7 Қазақстан экономикасын өркендетуде көлік географиясының маңызы

1. Жүк тасымалындағы автомобильдің тиімділігі.

1. Соңғы жылдары елімізде автомобиль жолдарын салуға аса үлкен маңыз беріліп отырғаны белгілі. Мәселен. 2001-2005 жылдар ішінде автомобиль жолдары саласын республикалық бюджеттен қаржыландыру көлемі 184.6 миллиард теңге құрады. Осының өзі-ақ бұл саланың қаншалықты маңызға ие екенін айғақтайды.

Негізгі күш-жігердің автожолдардың халықаралық транзиттік дәліздер құрамына кіретін учаскелерін қалпына келтіруге бағытталғанын айта кету қажет. Олардың қатарында Ташкент-Шымкент-Тараз-Алматы-Қорғас, Шымкент-Қызылорда-Ақтөбе-Орал-Самара, Алматы-Қарағанды-Астана-Петропавл және Астана-Қостанай-Челябі жолдары бар.

Мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асыру шеңберінде 937 шақырымды құрайтын Алматы-Астана. 249 шақырымдық Астана-Бурабай (курорт аймағы жолдары қоса алғанда) жолдарын, Астананы солтүстік-батысынан айналып өтетін, Қарағанды арқылы өтетін және Рудный қаласын батысынан айналып өтетін жолдарды қайта калпына келтіру жүмыстары толык аяқталды. Сол сияқгы, Сырдария өзені үстімен өтетін көпірі бар Қызыләскер-Киров, Риддер-Алтай Республикасының шекарасы арасындағы жолдар мен Орал өзені арқылы өтетін көпір салынып, пайдалануға берілді. Бөлінген қаржылар шеңберінде осы жылдар ішінде республикалық мақсаттағы 11 мың шақырымнан астам жолдар жөнделіп, қайта қалпына келтірілетін болады. Осы жұмыстардың арқасында республикалық мақсаттағы автомобиль жолдарының жалпы ұзындығының 53 пайызының көліктік пайдалану жағдайлары барынша жақсара түспекші.

Қазіргі таңда жол саласында нормативтік-техникалық базаны жетілдіру және оны халықаралық стандарттарға үйлестіру жөнінде табанды жұмыс жүргізілуде. Соның нәтижесінде 89 нормативтік-техникалық құжат қайта әзірленіп, солардың ішінен белгіленген тәртіп бойынша Қазақстан Республикасының 46 стандарты үйлестіріліп, бекітілді. Бұл жұмыс алда да жалғаса береді.

Үстіміздегі жылдан бастап жол құрылысы жұмыстарына бақылау жасау мақсатында министрліктің Көлік инфрақұрылымын дамыту комитеті тәуелсіз инжинирингтік компанияларды тартуды жүзеге асыра бастады. Сол үшін республиканың сәулет және қала құрылысы туралы заңына тиісті өзгертулер де енгізілді.

Сонымен қатар, Комитет 14 облыста мамандандырылған мемлекетгік мекеме — облыстық жол зертханаларын құру жөнінде жұмыстар жүргізді. Жол жұмыстары барысында қолданылатын процестерге, құрылыс материалдарына бүкіл сынақтар кешенін жүзеге асыру — аталмыш мекеменің негізгі қызметі. Комитеттің ат салысуымен демпингке, екі сатылы конкурстық сауда өткізуге қатысты мемлекеттік сатып алулар туралы заңға өзгертулер енгізу жөнінен ұсыныс білдірілді. "Демпинг" ұғымы заң жүзінде бекітілді.

Қазақстан Республикасы облыстарының дамуы мен автомобиль жолдарымен қамтамасыз етілуінің негізгі көрсеткіштері

Облыстар	Жол ұзындығы, мың шақ	Аумақтың жол тығыздығы, 1000 ш. шқ.	Жүк айналымы, млн. т шқ.	Жолаушы айналымымлн. ж. шқ.	ЖАӨ млрд. тенге
Ақмола	7899	54,03	1899,2	4099,3	54,55
Ақтөбе	6167	20,52	1969,1	5492,2	22,77
Алматы	9617	42,93	3519,0	4645,0	43,67
Атырау	2752	23,20	937,1	347,0	4,28
Шығыс Қазақстан	11734	41,57	4463,6	6997,4	32,81
Жамбыл	4112	28,50	1307,4	3013,1	35,85
Батыс Қазақстан	5887	38,91	1445,2	2800,5	22,78
Қарағанды	8893	20,78	3056,2	9826,5	19,17
Қостанай	9517	48,56	3157,1	7680,3	38,83
Қызылорда	2655	11,75	5727,4	1376,7	16,19
Маңғыстау	3075	18,57	2252,2	2456,2	10,90
Павлодар	4909	39,33	1583,5	8429,6	16,1
Солтүстік Қазақстан	7532	76,86	2504,2	2259,5	57,32
Оңтүстік Қазақстан	5269	44,92	2379,9	4806,7	19,10

1-кесте. Жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарының тізбесі

№ р/с	Автомо-биль жолының маңызды-лығы	Жалпы ұзақты-ғы, км	Санаттары бойынша, км					Жабының түрі
			I	II	III	IV	V	А/Б	Ц/Б	қара-			қиыр/ шағыл		топы-рақ
										қиыр	шағыл	топы-рақ
1	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15		16
1	Республикалық маңызы бар	23 495	941	3634	16915	1919	86	9795	97	7426	4220	34	1816		107
2	Жергілікті маңызы бар*	70 116	83	760	14451	44262	8982	6626		17789	11113	640	24584		9364
	БАРЛЫҒЫ	93 611	1024	4394	31366	46181	9068	16421	97	25215	15333	674	26400		9471

*ескертпе: жергілікті желі бойынша санаты жоқ 1578 км автодожол бар

Жалпы пайдаланымдағы жолдарда жалпы ұзындығы 122,1 мың қума метрден астам 3 291 көпір мен жол өтпелері бар, олардың 95 % металл және темір-бетонды, 5% ағаш.

2-кесте. Жасанды құрылыстар

№ р/с	Автомобиль жолдарының маңыздылығы	Жалпы ұзақтығы, км	Көпірлер		Құбырлар
			бірлік	қ. м.	бірлік	қ. м.
1	2	3	4	5	6	7
1	Республикалық маңызы бар автожолдар	23 495	1 211	57 017	13 951	274 524
2	Жергілікті маңызы бар автожолдар	70 116	2 080	65 058	29 432	405 732
	БАРЛЫҒЫ	93 611	3 291	122 075	43 383	680 256