1. Биоценоздың кеңістіктік құрылымы.

Ол негізінен өсімдік қабатымен анақталады (жер атсы, жер беті, биікте). Жер астында бактериалар, жәндіктер және құрттар тіршілік етеді. Жер бетінде жәндіктер, аңдар, көптеген микроағзалар және т.б. тіршілік етеді. Биікте құстар және ұшуға қабілеті бар жәндіктер тіршілік етеді. Биоценоздық экологиялық құрылымы микроқұрылымға жатады.

2. Акклиматизация дегеніміз не?

Акклиматизация – ауа райының өзгерулеріне ағзаның белгілі бір уақыт аралығында бейімделуі. Ағзалардың ортаның жайсыз шарттарына бейімделуі сол ортаның экологиялық факторларына тәуелді. Экологиялық факорлар мына түрде білінеді: қоздырғыштың (физиологиялық және биохимиялық функциялардың бейімделушілікке қарай өзгерістерін тудырады.); шектеушілік (берілген шарт жағдайында тіршіліктің мүмкін еместігін айқындйды.); модификаторлық (ағзалардың анатомиялық және морфологиялық өзгеруін тудырады); белгі беру (ортаның басқа да факторлардың өзгеріске ұшырай бастағаны жайлы сезімтал органдары арқылы хабарланады).

Ағзалар бейімделу жолында осындай оратның қолайсыз шарттарынан құтылудың үш жолын таңдап алған. Олар: белсенді жол, белсенсіз жол, ортаның қолайсыз жағдайынан қашу жолы.

Белсенді жол – ортаның қолайсыздығына қарамастан ағзалар тіршілігін жалғастыра береді, себебі бұл жол олардың бойындағы қарсыықты күшейтеді, бейімделу процессін дамытады.

Белсенсіз (пассивті) жол – бұл ағзалардың тіршілік функцияларының қоршаған орта өзгерісіне бағынуы. Орта жағдайы күрт қолайсызданғанда ағзалардың кейбір түрлері өз тіршілігін белсенділігін едәуір азайтып, «жасырын тіршілік» деп аталатын күйге өшеді.

Ортаның қолайсыз жағдайынан қашу жолы – орта факторлары жйсыз жағдайға ауыса бастағанда ағзалардың кейбір түрлері тіршілік ету ортасын ауыстырады, яғни миграция басталады.

3. Қышқыл жаңбырлар

«Қышқыл жаңбыр» терминін ағылшын физигі А. Смит осыдан 100 жыл бұрын енгізген. Соңғы 10-15 жылда қышқыл жаңбырдың залалынан экологиялық жағдай нашарлап кетті. Кез келген отын түрін жаққан кезде шығатын газ құрамында әрқашан күкірт тотығы мен азот болады. Отын түріне байланысты ол көп не аз мөлшерде болуы мүмкін. Миллиондаған тонна күкірт тотығы атосераға шығып, қышқыл жаңбыр түрінде жерге түседі.

Билет №17

1. Биоценоз, биотоп дегеніміз не?

Өзара байланысқан және бірдей жайдайда тіршлік ететін өсімдіктердің, жануарлардың, жәндіктердің ұйымдасқан тобы биоценоз деп аталады (биоценоз – ортақ өмір). Биоценоз ағзадан да жоғары сатыда орналасқан тіршілік етудің ұйымдық түрі. Ал ортақ тіршілік ортасы уақыт пен кеңістікте фауна мен флорасын өзгертпей, жануарларың белгілі бір топтарымен сипатталады. Биоценоз мыналардан құралады: фитоценоз (өсімдіктер), зооценоз (жануарлар), микробоценоз (микроағзалар). Бұл биоценоздың дәл бір шекарасы жоқ, олар кеңістікте бір біріне үзіліссіз өтіп те кетеді.

Жалпылай біртекті жағдайларымен сипатталатын биоценоз биотоп деп аталады. Биоценоз бен биотоп бір-бірімен ажырамас ұғымдар. Оның үш принципі бар. Олар: әртүрлілік принципі, жағдайлардың ауытқу принципі, ортаның жайлап өзгеру принципі.

Биоценоз бен биотоп қосыла отырып биогеоценозды құрайды.