7.Отандық әлеуметтік-экономикалық картографияның дамуы

Қазіргі картография – ежелгі немесе осыдан 30 жылғы бұрынғы қолдану мақсатын түбегейлі өзгертті. Ежелгі Египтте, антиалық Грекияда және Рим тәрізді басқа да өркениет ошақтарында карталар бойынша арақашықтықтар мен аудан табудың қарапайым тәсілдері қолданыла бастады. Алғашқы адамдар өздерінің жүріп өткен жолында мол азық қорлары бар аумақтарды байқаса, келесі жолы осы орынды адаспай табу мақсатында ағаштардың қабықтарына әр түрлі таңбалармен шартты белгілер тастап отырған. Алғашқы қолданысы жол бағдарлаудан басталғн карта тарихы орта ғасырларда, әсіресе Ұлы географиялық ашулар кезеңінде жиһангез-саяхатшылар үшін жаңа жерлер мен байлықтарды игеруде таптырмас құрал болды. Тақырыптық картографияны көпсалалары: гидрографиялық, геологиялық, топырақты және геоботаникалық, экономикалық және көбінесе ауылшаруашылық тәрізді тақырыптық бағыттар пайда болып дами бастады. Осы жағдайда әзірленіп жатқан карталарды ұзақ уақыт бойы арнайы деп атады және тек ХХ ғасырдың 50 жылдары тақырыптық деп атай бастады. Осындай карталарды құру үшін ХІХ ғасырда тақырыптық картаны құрып, оны ерекше тәсілдер мен әдістермен жасай бастады, ол картографиялық модельдеу жолымен әртүрлі табиғи және әлеуметтік – экономикалық құбылыстар мен объектілерді бейнелеуге мүмкіндік берді. Экономикалық карталар мен әлеуметтік-экономикалық карталарды дайындаумен және пайдаланумен байланысты тақырыптық картографиядағы  бағыт. Мұнда да картографияның қағидалары мен материалдар (карталардың географиялық негіздері, картографиялық бейнелеудің тәсілдері, карталардың мазмұны, оны қорытудың ғылыми-негіздемесі және т.б.), әлеуметтік-экономикалық статистикалық материалдар (бастапқы статистикалық материалдар, оларды өңдеудің әдістері және т.б.) пайдаланылады. Қазіргі кезде Экономикалық картографияның дамуына географиялық қағидалармен бірге жаңа әдістер мен құрал-жабдықтарды: математикалық-картографиялық үлгілерді пайдаланудың, автоматтандырудың және бірыңғай географиялық деректер қорын құрудың, ғарыштық  түсірімдерді пайдаланудың маңызы өте зор. Экономикалық картографияның ғылыми теориясы КСРО-да күшті дамыды (Н.Н. Баранскийдің және т.б. еңбектері) Әлеуметтік эканомикалық карталар халықты орналастырудағы эконо/ғы өндірістік емес сферадағы табиғи ресурстарды қолданудағы кеңестіктік диспрапорция/қ көрсетудегі аализдеу ж/е болжау құралы б/п т/ды ж/е оларды шешудегі әдістерді болжауға көмектеседі. Әлеуметтік экономикалық картография әлеу/к эконо/қ құрамдас бөлігі болып эко/ң ж/е әлеу/к үдерістерді территориялдық гео/қ аспекте кешенді құрастыруды қамтиды.

Қазіргі уақытта карталар мазмұнын жетілдіру де жалғасын табуда.

8. Әлеуметтік-экономикалық суреттердің математикалық әдістері және автоматизация құралдарының генерализацияда қолданылуы.

“Генерализация” терминін латын тілінен аударғанда generalis, жалпы, басты деген мағынаны білдіреді. Картада берілген негізгі объектінің типтік бейнесі және оның сипаттық ерекшелігі мен тығыз байланыстылығы процесстің барысы болып табылады.Генерализация- барлық картографиялық кескіндердің негізгі сипаты болып табылады. Тіпті ірі масштабты карталарда да генерализая процесі қолданылады. Мысал келтірітін болсақ, масштабы 1: 1000 болатын бірінші түсірілімнен кейін-ақ , топограф жекелей түрде генерализация процессін жасай бастайды. Яғни, жер бедерінің кейбір бөліктерін, өсімдіктерді, жол желілерін, сонымен қатар басқада картаға қатысы жоқ материалдарды реттеп , түсірілім планшетына енгізеді. Ал, карта құрастырудың камералдық кезеңінде орта және төмен масштабты карталарда кескіннің жекелеген бөліктері мен қажет жерлерін сығуға тура келеді “сжимать”.Карта мағынасы.Карта бетінде тек жасалынып жатқан картаға қатысы бар ғана объектілер көрсетіледі. Карта бетіндегі тақырыпқа қатысы жоқ кескіндер қойылса ол картамен жұмыс жасауға қолайсыз жағдайлар мен қиындықтар туғызады. Масштабтың әсері Ірі масштабтан кіші масштабқа кескінді ауыстырғанда картаның ауданы қысқарады. Жоғарыда айтылғандай, ұсақ масштабты картада аумақтың жекелеген бөліктерін толықтай көрсете алмаймыз. Бір мезетте масштаб кішірейген сайын кеңістіктік ауқым үлкейе бастайды. Ірі масштабты картада маңызы бар объектілер, ұсақ масштабты карталарда өз мағынасын жоғалтады.Экономикалық тақырыптағы карталарда , керісінше, онда әкімшілік бөліну, елді мекендер , қатыгас жолдарын толық көрсету қажет.