Сын есімнің шырайлары - Степени сравнения прилагательных.

Жай шырай совпадает по форме основной сын есім и называет качество предмета. Например: ақ қар /белый снег/, ұзын көше /длинная улица/.

Салыстырмалы шырай образуется от положительной степени с помощью суффиксов:

а) -рақ, -рек /если корень оканчивается на гласный/

-ырақ, -ірек /если корень оканчивается на согласный/

Мысалы: аласа+рақ - ниже, үлкен+ірек -больше.

б) -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу - в соответствии с законами сингармонизма и прогрессивной ассимиляции согласных.

3. Күшейтпелі шырай образуется при помощи сочетания основной формы прилагательного (жай шырай) с усилительными словами ең - самый, өте - очень, тым - весьма, которые обозначают высшую степень качества признака. Например: ең тәуір адам - самый хороший человек. Первому слогу прибавляется суффикс –п. Например: жап-жасыл, қап-қара, исклучение аппақ, көкпеңбек.

Түрлері (Типы) Мысалдар (Примеры) І. Тұлғасына қарай (По способу образования) 1. Негізгі (Непроизводные) мен, сен, сіз, ол, осы, сол, бұл, міне, кім, не, өз, т.б. 2. Туынды (Производные) біреу, мынау, барлық, кейбіреу, әрқалай, өзім, т.б. ІІ. Құрамына қарай (По составу) 1. Дара (Простые) мен, сен, сіз, ол, кім, бәрі, әне, міне, бұл, сол, өз, т.б. 2. Күрделі (Сложные) бірнеше, кейбіреу, әрқашан, ешкім, барлық, бірде-бір, қай-қайсысы, кімде-кім, т.б. ІІІ. Мағынасына қарай (По значению) 1. Жіктеу (Личные) Мен, сен, сіз, ол, біз, (біздер), сендер, сіздер, олар 2. Сілтеу (Указательные) Бұл, сол, ол, мына, мынау, осы, осынау, міне, әне, сонау, әнеки, ана, анау 3. Сұрау (Вопросительные) Кім? не? неше? Қанша? қай? қандай? қалай? қашан? қайсы? қайда? Нешеу? нешінші? қайдан? 4. Өздік (Возвратные) өз, өзім, өзің, өзі, өзіміз, өздеріңіз, өздерің, өздері 5. Белгісіздік (Неопределенные) Бір, біреу, бірдеңе, бірнеше, кейбір, кейбіреу, қайбір, қайсыбір, әркім, әрне, әрқайсы, әрқалай, әрдайым, әрқашан, әлдекім, әлдене, әлдеқайдан, әлденеше, әрқалай, әлдеқашан, т.б. 6. Болымсыздық (Отрицательные) Еш, ешкім, ешбір, ешқашан, ешқайда, ештеңе, дәнеме, ешқайсысы, ешқандай, т.б. 7. Жалпылау (Определительные) Бәрі, бүкіл, барлық, күллі, бүтін, барша, түгел, бар, бүткіл

Глагол (етістік) - это часть речи, которая выражает действия и отвечает на вопросы не істеді?, не қылды? (что сделал?), не істемек? (что будет делать?).

Неопределенная форма (тұйық етістік) - при помощи суффикса у. Мысалы: ал-у - брать, кел-у - приходить, бар-у - идти, бер-у - давать, тыңда-у - слушать.

Непроизводные глаголы (негізгі түбір етістіктер). Мысалы: кел - приходи, бар - иди, айт - говори, отыр - садись, оқы - читай.

Производные глаголы (туынды етістіктер): қоштас - прощай-ся, амандас - поздоровайся, ойна - играй, ойла - думай, істе - делай.

Положительные глаголы (болымды етістіктер): бар, кел, кет, оқы, жаз.

Отрицательные глаголы (болымсыз етістіктер): барма - не иди, келме - не приходи, кетпе - не уходи, оқыма-не читай, жазба - не пиши.

Простые глаголы (дара етістіктер): сөйле - говори, жаз - пиши, күл - смейся, ал - бери, возьми, әкел - принеси.

Сложные глаголы (күрделі етістіктер): бара жатыр - идет, оқып отыр - читает, сатып алды - купил, ұйықтап жатыр - спит, жазып отыр - пишет.

В казахском языке формы времени глагола образуются путем присоединения к причастиям и деепричастиям личных окончаний и выражают отношение действия к моменту речи.

В казахском языке глагол имеет три времени: осы шақ (настоя-щее время), келер шақ (будущее время), өткен шақ (прошедшее время).