9.Әлеуметтік-экономикалық картографияның объектілері

Әлеуметтік-экономикалық карта құрастыру негізінен жалпы географиялық және физикалық карталар құрастырудағы негізгі этаптарының сақталуымен жүреді, жүзеге асырылады. Олар:-редакциялық;-авторлық;-баспалық жұмыстар;Олардың ішінде ең маңыздысы редакциялық жұмыстар жатады.Редакциялық жұмысқа карта құрастырудағы барлық ғылыми –техникалық басқару жүйесі кіреді. Сондықтан редакциялау әлеуметтік – экономикалық картаны құрастырудың барлық этаптарын қамтитын үзілмес процесс құрайды.Ол дайындық жұмыстарынан бастап, картаны басып шығару жұмысына дейін құрайды.Әлеуметтік – экономикалық тақырыптағы кез келген картографиялық өнімді құрастыруда негізгі дайындық жұмыстары бірінші кезеңде, яғни картаны жобалау кезеңінде жүзеге асырылады, карта программасын құрастыру мәліметтерді жинау және оъектілерді зерттеу жұмыстарынан тұрады.Осы кезеңнің алдында территорияға қатысы бар материалдарды таңдау жіне анализдеу керек.Картаның материалдық негізін дайындауға масштабын, проекциясын, координаттық торын және т.б. түрлерін таңдау жұмыстары кіреді. Картографиялық объектілер мен таңбаларды бейнелеу бағдарламалары дисплей экранына картаны жедел бейнелеудің бағдарламалық қамтамасыз етілуінде басты орталық орынды алады. Бұл бағдарламалар картографиялық бейнелерді қарапайым құрылымдық элементтерге – нүкте, үзік, дөңгелек және т.б.жіктейтін сызбалық макрокомандаларды шығаруымен шартталады. Объекті мен таңбаларды бейнелеудің бағдарламалық қамтамасыз етілу негізінде оларды келесі түрлерге топтастыру жатыр: масштабтан тыс, сызықтық,аудандық объектілер және таңбалар жатад

10. Әлеуметтік-экономикалық картографиядағы синтез. Аналитикалық, кешендік, синтетикалық карталар.

Қазақстан картографиясының маңызды бағыты – картографияны пән ретінде дамыту. Бұл ретте мәселен, жеке өзім осы пәннің әдістемелік құралын дайындау ісін қолға алдым. Берлянт пен Салищев еңбектеріне сүйене отырып, пәннің қысқаша курстық дәріс тізбесі жасалынған болатын.Сол тақырыптардың бірі ретінде №4 тақырып болып, Карта түрлеріне Талдамалық, (аналитикалық), біріккен (синтетикалық) және кешенді карталары жатты. Оларды құрастырудың тәсілдері мен мазмұндық ерекшеліктеріде әртүрлі. Аналитикалық карта – қамтылмаған немесе аз қамтылған объектінің тек қана бөлек жақтарын немесе қандай да бір жаратылысты (мыс: ауаның температурасы картасы) көрсететін карта.

Синтетикалық карталар – объектінің интегралдық көрінісі немесе жаратылысын синтетикалық құрамда көрсететін карта. Көбінесе, синтетикалық карта территорияны комплекс бойынша типологиялық райондалуын көрсетеді.

Картог/лау әдісіне қарай карта/р аналитика/қ ж/е синтетика/қт б/п бөлінеді. Аналитика/қ – бір ғана құбылысты н/еқұбылыс/ң бір ғана сипаттамасын бейнелей/н карта. Мыс, беткей/ң құламалығын, бұл картада морф/қ көрсеткіш – беткей/ң ылдилығы көрсетіледі,ал басқа анал/қ картада жер бедер/ң тереңдігі/ң үш категория б/ша жіктелуін көрсетуге б/ды. Анал/қ карт/я/ң ұтымдылығы мынада: бір құбылысты толық дерлік бейнелеп көрсетеді. Жеке, сала/қ карта/рда анал/қ картаға жатады. Олар тар тақырыпты қамтиды, қандай болмасын жеке саланы көрсетеді. Сала/қ карта түріне өндіріс/к ж/е а/ш/лық өнім/р/ң жеке сала/рымен байланысты әлеу эконом/қ тақырып жатады. Машина жасау, тоқыма, химия/қ, астық ж/е басқа да өндіріс/к карта/р сала/қ б/п таб.

Синтетика/қ – құбылыс/ң н/е нысан/ң жалпылама бейнесін көрсетеді. Бұл карта/р нысан/р/ң жеке компонент/ріне сипаттама бермейді, бірақ ол туралы жалпы түсінік береді. Мыс, синтетика/қ геоморф/қ карта жер бедері/ң түрі көрсетіледі, беткей/ң құламалығы, оның деңгейі б/ша жіктелінуі көрсетілмейді. Көбінесе синте/қ карта/р терр/ң кешенді көрсеткіш/рі б/ша типология/қ аудандастыруды көрсетеді. Мұндай карта/рға: ландшафты, инженер/к-геол/қ, а/ш/лық аудандастыру карта/ры жатады. Синт/қ карта/р аналит/қ карта/р серия/р/ң негізінде интеграция жолымен алынады. Синт/қ карта жасау кезінде көп емес іріктелініп алынатын көрсеткіш/рді қолмен, ал егер көрсеткіш/р көп б/са, онда матем/қ моделдеу әдіс/рін қолд/у к/к.Син/қ карта/ң легендасында толық мәлімет беріледі, кейде олар/ң легендасы қолай/з үлкен б/ад.