24 Бухгалтерлік шегерімдерді пайдалана отырып туристік өнім бағасын анықтау (Алматы қаласының фирмасының мысалында)

Нарықтық экономикада фирманың қызмет жасауы үнемі айқынсыздықпен және тәукелмен байланысты. Кәсіпкерлік қызметте тәукелсіз нәтижеге жету мүмкін емес. Тәукелге берілген анықтамалар көп. Солардың дәлдігі – кәсіпкерлік іс әрекет нәтижесінде мүмкін болатын қауіп қатерлер. Тәуекел кәсіпкерлік іс әрекеттің мәнінде бар: байланысты.

А) кәсіпкер іс әркет сферасын өзі таңдауға ерікті, өндіріс құралдарын өзі дербес басқарады, кейде қателесуі де мүмкін.

Б) нарықтық жағдайда кіспкре үнемі бәседе болады, оның жеңіп шығуына кепілдік бермейді.

Тукелдің глобалды (мемлекеттік) немесе локалды (кәсіпорын деңгейіндегі тәукел) түрін ажыратамыз. Олар бір бірімен байланысты болады. Мысалы, мемелкет деңгейінде салық, нисиелік – қаржылық саясат туралы қабылданған шешімдер кәсіпорынға тәукел элементтерін тудырады. Немесе керісінше, кәсіпорын деңгейінде қабылданған шешімдер (өндіріс көлемі мен ассортименті немесе технологиялық процестерді ендіру) мемлекетке әсерін тигізіп глобалды тәукел элементтерін тудырады. Тәукелдің бірнеше түрлері бар: Өндірістік, коммерциялық, қаржылық, пайыздық.

Өндірістік тәуекел – кез – келген өндірістік кәсіпорында өнімді өндірумен және оны өткізумен байланысты. Бұл тәукелге өнімнің белгіленген көлемінің өзгеруі, өткізу қарқыны, материалдық және еңбек шығындарының артық жұмсалуы, нарықтағы баға деңгейінің кемуі, брак себептері тікелей ықпал жасайды.

Коммерциялық тәукел - кәсіпкерлерге бекітілген тауар мен қызмет көрсету процесін өткергенде туындайды. Қазіргі уақытта коммерциялық тәукелдің кең тараған түріне – тауардың атып алу бағаының өсуін, сатып алу көлемінің ойламаған жерден төмендеуін, айналым процесіндегі тауардың жоғалуын, өткізу көлемінің төмендеуін және т.б. жатқызуға болады.

Қаржылық тәукел – кәсіпорын мен банк немесе өзге де қаржы институттары арасында пайда болатын тәукел. Қаржы тәукелдің екі түрі бар:

а) ақшаның сатып алуымен байланысты тәукелдер (инфляция – ақшаның құнсыздануы, бағаның көтерілуі, дефляция – ақшаның сатып алу мүмкіндігінің артуы. Инфляция кезінде кәсіпкер- ақшалай табыс құнсызданады, дефляция кезінде – баға төмендейді, кәсіпкердің экономикалық жағдайы нашарлайды, табыс төмендейді;

б) капитал салуымен байланысты тәукелдер (инвестициялық тәукел).

Сыртқы экономикалық, өзге де валюталық операциялар кезінде шетел валюта курсының өзгеруімен байланысты болатын валюталық шығындар болуын айтамыз.

Пайздық тәукел – пайыз нормасының өсуіне қарай, бағалы қағаздарға бағаның төмендеу мүмкінділігімен байланысты.

Енді туындыған тәукелді жою немесе азайту үшін кәсіпкер қандай іс шаралар қолданады?

Тәукелді бесеңдетудің бірнеше әдістері бар:

кәсіпкерлік жоба жасауға істі жеткі білетін кеңесшілерді, мамандарды тарту;

жобалау алдындағы мүмкін болатын проблемаларды жете білу;

өндірілген өнімге сұранысты болжау;

сақтандыру;

болжамсыз шығындарды жабуға керекті қаражатты кезекте ұстау

25 Туристік өнімнің негізгі шығындарын анықтау (Алматы қаласының фирмасының мысалында) Шығын – 1. белгілі бір мақсатта пайдаланылған ресурстардың ақшалай баламмен көрсетілген шамасы; бірлестіктердің кәсіпорындардың, ұйымдардың өнімді өндіруге (жұмыстарды орындауға‚ қызметтерді көрсетуге), айналысқа жіберуге және өткізуге ақшалай нысанда жұмсаған шығыстарының жиынтығы.

Экономикалық мазмұнына қарай былайша топтастырылады:

материалдық шығын (қайтарылма қалдықтар шегеріп тасталады)

еңбекақыға жұмсалатын шығын

әлеуметтік мұқтаждарға аударым

тозымпұл (амортизация)

Өндірілген өнімнің босалқы қорлары өзіндік құн бойынша бағаланады. Бұл орайда өнімнің өзіндік құнына кіретін шығын мен есепті кезеңнің шығыны айқындалады. Өнімнің өзіндік құнына негізгі материалдарға жұмсалған шығын, еңбекақы төлеуге жұмсалған шығын және өндірістік үстеме шығын енгізіледі. Негізгі материалдар – нақты өнім түрін өндіруге тікелей жұмсалған материалдар.Еңбек шығыны еңбекке ақы төлеуге жұмсалған шығыннан құралады, ол нақты өнімге жатқызылуы мүмкін.

Өндірістік шығын – өнім өндіруге тікелей жұмсалған шығын, жұмсалған уақытына қарамастан есепті кезеңдегі өнімнің құ-нына енгізіледі. Бейөндірістік шығын – әкімшілікті ұстауға, өнімді өткізуге жұмсалатын шығын, есепті кезеңнің шығысына жатады және жұмсалған есепті айында көрсетіледі. Калькуляция – баға құраастыруда шығын есептерін қарау үшін жасалатын құжат. Осығ калькуляцияға байланысты құн ,яғни тур өнімге баға қойылады..

ТУРӨНІМНІҢ НЕГІЗГІ ШЫҒЫНДАРЫНА

1) тұру,түнеу шығындары; 2) көлік шығыны; 3) тамақтану; 4) сақтандыру; 5) виза; 6 )экскурсиялық қызметтер шығыны; кіреді.

Орналастыру шығындары. Турист таңдаған номер класына, отель деңгейіне байланысты болады. Ол әркімнің таңдауы бойынша есептелуі мүмкін Көлік шығыны өзіне: 1) баратын елге жету жолдарының көлік түрерін пайдаланған барлық түріне; 2) трансфер; 3) Экскурсиялық қызметте пайдаланған көлік түрін;қосады Калькуляцияға бүкіл тур бойындағы көлік тасымалы кіреді және ол маршрутқа сәйкес болуы керек, кейде топқа арналған тур болса жеңілдіктер ұсынуы мүмкін Тамақтандыру шығыны туризм түріне байланысты болады, мысалы шығу туризмі болса, таңдалған режим бойынша әр туристке есептеледі

Сақтандыру. Егер турфирма міндетті түрде сақтандырса онда ол сақтандыру компаниясынан 10-15 пайыз көлемде ұстайды. Ал егер кіргізілмемсе қосымша қызмет ретінде міндетті түрде болады. Визы. Бұл топтық немесе жеке болуы мүмкін, оны елшіліктер береді, әр туристке жеке есептеледі. Экскурсиялық бағдараламалар құны, яғни турға бекітілеген экскурсиялар бағасына байланысты әр туристке есептеледі.