қысымын тұрақты ұстап туру.Сору жүйесінің принципін қарастырайық.Алғашқыда жұмыс камерасын және клапанды форвакуумдық насоспен сору, жұмыс көлемінен ауа диффузионды насосқа өтіп кетпеу үшін жұмыс камерасын диффузионды насоспен жабу керек.Нәтижесінде жұмыс істейтін диффузионды насос төбесінен жабылады.5Па қысымда клапанды ашады және жұмыс камерасын диффузионды насоспен сору басталады.5Па қысымда қабықшаны төсенішке жағу процесі басталады.Вакуумдық жүйені өшіру үшін бастапқыда жұмыс істеп тұрған форвакуумдық насостан диффузионды насосты өшіреді.Электрқыздырғыш суығанда форвакуумдық насосты өшіріп және атмосфералық ауаны жібереді.Вакуумдық системаның негізгі элементі болып технологиялық процесті жасау үшін жұмыс қысымын тұрақты ұстайтын насос болып табылады. Жұқа пленкалы құрылым жасайтын қондырғыда механикалық форвакуумдық және екіроторлық насос, буқұрылымды диффузиялық, сонымен қатар криогендік және турбомолекулалық насостар қолданылады.

Олардың негізгі параметрлерін қарастырайық:

Жеткілікті қалдық қысым- кіргізуші патрубка жабық тұрғанда насостан алынатын ең аз көлемдегі қысым.

Қозғалу жылдамдығы- бірлік уақыт аралығында насосқа келген қысыммен шығарылатын газдың көлемі.

Ең көп мөлшердегі қысымды енгізу-насосқа қалыпты жұмыс жасауға мүмкіндік беретін кіруші патрубкадағы қысымның ең көп мөлшері.

Ең көп мөлшердегі қысымды шығару- насос шығаруға мүмкіндігі жеткілікті, шығарушы патрубкадағы қысымның ең көп мөлшері.