54.Карта легендасымен жұмыс

Әлеуметтік – экономикалық тақырыптағы карталарда белгілеу немесе көрсету тәсілі мәліметтерді кеңістікте орналасу ерекшеліктерімен байланысты карта легендасын құрастыру карта құрастырудың бастапқы жұмысы болып табылады. Сонымен қатар соңғы жүйеленген легенда құрастыру авторлық карта құрастырудың бастапқы жұмысы болып табылады. Сонымен қатар соңғы жүйеленген легенда құрастыру авторлық карта құрастырудың соңында жүргізіледі. Себебі, картаны өңдеу барысында толықтырулар мен өзгерістер болады. Нәтижесінде нақтылығымен сапасына байланысты түрлі картографиялық өнімдер жасап шығарылады. Карта легендасы – карта бетіндегі нысандарды оқу үшін құрастырылады. Оларды шартты белгілер деп табылады. ArcGIS-те шартты белгілерді құрастыру үшін әрбір қабатта көрсетілген нысандар мен мәліметтерді компоновкада карта бетіне шақырамыз. Кез-келген картаны құрастыруда картадан тыс бос орындардың барлығын шартты белгілерді қоюға пайдаланамыз.

56.Әлеуметтік- экономикалық карта құрастырудағы математикалық талап

Әлеуметтік-экономикалық карталардың математикалық негізіне қойылатын талаптары үш түрлі:картографиялық проекцияда, масштабқа және картаның компановкасы.

Әлеуметтік-экономикалық карталарды жасау кезінде көбінесе тең шамалы проекцияларды таңдайды,себебі бұл проекцияда объектлердің аудандары еш өзгеріссіз қалады.Әсіресе жергілікті ауылдық және орман шаруашылқтарының, халықтың аймақтағы қоныстануы,транспорттық желілердің тығыздығы және тағы басқа объекттердің таралуы мен қатынасын көрсететін салалар мен көрсеткіштерге .

Әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың ара қашықтығын дәлме-дәл көрсету математикалық мәніне қарағанда ,объектілердің жергілікті жүйе аясында :шаруашылықтары,орналасуын,қызмет көрсету саласында кеңістіктегі қолжетімділігі маңызды.Мысалы қоныстанудың біріккен жағдайы ара қашықтығы 0.2-0.3 км болғанда болады. құрылыс ошағыда шектердегі үзілулер бейнеге маңызды ықпалдар болмайды

Өндірістік, техникалық және әлеуметтік жүйелердің жұмыс жасаулары. Есеп айырысуға тұрғын халықтарға өндіріске және қызмет көрсетуге орындарға таратып орналастырулар тікелей жақындық баға үшін жаяу ашықтықтар радиуспен анықтахатын енді үлкен шама қабылданып жатыр (2-3 км).Әлем карталар үшін ЦНИИГАиК ерікті проекциясы қолданылып жатыр. Карталар азимутты проекцияда материк әдетте құрап жатыр Гинзбурга, жақын шамалас.Материктер картасы әдетте Гинзбургтің азимуталдық проекциясында қолданадады.

57. Сапалық және сандық сипаттама құрылысы

Сапалы көрініс тәсілі - Жер бетінде тұтасып тараған (мыс, ландшафт) және айтарлықтай ауданды алып жатқан (мыс, топырақ жамылғысы) немесе жаппай тараған (мыс, халық) құбылыстардың сапалық сипатын бейнелеудің картаға түсіру әдісі.Картада сапалық фонды түрлі түсті немесе штрихты сызықпен бейнелейді. Кей жағдайларда олардың екеуіде бірге қолданылады.

Картада сапалық фонды қолдану оңай болуы үшін оларды әдетте индекспен белгілеп көрсетеді. Ол картаның легендасында жазылады.

Сандық картография - бүл жүйелік технологияның үрдіс, сандық мәліметтердің шекаралық обьектілерде бірігуі, сандық жергілікті әдістердің ЭЕМ-да топтасуы, оньщ толықтырылуы жэне жаңартылуы, мәліметтер банкісінде қолданылуы жэне осы әдіспен эртүрлі сараптаманың алу, нақты тұтынушыға графикалық жэне картографияльщ мэліметгерді беру.Негізгі сандық картографияньг қүраушы-сандық үлгі, сандық үлгі рельефі. Сандық үлгідегі рельефте нақты жэне абстракңия геогра- фиялық алуда, оньгң логика-математикасын сандьгқ түрде бейнелеу, оған қоса берілген форманы шьгғу мәліметтері түрінде қарастьфу, олардьщ қүрьшысьш жэне бір-бірімен байланысын, оған қоса құру әдістемесі (интерполяңиялық, аппроксимаңиялық жэне экстрополяция- льгқ), рельефі, оньщ сандьгқ мәліметтері. Сандьгқ үлгі рельефі шығатьш ақпараггарды шьгғаруға, үшөлшемдік бейнелерді күруға,карталарды алуға болады.Сандық үлгі рельефін құру бөлік-бөлік Хиббин тау массивін жэне оньщ негізгі ландшафтық, геоморфологиялық компьютерлік карталар құрылуымен зерттемелі жэне жераралық зерделеу мәліметтер өвделген сандық картографиялық әдісі.Сандық картогра- фиялық үрдісін зерттеуді бірнеше сатыға бөлсе болады. Біріншісі -зерттеліп жатқан объектілер туралы мэліметтер; үрдіс немесе құбылыс; жердегі фототеодолиттік түсіріске қолдану, бұл - өзіндік дала фототүсіріс жэне қажетті геодезиялық анықтауыштарды түсіру базисінде байланыстьфу, тавдалған жэне анықгалған нүктелер.Келесі саіщық картографияның сатысы - мәліметтерді өвдеу. Оған автоматтандьфьшған сандық фотостереоптар кіреді, сандық үлгінің негізделуі сандық картада құрылып, пайда болады. Ең дәл әдіс - фототеодолитгік түсіріс, аналитикалық, сандық үлгідегі нүктелер фототүсіріс стереокомпараторлық автоматтандырылған және коорди- наттардың регистрациясы мен параллакстар бойынша бақыланады. Алынған шығарылым сандық мәліметтері аналитикалық жолмен қальпггасады (ЭЕМ-ді қолданумен), геометриялық үлгі жергілікті фото- грамметрикалық жэне геодезиялық координаталар нүктелерін табады.